Chuẩn ASC mới tái định hình ngành tôm

Đây cũng là tín hiệu để ngành thủy sản Việt Nam chủ động điều chỉnh phương thức sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng với những yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Tôm Thái Lan theo chuẩn mới

Ngày 24/9/2026, Hội đồng Quản lý Nuôi trồng Thủy sản (ASC) đã công bố trang trại I'm Shrimp Farm 5 tại tỉnh Phang Nga, Thái Lan đạt chứng nhận theo ASC Farm Standard mới, trở thành một trong những đơn vị tiên phong áp dụng bộ tiêu chuẩn này tại Đông Nam Á.

Quá trình đạt chuẩn ASC mới không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng các chỉ tiêu kỹ thuật. Trang trại còn phải rà soát phương thức quản lý, xác định rõ trách nhiệm của từng bộ phận, hoàn thiện hệ thống ghi chép và sử dụng dữ liệu để hỗ trợ các quyết định trong hoạt động hằng ngày.

Cách tiếp cận này cho thấy dữ liệu đang trở thành một phần không thể thiếu trong quản trị trang trại tôm. Việc theo dõi chất lượng nước, tình trạng sức khỏe và hành vi của tôm giúp người nuôi nhận diện sớm rủi ro, chủ động phòng ngừa dịch bệnh, thay vì chỉ xử lý khi vấn đề đã phát sinh.

Câu chuyện tại Thái Lan diễn ra trong bối cảnh ASC đang từng bước triển khai bộ tiêu chuẩn thống nhất cho nuôi trồng thủy sản trên toàn cầu. Thay vì duy trì 12 bộ tiêu chuẩn riêng biệt cho từng nhóm loài, ASC Farm Standard hướng tới một khuôn khổ chung, được xây dựng trên 4 nguyên tắc liên quan đến quản lý trang trại, môi trường, quyền con người, sức khỏe và phúc lợi động vật.

Đáng chú ý, các yêu cầu phúc lợi động vật được cụ thể hóa trong quá trình nuôi, chăm sóc, xử lý và thu hoạch. Đối với ngành tôm, tiêu chuẩn đề cập đến việc theo dõi sức khỏe, quản lý mật độ nuôi, chất lượng nước, hạn chế gây tổn thương và cải thiện phương pháp xử lý khi thu hoạch.

Bộ tiêu chuẩn cũng đưa ra lộ trình đối với việc sử dụng tôm giống có nguồn gốc từ tôm bố mẹ không bị cắt cuống mắt để kích thích sinh sản. Trong khâu thu hoạch, các yêu cầu liên quan đến phương pháp kiểm soát nhiệt độ cũng được quy định cụ thể. Đây là những vấn đề đòi hỏi doanh nghiệp phải quan tâm đến phúc lợi động vật ngay từ khâu sản xuất giống.

Bà Maria Filipa Castanheira, Điều phối viên Tiêu chuẩn về phúc lợi động vật của ASC nhấn mạnh rằng, những yêu cầu rõ ràng, có trọng tâm về sức khỏe và phúc lợi động vật sẽ hỗ trợ các nhà sản xuất chứng minh một cách minh bạch các hoạt động nuôi trồng có trách nhiệm với những đối tác trong chuỗi cung ứng.

Song song với đó, tiêu chuẩn mới tăng cường yêu cầu về hệ thống quản lý và truy xuất nguồn gốc. Các cơ sở được chứng nhận phải báo cáo sản lượng sản xuất, sản lượng tiêu thụ hoặc xuất khẩu hàng hóa được chứng nhận và chưa được chứng nhận, đồng thời cung cấp dữ liệu truy xuất theo quy trình của ASC khi được yêu cầu.

Ngành tôm Việt Nam cần chuẩn bị gì?

Theo ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký VASEP, các yêu cầu của thị trường quốc tế đang ngày càng cao về chất lượng, phát triển xanh, truy xuất nguồn gốc và phát thải carbon. Nếu không theo kịp, ngành thủy sản Việt Nam có thể gặp khó khăn trong duy trì lợi thế cạnh tranh. Ông cũng cho rằng các doanh nghiệp cần nâng cao năng lực tuân thủ và xây dựng ngành thủy sản theo hướng minh bạch, trách nhiệm và bền vững.

Trường hợp I’m Shrimp Farm 5 tại Thái Lan cho thấy quá trình chứng nhận buộc trang trại phải rà soát cách phân công trách nhiệm, thời điểm kiểm tra, nơi lưu trữ thông tin và cách xử lý khi kết quả không đạt yêu cầu. ASC ghi nhận chính quá trình này đã giúp trang trại cải thiện cách thu thập, ghi chép và sử dụng thông tin cho các quyết định hằng ngày.

Điều này đồng nghĩa với việc dữ liệu không chỉ phục vụ kiểm tra hoặc đánh giá chứng nhận, mà có thể trở thành một công cụ quản trị sản xuất. Dữ liệu về chất lượng nước, sức khỏe tôm, tỷ lệ chết, thức ăn, đầu vào và điều kiện ao nuôi nếu được ghi nhận đầy đủ có thể giúp doanh nghiệp phát hiện rủi ro sớm và đưa ra quyết định dựa trên bằng chứng.

Ông Koji Yamamoto, Trưởng bộ phận Kết nối Nhà sản xuất khu vực Đông Nam Á của ASC, cho rằng trường hợp của I’m Shrimp Farm 5 có thể giúp các nhà sản xuất tôm trong khu vực hình dung rõ hơn cách triển khai tiêu chuẩn mới trên thực tế. ASC kỳ vọng những trang trại đi đầu sẽ tạo thêm động lực để các nhà sản xuất khác coi chứng nhận như một công cụ cải tiến liên tục, thay vì chỉ là một yêu cầu để đáp ứng thị trường.

Doanh nghiệp thủy sản Việt Nam vẫn còn thời gian chuẩn bị. Bởi vì, ASC đã gia hạn thời điểm chuyển đổi bắt buộc sang ASC Farm Standard đến ngày 1/5/2028; phiên bản tạm thời V1.0.1A2 hiện có hiệu lực, trong khi phiên bản V1.1 dự kiến được công bố ngày 1/11/2026. Việc gia hạn này không chỉ giúp doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị xin cấp chứng nhận ASC, mà còn là cơ hội để rà soát lại toàn bộ hệ thống quản trị vùng nuôi.

Từ câu chuyện của Thái Lan, bài toán đặt ra cho Việt Nam không đơn thuần là có thêm một chứng nhận, mà là làm thế nào để biến các yêu cầu về bền vững, phúc lợi và dữ liệu thành năng lực quản trị thực sự của doanh nghiệp. Đây có thể sẽ là yếu tố ngày càng quan trọng khi nhiều khách hàng quốc tế không chỉ hỏi sản phẩm được sản xuất ở đâu, mà còn muốn biết sản phẩm được sản xuất như thế nào và doanh nghiệp có thể chứng minh điều đó ra sao?