Doanh nghiệp đổi mới sáng tạo cùng đất nước phát triển nhanh và bền vững

Phát biểu tại Diễn đàn Doanh nghiệp Phát triển bền vững Việt Nam (VCSF) 2026 với chủ đề “Tăng trưởng bứt phá - Phát triển bền vững: Hai mục tiêu, một hành trình” do VCCI tổ chức, GS TS Nguyễn Xuân Thắng - Uỷ viên Bộ Chính trị khoá XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhấn mạnh: Xuyên suốt tiến trình 40 năm Đổi mới, sự thay đổi của mô hình phát triển doanh nghiệp Việt Nam phản chiếu sự thay đổi của mô hình phát triển kinh tế đất nước. Chất lượng của mô hình phát triển kinh tế được kiểm chứng bằng kết quả tại doanh nghiệp.

Chủ thể nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia

GS TS Nguyễn Xuân Thắng khẳng định: doanh nghiệp trở thành chủ thể kiến tạo tăng trưởng, đổi mới, hội nhập và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Theo đó, doanh nghiệp muốn lớn mạnh phải đổi mới; muốn đi xa phải sáng tạo; muốn bền vững phải liên tục tự đổi mới; muốn đóng góp cho đất nước phải tạo ra giá trị mới cho xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đổi mới mô hình phát triển kinh tế vì thế phải được cụ thể hóa bằng đổi mới mô hình phát triển doanh nghiệp. Không thể phát triển nền kinh tế lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính nếu doanh nghiệp vẫn chủ yếu tăng trưởng bằng mở rộng vốn, sử dụng lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên.

Chủ trương phát triển khoa học, công nghệ phải được cụ thể hóa bằng đầu tư cho nghiên cứu và nâng cao năng lực làm chủ công nghệ ngay tại doanh nghiệp. Chuyển đổi số phải làm thay đổi cách quản trị, sản xuất và phục vụ khách hàng; chuyển đổi xanh phải được thực hiện từ lựa chọn công nghệ, năng lượng đến tổ chức quy trình sản xuất. Năng lực tự chủ của nền kinh tế phải được bồi đắp bằng năng lực công nghệ, thương hiệu và chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam.

Trong mối quan hệ ấy, theo GS TS Nguyễn Xuân Thắng, doanh nghiệp có trách nhiệm nâng cao năng lực của mình. Cốt lõi là năng lực tạo ra sản phẩm, dịch vụ, công nghệ, mô hình kinh doanh và phương thức quản trị mới. Nhà nước có trách nhiệm tạo điều kiện để năng lực ấy được phát huy thông qua giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, nâng cao chất lượng hạ tầng và dịch vụ công, tháo gỡ những rào cản bất hợp lý, mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn lực và thị trường.

Quan trọng là chuyển từ hỗ trợ những lợi ích trước mắt sang bồi đắp năng lực phát triển lâu dài; tạo điều kiện để doanh nghiệp thành công bằng sáng tạo và hiệu quả, chứ không bằng sự lệ thuộc vào ưu đãi. Khi doanh nghiệp đổi mới cách tạo ra giá trị và Nhà nước đổi mới cách kiến tạo phát triển, đổi mới mô hình kinh tế sẽ trở thành một quá trình có chủ thể thực hiện, có động lực thúc đẩy và có kết quả đo lường cụ thể.

Đổi mới sáng tạo để tăng trưởng bền vững

Từ những nền tảng quan trọng đã đạt được sau 40 năm Đổi mới, GS TS Nguyễn Xuân Thắng nêu rõ: Trước những yêu cầu mới, để tiếp tục lớn lên và mạnh lên, doanh nghiệp Việt Nam không còn con đường nào khác là phải không ngừng đổi mới sáng tạo toàn diện.

GS TS Nguyễn Xuân Thắng khẳng định: Trước hết phải thay đổi tư duy. Doanh nghiệp không thể kinh doanh chỉ bằng kinh nghiệm, dựa vào cái đã và đang có mà phải tiên phong dám tiếp cận cái mới, phải chuyển mạnh sang quản trị hiện đại lấy dữ liệu làm cơ sở ra quyết định, lấy kết quả làm thước đo. Đồng thời, xây dựng hệ thống quản trị doanh nghiệp minh bạch, chuyên nghiệp và có khả năng kiểm soát rủi ro.

Sức mạnh lâu bền của doanh nghiệp dứt khoát phải chuyển từ chủ yếu khai thác tài nguyên, đất đai, lao động, lợi thế về vốn xã hội sang làm giàu bằng tri thức, công nghệ, năng suất và phát triển thương hiệu. Lợi nhuận chính đáng là phần thưởng cho năng lực tạo ra giá trị. Khuyến khích mọi chủ thể tham gia sản xuất, kinh doanh phải đi đôi với liêm chính và tuân thủ pháp luật…

Để sức sáng tạo của doanh nghiệp thực sự trở thành sức mạnh phát triển quốc gia, GS TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh: Trước hết, doanh nghiệp phải chủ động xây dựng năng lực tự đổi mới và tự cường sáng tạo. Sự đổi mới của doanh nghiệp xuất phát từ bài toán thực tế, nhu cầu của khách hàng và điều kiện đặc thù của doanh nghiệp. Khát vọng vươn lên phải đi cùng quản trị minh bạch, kỷ luật tài chính và cam kết dài hạn.

“Doanh nghiệp nhỏ không đồng nghĩa với doanh nghiệp yếu; doanh nghiệp lớn không có nghĩa là sẽ mãi dẫn đầu. Điều quyết định là khả năng học hỏi, thích ứng và tự đổi mới” - GS TS Nguyễn Xuân Thắng nêu rõ.

Cùng với đó, đổi mới thể chế để doanh nghiệp không chỉ ra đời mà còn lớn lên, mạnh lên và vươn ra thế giới. Thực tiễn 40 năm Đổi mới cho thấy vai trò có ý nghĩa quyết định của thể chế đối với sự phát triển doanh nghiệp. Không thể đòi hỏi doanh nghiệp bước vào tương lai nếu thể chế chỉ tạo điều kiện, lợi thế cho những cách làm cũ, lối mòn và nhiều bất lợi cho doanh nghiệp nhỏ, nhất là với những người mới khởi nghiệp.

Với những mô hình kinh doanh mới, cần có không gian thử nghiệm có kiểm soát; phân biệt rủi ro trong nghiên cứu, thất bại trong kinh doanh với hành vi gian lận, vi phạm pháp luật; đồng thời, chấp nhận những rủi ro hợp lý khó tránh trong đổi mới. Hiệu quả cải cách không chỉ được đo bằng số doanh nghiệp thành lập mới, mà còn bằng sự trưởng thành của doanh nghiệp, những công nghệ được làm chủ và những thương hiệu Việt Nam vươn ra thế giới. Thước đo của thể chế kiến tạo chính là những cơ hội phát triển thực sự được mở ra cho doanh nghiệp.

Kết nối và lan toả hệ sinh thái đổi mới

GS TS Nguyễn Xuân Thắng đề cập đến yêu cầu xây dựng hệ sinh thái để sức sáng tạo được kết nối và lan tỏa. Trong hệ sinh thái ấy, doanh nghiệp lớn cần mở cơ hội cho doanh nghiệp nhỏ cùng phát triển thông qua mạng lưới nhà cung cấp, chuỗi cung ứng, chia sẻ công nghệ, tiêu chuẩn và kinh nghiệm quản trị. Doanh nghiệp nhỏ và vừa phải chủ động nâng cao năng lực để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

VCCI và các hiệp hội cần kết nối nhu cầu của doanh nghiệp với cơ quan quản lý, chuyên gia và đối tác, thúc đẩy tháo gỡ vướng mắc bằng những biện pháp cụ thể. Sức mạnh của từng doanh nghiệp phải được kết nối, lan tỏa và nhân lên trong sự lớn mạnh của cả cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.

Cùng với đó, doanh nhân Việt Nam cần chuyển đổi từ người điều hành doanh nghiệp thành những nhà kiến tạo hệ sinh thái đổi mới. Đây là cách để hình thành năng lực đổi mới của cả nền kinh tế thay vì chỉ một vài doanh nghiệp tiên phong.

Theo Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, gắn kết sự đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp với trách nhiệm xã hội và môi trường là một nội dung cần quan tâm. Nói cách khác, năng lực đổi mới, hiệu quả kinh tế phải gắn với trách nhiệm xã hội, quản trị tốt và bảo vệ môi trường.

Theo đó, trách nhiệm xã hội hiện diện trong cách doanh nghiệp tạo ra lợi nhuận: cạnh tranh lành mạnh, thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước, tôn trọng khách hàng, bảo đảm quyền lợi, thu nhập và an toàn cho người lao động. Trách nhiệm môi trường phải được thể hiện ngay từ quyết định đầu tư, lựa chọn nguyên liệu, năng lượng và thiết kế sản phẩm…

“

Đất nước cần thêm nhiều doanh nghiệp nhưng quan trọng hơn là những doanh nghiệp có năng suất cao, công nghệ tốt, quản trị hiện đại, thương hiệu có uy tín và tinh thần trách nhiệm. Chúng ta đang rất cần một bước chuyển về chất: lớn lên bằng năng suất, mạnh lên bằng sáng tạo, đi xa bằng trách nhiệm.

GS TS Nguyễn Xuân Thắng - Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII,
Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương