Dù đối mặt hàng loạt sức ép từ thị trường Mỹ, xuất khẩu tôm Việt Nam trong quý I/2026 vẫn đạt gần 1,1 tỷ USD, tăng 17,5% so với cùng kỳ năm trước.
Kết quả này cho thấy khả năng thích ứng đáng kể của doanh nghiệp ngành tôm, song đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về tái cấu trúc chuỗi sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và chủ động ứng phó với các rào cản thương mại ngày càng khắt khe.
Mới đây, Bộ Thương mại Mỹ (DOC) công bố kết luận sơ bộ về đợt rà soát hành chính về thuế chống bán phá giá sơ bộ lần thứ 20 (POR20) với tôm nhập khẩu từ Việt Nam. Theo đó, 2 bị đơn bắt buộc bị xác định mức thuế là 6,30% và 10,76%. Các doanh nghiệp còn lại nhận mức thuế bình quân của 2 con số trên là 7,56%.
Theo lý giải từ DOC, nguyên nhân xuất phát từ việc một trong hai doanh nghiệp bị cho là không cung cấp đầy đủ mô tả đối với một số hóa chất đầu vào để đối chiếu với sản phẩm thay thế tương ứng tại thị trường Mỹ. Điều này dẫn tới việc bị áp dụng dữ liệu sẵn có bất lợi đối với một phần chi phí đầu vào.
Dự kiến, DOC sẽ ban hành kết luận cuối cùng của đợt rà soát này trong vòng 120 ngày kể từ ngày ban hành kết luận sơ bộ, khoảng tháng 11/2026.
Mỹ luôn là một trong những thị trường xuất khẩu tôm lớn nhất của Việt Nam trong nhiều năm nay. Tuy nhiên, vị thế này đang dần suy giảm khi doanh nghiệp phải đồng thời đối mặt với nhiều sức ép như thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, chi phí logistics tăng cao và xu hướng tiêu dùng tiết kiệm do lạm phát.
Riêng quý I/2026, xuất khẩu tôm Việt Nam sang Mỹ chỉ đạt khoảng 96 triệu USD, giảm 29% so với cùng kỳ năm trước. Mỹ từ vị trí dẫn đầu đã rơi xuống thứ tư trong nhóm các thị trường nhập khẩu lớn của tôm Việt Nam.
Ông Trần Văn Lĩnh - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thủy sản và Thương mại Thuận Phước cho rằng mức thuế sơ bộ cao xuất hiện trong bối cảnh sức mua tại Mỹ suy yếu càng khiến doanh nghiệp thêm áp lực.
Theo ông Lĩnh, lợi thế lâu nay của Việt Nam là các sản phẩm chế biến sâu, giá trị gia tăng. Tuy nhiên, khi kinh tế khó khăn, người tiêu dùng có xu hướng ưu tiên sản phẩm giá rẻ, sơ chế từ Ecuador hay Ấn Độ. Trong khi đó, các nước này cũng đang đầu tư mạnh vào chế biến nên cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Có thể nhận thấy, điểm yếu lớn nhất của ngành tôm Việt Nam hiện nay là chi phí sản xuất cao. Giá thành nuôi tôm trong nước thường cao hơn các đối thủ từ 1–2 USD/kg do phụ thuộc lớn vào thức ăn chăn nuôi, con giống và chi phí nhân công.
Ngoài ra, ngành tôm vẫn chưa hoàn toàn chủ động về nguồn giống chất lượng cao. Điều kiện nuôi đòi hỏi kỹ thuật và môi trường khắt khe khiến hiệu quả sản xuất chưa đồng đều, đặc biệt ở khu vực nuôi nhỏ lẻ.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu gia tăng, nhiều chuyên gia cho rằng ngành tôm cần được tổ chức lại theo hướng giảm chi phí, nâng hiệu quả và tăng tính liên kết chuỗi. Điều này đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của doanh nghiệp, người nuôi và chính sách hỗ trợ từ Nhà nước.
Dù thị trường Mỹ gặp khó, bức tranh chung của ngành tôm Việt Nam vẫn ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực nhờ sự dịch chuyển sang các thị trường khác.
Trong quý I/2026, Trung Quốc vượt Mỹ trở thành thị trường nhập khẩu tôm lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch khoảng 440 triệu USD, tăng 57% và chiếm hơn 41% tổng xuất khẩu toàn ngành. Bên cạnh đó, xuất khẩu sang EU đạt khoảng 120 triệu USD, tăng 17%, trong khi Nhật Bản đạt 117 triệu USD, tăng 1,7%.
Xuất khẩu tôm của Việt Nam đạt gần 1,1 tỉ USD, tăng 17,5% trong 3 tháng đầu năm 2026.
Sự tăng trưởng tại các thị trường này cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đang dần đa dạng hóa đầu ra, giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc các rào cản thương mại sẽ giảm bớt. Ngoài vấn đề thuế quan, doanh nghiệp xuất khẩu tôm còn đứng trước nguy cơ đối mặt các tiêu chuẩn kiểm soát mới tại Mỹ.
Theo thông tin từ VASEP, cuối tháng 4 vừa qua, Ủy ban Năng lượng và Thương mại Hạ viện Mỹ đã tổ chức phiên điều trần liên quan đến Dự luật “Safer Shrimp Imports Act” – đạo luật nhằm siết chặt kiểm soát an toàn thực phẩm đối với tôm nhập khẩu.
Nếu được thông qua, các quốc gia xuất khẩu tôm vào Mỹ sẽ phải đáp ứng hệ thống tiêu chuẩn tương đương với ngành tôm nội địa Mỹ. Các quốc gia muốn tiếp cận thị trường Mỹ cần thiết lập thỏa thuận kiểm tra với FDA hoặc xây dựng hệ thống an toàn thực phẩm đáp ứng tiêu chuẩn tương đương của Mỹ.
Theo giới quan sát, xu hướng siết chặt truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng và minh bạch chuỗi cung ứng sẽ tiếp tục gia tăng trong thời gian tới. Điều này đặt ra áp lực lớn đối với doanh nghiệp Việt Nam, nhất là trong bối cảnh Mỹ hiện nhập khẩu tôm từ tới 46 quốc gia và lượng tôm ngoại chiếm khoảng 90% tổng tiêu thụ tại thị trường này.
Các chuyên gia cho rằng, thay vì chỉ tập trung vào câu chuyện ứng phó thuế, ngành tôm cần chuyển mạnh sang nâng chuẩn sản xuất, đầu tư công nghệ chế biến, truy xuất nguồn gốc và phát triển vùng nuôi bền vững. Về dài hạn, khả năng cạnh tranh của tôm Việt Nam sẽ không chỉ nằm ở giá bán mà còn ở mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, minh bạch và an toàn của các thị trường lớn.
