65 năm Đường Hồ Chí Minh trên biển: Mãi vang vọng thiên sử thi hùng tráng của bản lĩnh Việt Nam

Tiếp nối tinh thần quật cường cùng ngọn lửa truyền thống ấy, ký ức về những chặng đường gian khổ nhưng vang dội chiến công vẫn mãi là niềm tự hào to lớn của dân tộc.

Con đường huyền thoại

Ngược dòng lịch sử, cách đây đúng 65 năm, ngày 23/10/1961, Bộ Quốc phòng ra Quyết định số 97/QĐ thành lập Đoàn 759, tiền thân của Đoàn vận tải biển 125 Hải quân, nay là Lữ đoàn 125 thuộc Vùng 2 Hải quân (thường được biết đến với tên gọi lịch sử là “Đoàn tàu không số”). Sự ra đời của đơn vị đánh dấu việc Đường Hồ Chí Minh trên biển chính thức được khai mở, trở thành tuyến vận tải chiến lược quân sự đặc biệt nhằm chi viện sức người, sức của cho chiến trường miền Nam.

Sau gần một năm tập trung nghiên cứu, chuẩn bị kỹ lưỡng, đêm 11/10/1962, chiếc tàu gỗ gắn máy đầu tiên của Đoàn 759 do Thuyền trưởng Lê Văn Một và Bí thư chi bộ Bông Văn Dĩa trực tiếp chỉ huy đã bí mật xuất phát từ bến K15 Đồ Sơn (Hải Phòng), chở theo hơn 30 tấn vũ khí cập bến Vàm Lũng (Cà Mau) an toàn. Trong ký hiệu quân sự, chữ “K” chỉ cảng, số “15” là số hiệu Nghị quyết Trung ương Đảng lần thứ 15 về đường lối cách mạng miền Nam. Vị trí bến K15 nằm trong vịnh nhỏ được bao bọc bởi ba dãy núi cao nên rất kín đáo, khuất gió, thuận lợi cho tàu thuyền ra vào tiếp nhận vũ khí.

Không ồn ào, không bản đồ cố định, không dấu vết, từ bến K15, những con tàu không số đã âm thầm rẽ sóng, vượt nhiều vòng vây phong tỏa của kẻ thù để chở vũ khí và lực lượng chi viện. Chuyến đi đầu tiên thắng lợi đã chính thức khai thông tuyến đường vận chuyển chiến lược trên đại dương, góp phần to lớn vào Đại thắng mùa Xuân 1975 và tô thắm truyền thống của Hải quân nhân dân Việt Nam: “Chiến đấu anh dũng, mưu trí, sáng tạo, làm chủ vùng biển, quyết chiến quyết thắng”.

Là “cột mốc số 0” huyền thoại, từ bến K15, hàng trăm chuyến tàu đã cất cánh vươn xa, đưa vũ khí cùng hàng vạn cán bộ, chiến sĩ đến khắp các chiến trường trọng yếu. Nhờ sự đùm bọc, che chở hết lòng của cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương, bến K15 luôn giữ được sự an toàn tuyệt đối và bí mật hoàn toàn, ngay cả trong những giai đoạn bị địch đánh phá ác liệt nhất.

Với tinh thần “Tất cả cho tiền tuyến”, “Tất cả cho miền Nam đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”, suốt 14 năm (1961 - 1975), từ bến K15 Đồ Sơn, Đoàn tàu không số đã vượt 65.721 hải lý, vận chuyển gần 160.000 tấn vũ khí, trang thiết bị và đưa hơn 80.000 lượt cán bộ, chiến sĩ vào chiến trường. Các lực lượng đã dũng cảm khắc phục hơn 4.000 quả thủy lôi, chống chọi với hơn 20 cơn bão biển, trực tiếp chiến đấu hơn 30 lần với tàu chiến, đánh trả 1.200 lần máy bay địch tập kích, bắn rơi 5 máy bay và bắn cháy nhiều tàu xuồng đối phương. Để đổi lấy những con số ấy, không ít người lính đã vĩnh viễn nằm lại với biển sâu, dâng hiến trọn tuổi thanh xuân cho ngày vui thống nhất.

Theo Doanh nhân Đào Hồng Tuyển - Chủ tịch Hội đồng Quản trị Tập đoàn Tuần Châu, mỗi chuyến rời bến K15 đều là một cuộc chiến đấu sinh tử. Dù đối mặt muôn vàn gian khổ, toàn thể cán bộ, chiến sĩ trên tàu luôn giữ vững tinh thần thép, quyết tâm hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.

Ông Tuyển khẳng định, chính những chuyến tàu cảm tử giữa muôn vàn nguy hiểm đã rèn luyện nên bản lĩnh "không sợ khó khăn, sẵn sàng làm những điều người khác không dám làm", góp phần đúc kết nên tinh thần quật cường của Hải quân nhân dân Việt Nam.

Bài học về bảo vệ, giữ gìn chủ quyền biển đảo còn mãi

Đường Hồ Chí Minh trên biển không đơn thuần là tuyến vận tải quân sự mà đã trở thành biểu tượng vĩnh hằng cho lòng quả cảm, ý chí kiên cường và khát vọng tự do của dân tộc. Bến K15 Đồ Sơn theo đó đã ghi danh vào lịch sử như một biểu trưng sáng ngời của tinh thần dũng cảm, sự sáng tạo và bản lĩnh thép của những người lính biển Việt Nam.

Tôn vinh giá trị lịch sử to lớn này, năm 2008, Di tích bến K15 đã được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia. Đặc biệt, ngày 26/11/2024, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt Đường Hồ Chí Minh trên biển cho các địa phương sở hữu các điểm bến tiêu biểu: TP Hải Phòng (cảng xuất phát) cùng các địa phương tiếp nhận bến gồm Phú Yên, Bà Rịa - Vũng Tàu và Cà Mau.

Đánh giá về giá trị di tích trong đời sống hôm nay, bà Đinh Thị Kim Huệ - Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư Thương mại Tuấn Nghĩa khẳng định, nơi xuất phát của những con tàu không số năm xưa giờ đây đã trở thành điểm đến du lịch lịch sử, tâm linh ý nghĩa và là "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ.

Đối với đội ngũ doanh nhân trẻ, di tích bến K15 không chỉ là nơi tri ân sâu sắc sự hy sinh của lớp lớp cha anh, mà còn là điểm tựa tinh thần để thế hệ hôm nay soi mình, học tập. Lồng ghép lòng biết ơn với khát vọng cống hiến, lực lượng doanh nhân trẻ quyết tâm noi theo bản lĩnh kiên cường của người chiến sĩ Hải quân năm xưa; không ngừng sáng tạo, tiên phong trên mặt trận kinh tế, góp phần xây dựng đất nước và bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo thiêng liêng.

Sức mạnh từ tầm nhìn chiến lược và thế trận lòng dân trên biển

Nhìn lại lịch sử chiến tranh cách mạng, việc mở Đường Hồ Chí Minh trên biển là quyết định mang tính chiến lược, thể hiện tầm nhìn vượt thời đại cùng sự chỉ đạo tài tình của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong bối cảnh kẻ thù sở hữu lực lượng hải quân, không quân hiện đại bậc nhất, việc xây dựng tuyến vận tải bí mật xuyên qua lòng đại dương tưởng chừng bất khả thi. Thế nhưng, bằng trí tuệ, sự mưu trí và lòng dũng cảm, quân và dân ta đã tạo nên kỳ tích có một không hai trong lịch sử quân sự thế giới.

Sự thành công ấy gắn liền với thế trận lòng dân vững chắc trên biển. Đó là sự che chở, đùm bọc hết lòng của nhân dân tại các điểm bến như Vàm Lũng, Bến Tre, Đức Phổ, Hòn Hèo... Mỗi bến đỗ đều là đồn lũy kiên trung, nơi người dân sẵn sàng hy sinh tính mạng, tài sản để bảo vệ an toàn cho tàu và hàng hóa. Sự kết hợp giữa tài thao lược quân sự và thế trận lòng dân đã biến nơi đây thành con đường huyền thoại, nơi mỗi con sóng đều ghi dấu chiến công, mỗi hải lý đều thấm đượm máu xương các anh hùng liệt sĩ.

Bài học về xây dựng tuyến vận tải chiến lược năm xưa vẫn nguyên giá trị trong công cuộc bảo vệ chủ quyền biển, đảo hiện nay. Việc kết hợp chặt chẽ giữa quốc phòng, an ninh với phát triển kinh tế biển, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân vững chắc tiếp tục là hướng đi chiến lược được Đảng, Nhà nước củng cố và phát triển.

Phát huy truyền thống vẻ vang ấy, vừa qua, Hội Truyền thống Đường Hồ Chí Minh trên biển khu vực phía Bắc đã long trọng tổ chức lễ gặp mặt Kỷ niệm 65 năm Ngày mở Đường Hồ Chí Minh trên biển (23/10/1961 - 23/10/2026). Đây là dịp đặc biệt để toàn thể cán bộ, chiến sĩ và nhân dân cùng ôn lại chặng đường gian khổ, hy sinh thầm lặng của các thế hệ cha anh; qua đó tiếp tục giáo dục, phát huy truyền thống quý báu của Quân đội nhân dân Việt Nam, Quân chủng Hải quân và Lữ đoàn 125 Anh hùng.

Trong khuôn khổ chương trình, các đại biểu đã xúc động ôn lại những năm tháng chiến đấu gian lao mà rực rỡ, đồng thời bày tỏ quyết tâm giữ gìn, phát huy các giá trị truyền thống. Ban Tổ chức cũng đã trang trọng dâng hương tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ tại Di tích quốc gia đặc biệt Bến K15 và trao tặng nhiều phần quà tình nghĩa thiết thực cho 21 gia đình liệt sĩ.

Hào khí của Đường Hồ Chí Minh trên biển và chiến công của Đoàn tàu không số sẽ mãi là nguồn động viên to lớn để các thế hệ hôm nay và mai sau vững bước, quyết tâm giữ vững từng sải sóng, từng hòn đảo thiêng liêng của Tổ quốc.