Quy hoạch phải chuyển sang tư duy kiến tạo năng lực phát triển mới

Đó là ý kiến của Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị tại Diễn đàn Phát triển bền vững Việt Nam năm 2026 với chủ đề “Quy hoạch chiến lược địa phương: Phát triển, bảo tồn, thích ứng, kết nối” tổ chức ngày 24/10 tại Đà Nẵng.

Quy hoạch phát huy vai trò đô thị

Theo ông Nguyễn Thanh Nghị, diễn đàn diễn ra trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, đẩy mạnh đổi mới mô hình phát triển, sắp xếp đơn vị hành chính, vận hành chính quyền địa phương hai cấp và hiện thực hóa hai mục tiêu chiến lược 100 năm của đất nước. Trong tiến trình đó, phát triển bền vững là mục tiêu và điều kiện căn bản để nâng cao năng lực tự chủ, sức cạnh tranh và chất lượng phát triển quốc gia. Các địa phương, đặc biệt là các đô thị, đóng vai trò trung tâm và động lực phát triển.

“Quy hoạch chiến lược địa phương không chỉ dừng ở việc bố trí không gian hay danh mục dự án, mà phải trở thành công cụ kiến tạo mô hình phát triển, tổ chức lại các nguồn lực và định hình năng lực cạnh tranh dài hạn”, ông Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh.

Cũng theo Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, có 4 nhận thức chiến lược về quy hoạch phát triển địa phương cần chú trọng trong thời gian tới.

Một là quy hoạch phải đi trước một bước trong kiến tạo mô hình tăng trưởng mới. Sau 40 năm đổi mới, mô hình tăng trưởng dựa vào vốn, lao động chi phí thấp và khai thác tài nguyên chiều rộng đã chạm giới hạn. Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026–2030, đồng thời nâng cao đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP), phát triển kinh tế số, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo (AI) theo tinh thần Nghị quyết số 19 của Trung ương.

“Quy hoạch phải chuyển từ tư duy phân bổ đất đai sang tổ chức không gian kinh tế để kiến tạo năng lực phát triển mới, tái cấu trúc chuỗi giá trị. Khai mở các không gian phát triển mới đa tầng, đa cực, không gian vùng/liên vùng, không gian biển, không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian số”, ông Nghị nói.

Hai là phát huy vai trò đô thị là trung tâm, tạo động lực phát triển bền vững và lan tỏa liên kết vùng. Đô thị là không gian hội tụ tri thức, đổi mới sáng tạo, dịch vụ chất lượng cao và chuỗi giá trị năng suất lớn. Phát triển đô thị cần gắn chặt với tổ chức lại không gian kinh tế, hạ tầng chiến lược, nhà ở xã hội, nâng cao chất lượng sống và khả năng chống chịu rủi ro môi trường, biến đổi khí hậu.

Theo ông Nguyễn Thanh Nghị, quán triệt tinh thần Nghị quyết số 06 và Kết luận số 224 của Bộ Chính trị, đổi mới tư duy quy hoạch đô thị đồng bộ với quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Khắc phục tư duy phát triển đô thị khép kín theo địa giới hành chính; đặt đô thị trong mối quan hệ hữu cơ với vùng phụ cận, hành lang kinh tế và mạng lưới giao thông quốc gia.

Ba là tổ chức lại không gian phát triển quốc gia theo tư duy liên kết vùng thực chất. Việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh còn 34 tỉnh, thành phố và vận hành chính quyền địa phương hai cấp tạo ra không gian phát triển quy mô lớn hơn, kết nối tốt hơn các lợi thế trước đây bị phân tán. Trong 34 tỉnh, thành phố hiện nay có 23 địa phương có biển, đặt ra yêu cầu khai thác hiệu quả lợi thế kinh tế biển và không gian biển.

Vì vậy, cần thực hiện nghiêm túc Nghị quyết số 27 của Bộ Chính trị về phát triển vùng và Nghị quyết số 20 về phát triển kinh tế biển. Chuyển mạnh từ tư duy khai thác tài nguyên biển sang quản trị biển hiện đại; tập trung nguồn lực vào các hành lang kinh tế, trục giao thông chiến lược, khu thương mại tự do và trung tâm tài chính lớn.

Bốn là đặt giới hạn sinh thái và khả năng chống chịu biến đổi khí hậu làm căn cứ quy hoạch. Tích hợp dữ liệu khí hậu, giới hạn sinh thái và sức chịu tải của môi trường ngay từ đầu vào việc lựa chọn phương án phát triển và quyết định đầu tư. Việc chủ động thích ứng từ khâu quy hoạch giúp giảm thiểu đáng kể tổn thất kinh tế và thiệt hại trong tương lai.

Cơ hội cho địa phương

Tại Diễn đàn, ông Nguyễn Đức Dũng – Chủ tịch HĐND TP Đà Nẵng cho rằng việc sắp xếp địa chính vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp cùng với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng đang tạo ra những điều kiện thuận lợi nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức trong tổ chức không gian phát triển liên kết vùng. Theo ông Dũng, phương thức quản trị và huy động sử dụng nguồn lực có hiệu quả là những vấn đề có ý nghĩa quan trọng đối với từng địa phương các vùng và cả nước.

Trong bối cảnh đó, chủ đề quy hoạch chiến lược địa phương phát triển bảo tồn thích ứng kết nối đặt ra yêu cầu tiếp cận quy hoạch một cách tổng thể tích hợp giữa tổ chức không gian với định hình hướng phát triển kinh tế xã hội, xác định các động lực tăng trưởng và tăng cường liên kết vùng.

Đồng thời, phải bảo đảm được hài hòa sự phát triển kinh tế với bảo tồn các giá trị văn hóa thiên nhiên, bảo vệ môi trường và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu thiên tai.

“Đây là những yêu cầu thiết thực để các địa phương phát huy tiềm năng lợi thế nâng cao chất lượng tăng trưởng đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước”, ông Nguyễn Đức Dũng nói.

Thông tin từ ông Dũng, sau hợp nhất thành phố Đà Nẵng có địa bàn rộng lớn đa dạng hội tụ nhiều tiềm năng lực thực sự bổ sung cho nhau mở ra cơ hội tổ chức lại hoạt động kinh tế, hình thành lĩnh vực tăng trưởng và tăng cường liên kết vùng. Đồng thời, quy mô và đặc điểm của thành phố mới cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quy hoạch, kết nối hạ tầng, phân bổ nguồn lực, giữ gìn các giá trị văn hóa thiên nhiên và bảo đảm sự phát triển hài hòa giữa các khu vực.

Vừa qua, quy hoạch chung của Đà Nẵng đến năm 2050 tầm nhìn đến năm 2075 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, xác định cơ sở pháp lý và những định hướng chiến lược quan trọng trong việc tổ chức không gian phát triển kinh tế xã hội của thành phố. Cùng với đó cũng đặt ra yêu cầu khẩn trương cụ thể hóa các định hướng thành cơ chế chính sách, chương trình dự án huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực nâng cao năng lực quản trị và tổ chức thực hiện bảo đảm phát triển hài hòa giữa kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường không ngừng nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân. Vì vậy, thành phố đang tìm kiếm những cách tiếp cận giải pháp phù hợp để thực hiện các mục tiêu phát triển đã đề ra.