Đổi mới phương pháp giảng dạy khởi nghiệp

Thuyết trình lý thuyết về mô hình kinh doanh, ý tưởng sáng tạo, sau đó yêu cầu sinh viên làm bài tiểu luận mô phỏng - thường tạo ra sản phẩm học tập “trên giấy” … được cho là lối dạy theo truyền thống. Vì vậy, khoảng cách giữa “biết về khởi nghiệp” và “có năng lực khởi nghiệp” chính là phần khuyết mà đổi mới phương pháp giảng dạy cần lấp đầy.

Vận dụng phương pháp học tập qua dự án

Dự án “Gội xả 2 trong 1 chiết xuất Lạc Tiên” của nhóm sinh viên DN11 là một ví dụ tiêu biểu nhất cho việc áp dụng mô hình sư phạm tương tác kết hợp phương pháp học tập qua dự án (Project-based Learning - PBL) trong giảng dạy. Cách thức này đưa bài toán thực tiễn của doanh nghiệp và nguồn nguyên liệu tự nhiên bản địa thẳng vào bục giảng, biến đồ án môn học thành dự án khởi nghiệp.
Trong khi các sản phẩm gội trị gàu thông thường thường chứa hoạt chất hóa học dễ gây kích ứng khi dùng lâu dài - nhóm đã lựa chọn Lạc Tiên (Passiflora foetida), một dược liệu bản địa dồi dào nhưng chưa được khai thác đúng giá trị, làm nguyên liệu cốt lõi.

Điểm đáng chú ý là dự án không dừng lại ở khía cạnh công thức mà được xây dựng hoàn chỉnh như một kế hoạch kinh doanh: xác định quy mô thị trường mục tiêu theo phễu TAM-SAM-SOM (mục tiêu chiếm lĩnh ban đầu khoảng 27.000 khách hàng), so sánh định vị cạnh tranh với các thương hiệu nội địa và quốc tế, thiết kế mô hình dòng tiền dự phòng theo chu kỳ mua lặp lại. Dự án cũng gắn sản phẩm với các mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) liên quan đến tiêu thụ có trách nhiệm, tăng trưởng kinh tế và việc làm bền vững thông qua hỗ trợ nông dân địa phương nâng cao thu nhập từ mô hình trồng xen canh Lạc Tiên.

Dự án Gội xả Lạc Tiên cho thấy việc tích hợp công cụ mô phỏng (molecular docking) ngay từ giai đoạn sàng lọc hoạt chất giúp rút ngắn thời gian thử - sai trong phòng thí nghiệm và tăng độ tin cậy khoa học khi trình bày trước hội đồng phản biện và nhà đầu tư.

Việc gắn nghiên cứu nguyên liệu tự nhiên với bài toán sản phẩm ứng dụng ngay từ giai đoạn đề xuất giúp dự án có tính ứng dụng cao hơn và dễ tiếp cận nguồn tài trợ của Quỹ Khoa học Công nghệ cũng như sự quan tâm của doanh nghiệp theo đuổi chiến lược phát triển bền vững (ESG). Vai trò giảng viên chuyên môn không chỉ dừng ở hướng dẫn kỹ thuật mà đồng hành xuyên suốt từ ý tưởng, thử nghiệm, đến chuẩn bị hồ sơ dự thi và làm việc với doanh nghiệp.

Từ lý thuyết đến vận hành và vai trò của giảng viên

Trong thực tiễn giảng dạy và hướng dẫn các đề tài hóa mỹ phẩm từ nguyên liệu tự nhiên, chúng tôi đúc kết quy trình PBL bốn bước có thể lặp lại cho các học phần chuyên ngành khác: (1) đặt đầu bài từ vấn đề thật của doanh nghiệp hoặc thị trường ngay từ buổi học đầu tiên; (2) sinh viên tự nghiên cứu và thực nghiệm dưới sự dẫn dắt bằng câu hỏi mở của giảng viên, thay vì được cung cấp sẵn quy trình; (3) tổ chức phản biện đa chiều giữa các nhóm và với giảng viên theo mô hình lớp học tương tác; (4) đưa sản phẩm ra kiểm chứng thị trường hoặc trước hội đồng có sự tham gia của doanh nghiệp. Hiệu quả cao nhất đạt được khi giảng viên tham gia xuyên suốt ba vai trò thay vì chỉ dừng ở khâu hướng dẫn kỹ thuật phòng thí nghiệm.

Vai trò người kiến tạo dữ liệu nền tảng không chỉ phục vụ một đề tài đơn lẻ mà trở thành hạ tầng tri thức để nhiều khóa sinh viên kế thừa, rút ngắn thời gian từ ý tưởng đến sản phẩm mẫu.

Với vai trò người phản biện đa chiều, giảng viên chuyên ngành cần đồng thời đóng vai trò phản biện kỹ thuật (tính khả thi công thức, độ an toàn, khả năng mở rộng quy mô sản xuất) và phản biện kinh doanh (tính hợp lý của kế hoạch tài chính, định vị thương hiệu, chiến lược tiếp cận thị trường).

Vai trò cầu nối với doanh nghiệp, mạng lưới quan hệ nghề nghiệp và uy tín học thuật, giảng viên chuyên ngành thường là người thuyết phục doanh nghiệp tham gia đồng hành ở giai đoạn sớm – khi dự án còn nhiều rủi ro và chưa đủ hấp dẫn về mặt thương mại để doanh nghiệp tự tìm đến. Kinh nghiệm cho thấy các doanh nghiệp trong lĩnh vực mỹ phẩm và bao bì xanh sẵn sàng hợp tác thử nghiệm khi được tiếp cận với dữ liệu khoa học rõ ràng, có tính minh bạch và khả năng lặp lại cao.

Khi giảng viên chuyển từ vai trò truyền đạt sang vai trò dẫn dắt bằng sư phạm tương tác, khi đồ án môn học được thay bằng bài toán thật của doanh nghiệp, sinh viên không còn học 'về' khởi nghiệp mà học 'bằng' chính trải nghiệm khởi nghiệp - như dự án Gội xả Lạc Tiên... đã minh chứng.