Sửa Luật An toàn thực phẩm: Thực chất hóa hậu kiểm, giảm thủ tục cho doanh nghiệp

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa tổng hợp ý kiến của doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và các tổ chức đại diện cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước đối với Dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi (Dự thảo). Một trong những vấn đề được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm là cần thiết kế lại cơ chế công bố sản phẩm theo đúng nguyên tắc hậu kiểm, đồng thời cắt giảm những thủ tục hành chính chưa thực sự cần thiết.

Cụ thể, nội dung được VCCI lưu ý là cơ chế công bố tiêu chuẩn sản phẩm tại Điều 46, Điều 47, Điều 49 và Điều 57 của Dự thảo. Mặc dù nhóm sản phẩm này được định hướng quản lý theo cơ chế hậu kiểm, một số quy định vẫn gắn quyền lưu thông với việc cơ quan nhà nước tiếp nhận hồ sơ và cấp số tiếp nhận.

Theo VCCI, cách thiết kế này có thể tạo ra một khâu xử lý hành chính mới, bởi doanh nghiệp vẫn phải chờ cơ quan quản lý hoàn thành việc tiếp nhận hồ sơ mới được đưa sản phẩm ra thị trường. Nếu hồ sơ bị yêu cầu sửa đổi, bổ sung, thời gian chờ đợi có thể tiếp tục kéo dài. Đối với hàng nhập khẩu, yêu cầu hoàn thành công bố trước khi nhập khẩu còn có nguy cơ khiến hàng hóa phải lưu tại cảng, làm phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi và ảnh hưởng đến kế hoạch kinh doanh.

Để khắc phục, VCCI đề nghị bổ sung quy định cho phép tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu và kinh doanh sản phẩm ngay sau khi hoàn thành việc nộp hồ sơ công bố trên hệ thống thông tin. Doanh nghiệp đồng thời phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của hồ sơ và an toàn của sản phẩm.

Cơ quan quản lý thực hiện tiếp nhận tự động trên hệ thống, không thẩm định, phê duyệt trước khi sản phẩm được lưu thông. Việc kiểm tra tính tuân thủ và chất lượng sản phẩm được thực hiện thông qua hậu kiểm, dựa trên mức độ rủi ro và dấu hiệu vi phạm.

VCCI cũng đề nghị phân biệt rõ sản phẩm thuộc diện đăng ký bản công bố với sản phẩm thuộc diện công bố tiêu chuẩn. Theo đó, thông tin công khai cần phản ánh đúng tình trạng pháp lý của từng nhóm sản phẩm; số đăng ký được công khai đối với sản phẩm thuộc diện đăng ký, trong khi sản phẩm thuộc diện công bố tiêu chuẩn sử dụng số hiệu tiêu chuẩn do doanh nghiệp ban hành.

Việc thể hiện số tiếp nhận trên bao bì cũng cần được cân nhắc, bởi thông tin này có thể khiến người tiêu dùng hiểu nhầm rằng sản phẩm đã được cơ quan nhà nước thẩm định, chứng nhận về chất lượng và an toàn.

Bên cạnh đó, khoản 2 Điều 47 Dự thảo quy định giấy đăng ký bản công bố sản phẩm có hiệu lực 5 năm, là yêu cầu mới so với hiện hành. Dù khoản 3 Điều 46 đã chuyển từ “hồ sơ gia hạn” sang “thông báo đề nghị gia hạn”, quy định doanh nghiệp phải chờ “cho đến khi được gia hạn” vẫn có thể khiến thủ tục này mang bản chất tiền kiểm. Đáng chú ý, Dự thảo Nghị định ngày 17/9/2026 quy định thời gian thẩm xét gia hạn 30 ngày và cho phép yêu cầu sửa đổi, bổ sung hồ sơ hai lần.

VCCI cho biết doanh nghiệp kiến nghị bỏ thời hạn hiệu lực và nghĩa vụ gia hạn định kỳ. Trường hợp vẫn duy trì thời hạn 5 năm, việc gia hạn nên thực hiện bằng thông báo trên hệ thống dữ liệu, doanh nghiệp được tiếp tục kinh doanh khi cơ quan quản lý tiếp nhận thông báo. Đồng thời, cần làm rõ căn cứ tạm dừng giấy đăng ký do “nghi ngờ giả mạo tài liệu pháp lý”, tránh áp dụng tùy tiện và xác định trách nhiệm bồi thường nếu xử lý sai.

Đặc biệt, điểm a khoản 5 Điều 46 Dự thảo quy định 7 loại thay đổi phải đăng ký lại, mở rộng so với 3 loại theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP. Theo VCCI, biến động thành phần dinh dưỡng tự nhiên, điều chỉnh hương vị, kiểu dáng hoặc bổ sung nhà máy sản xuất cùng công thức, nguyên liệu không nhất thiết phải kéo theo thủ tục đăng ký lại.

VCCI đề nghị chỉ bắt buộc đăng ký lại khi thay đổi cốt lõi về bản chất, mức độ an toàn hoặc công dụng sản phẩm theo định hướng tại Kết luận số 282/KL-UBTVQH16. Các thay đổi kỹ thuật nhỏ được tự cập nhật trên hệ thống dữ liệu; việc bổ sung cơ sở sản xuất tương đương chỉ cần thông báo.

Đồng tình với các kiến nghị của VCCI, Chuyên gia kinh tế PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng Dự thảo cần thực chất hóa cơ chế hậu kiểm, tránh tạo thêm các thủ tục tiền kiểm dưới hình thức tiếp nhận hồ sơ, gia hạn hoặc đăng ký lại sản phẩm. Theo đó, doanh nghiệp nên được đưa sản phẩm ra thị trường ngay sau khi hoàn thành công bố, không phải chờ cấp số tiếp nhận; đồng thời, cần bỏ gia hạn định kỳ giấy đăng ký hoặc chuyển sang cơ chế thông báo trên hệ thống dữ liệu. Các trường hợp phải đăng ký lại cũng nên giới hạn ở những thay đổi cốt lõi ảnh hưởng đến bản chất, công dụng và an toàn sản phẩm.

Đặc biệt, căn cứ tạm dừng giấy đăng ký cần rõ ràng, tránh áp dụng tùy tiện.

“Quản lý an toàn thực phẩm cần tập trung vào rủi ro thực tế, thay vì kiểm soát thủ tục hành chính, qua đó vừa bảo vệ người tiêu dùng, vừa giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp”, chuyên gia nhấn mạnh.