Thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới: Cần cải thiện năng lực số

Thống kê của Bộ Công Thương cho thấy, năm 2025, thương mại điện tử Việt Nam đạt quy mô khoảng 31 tỷ USD, lọt TOP 10 thế giới và TOP 3 ASEAN. Đáng chú ý, xuất khẩu qua thương mại điện tử tăng 78%, nhưng kim ngạch xuất nhập khẩu qua nền tảng này mới đạt khoảng 4,4 - 4,45 tỷ USD, trong khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam năm 2025 vừa qua đạt khoảng 930 tỷ USD.

Còn theo Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, thương mại điện tử xuyên biên giới đã tăng trưởng mạnh trong những năm gần đây và được kỳ vọng tiếp tục duy trì đà phát triển. Tuy nhiên, xuất khẩu qua kênh này mới chiếm khoảng 0,48% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2025.

Thực tế, trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, bán hàng qua nền tảng số không còn là xu hướng nhất thời mà trở thành một phần của hạ tầng thương mại mới, tạo động lực lớn cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Để thương mại điện tử xuyên biên giới thực sự trở thành động lực mới cho xuất khẩu, không ít ý kiến cho rằng, cần cải thiện năng lực số.

Cho ý kiến liên quan đến vấn đề này tại Diễn đàn Thương mại điện tử xuyên biên giới (VOIEF 2026) với chủ đề “Những tác động từ chuyển đổi số trong lĩnh vực hải quan” mới đây, bà Lại Việt Anh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại Điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương cho rằng, xuất khẩu qua thương mại điện tử không chỉ đơn giản là đưa sản phẩm lên một nền tảng thương mại điện tử bán hàng.

Theo bà Lại Việt Anh, để thành công doanh nghiệp cần phải hiểu thị trường, phải đáp ứng tiêu chuẩn, xây dựng thương hiệu, làm nội dung số, tổ chức thanh toán, logistics, bảo hiểm, chăm sóc khách hàng, xử lý dữ liệu và quan trọng nhất là phải tuân thủ các quy định của cả thị trường Việt Nam cũng như thị trường nhập khẩu.

Đặc biệt, vị này cũng cho rằng, cần xây dựng được một hệ sinh thái xuất khẩu số mạnh. Trong hệ sinh thái đó, cơ quan quản lý đóng vai trò tạo dựng thể chế và hạ tầng; cơ quan xúc tiến thương mại mở rộng thị trường; cơ quan Hải quan tạo thuận lợi cho dòng hàng hóa; các nền tảng cung cấp công cụ tiếp cận người mua; các doanh nghiệp logistics, thanh toán, bảo hiểm… bảo đảm cho giao diện được thực hiện thông suốt.

Đồng quan điểm, Trưởng ban Thương mại điện tử xuyên biên giới, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) Trần Đình Toản cho rằng, xuất khẩu trực tuyến không đơn thuần là đưa sản phẩm lên sàn rồi chờ đơn hàng. Doanh nghiệp phải nghiên cứu thị trường, đáp ứng tiêu chuẩn sản phẩm, đầu tư nội dung số, xây dựng thương hiệu, tổ chức thanh toán và logistics, đồng thời bảo đảm dịch vụ sau bán hàng. Với những mặt hàng có yêu cầu cao về chất lượng, nguồn gốc và bảo quản, việc chuẩn hóa quy trình càng có ý nghĩa quan trọng.

Theo vị này, vấn đề không chỉ nằm ở khả năng tiếp cận công nghệ mà còn ở năng lực vận hành toàn bộ chuỗi xuất khẩu. Nếu thiếu chiến lược thị trường, không kiểm soát được chi phí hoặc chưa đủ khả năng xử lý đơn hàng và khiếu nại, doanh nghiệp khó duy trì hiệu quả kinh doanh lâu dài.

Cùng với các vấn đề đã nêu, liên quan đến thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới, một số ý kiến cũng cho hay, nâng cao năng lực doanh nghiệp là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Khi giao dịch vượt qua biên giới quốc gia, việc kiểm tra hàng hóa, xác định chủ thể chịu trách nhiệm hay giải quyết tranh chấp cũng trở nên phức tạp hơn. Bởi vậy, cùng với mở rộng thị trường, yêu cầu xây dựng môi trường giao dịch minh bạch và an toàn ngày càng cấp thiết.

Theo đó, trách nhiệm của doanh nghiệp phải được thể hiện trong từng khâu giao dịch. Thông tin về sản phẩm, xuất xứ, giá bán, chi phí vận chuyển và các khoản phí có thể phát sinh cần được công bố rõ ràng. Chính sách giao hàng, đổi trả, bảo hành, hoàn tiền cũng phải dễ tiếp cận, dễ hiểu. Khi có khiếu nại, người mua cần biết yêu cầu của mình được tiếp nhận ở đâu, ai chịu trách nhiệm và thời hạn giải quyết ra sao.

Không chỉ có vậy, doanh nghiệp cần phối hợp với nền tảng và các đối tác logistics để xử lý sự cố; trong khi, nền tảng phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo quy định pháp luật. Cơ quan quản lý cần tăng cường giám sát, phối hợp xử lý vi phạm và hướng dẫn người tiêu dùng nhận diện rủi ro, nhất là khi giao dịch trên những nền tảng chưa hoàn tất thủ tục theo quy định.