Không dừng rà soát điều kiện kinh doanh khi đã đạt chỉ tiêu cắt giảm

Góp ý Báo cáo kết quả tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) của Bộ Công Thương (Báo cáo), Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đánh giá cao nỗ lực rà soát 498 văn bản quy phạm pháp luật của Bộ, trong đó có nhiều đề xuất đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

Các đề xuất đáng chú ý gồm bãi bỏ điều kiện, thủ tục đối với kinh doanh rượu, kinh doanh khí, dịch vụ cho thuê cảng, kho và vận tải xăng dầu; bãi bỏ thủ tục cấp chứng chỉ quản lý năng lượng; đơn giản hóa hồ sơ thông báo tập trung kinh tế và bỏ nghĩa vụ đăng ký hợp đồng mẫu đối với hoạt động mua bán căn hộ chung cư.

Tuy nhiên, để việc tổng rà soát thực sự góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, giảm chi phí tuân thủ và tháo gỡ rào cản gia nhập thị trường, VCCI đề nghị tiếp tục làm rõ một số vấn đề trong Báo cáo và các phụ lục kèm theo.

Không lấy việc đạt chỉ tiêu làm điểm dừng rà soát

Theo VCCI, tại phần rà soát, đề xuất cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính, Báo cáo cho biết Bộ Công Thương đã cắt giảm 367/658 điều kiện kinh doanh, tương đương 55,7%; cắt giảm 3/20 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện và đề xuất tiếp tục cắt giảm 2 ngành, nghề tại dự án Luật Đầu tư sửa đổi.

Trên cơ sở cho rằng đã hoàn thành chỉ tiêu cắt giảm, Bộ không đề xuất phương án cắt giảm, đơn giản hóa nào thêm trong kết quả tổng rà soát.

VCCI cho rằng cách tiếp cận này chưa phản ánh đầy đủ mục tiêu của hoạt động rà soát pháp luật. Mục tiêu của tiêu chí cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh không chỉ là đạt một tỷ lệ định lượng, mà quan trọng hơn là loại bỏ những quy định bất hợp lý, không cần thiết, tạo gánh nặng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Việc hoàn thành chỉ tiêu vì vậy không đồng nghĩa với việc các điều kiện kinh doanh còn lại đều cần thiết và hợp lý. Sau khi cắt giảm, vẫn còn 291/658 điều kiện kinh doanh và ít nhất 15/20 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện thuộc phạm vi quản lý của Bộ. Tuy nhiên, Báo cáo chưa đưa ra đánh giá cụ thể chứng minh các điều kiện còn lại là cần thiết, phù hợp với mục tiêu quản lý nhà nước.

Thực tế, VCCI đã nhiều lần kiến nghị bỏ “xuất khẩu gạo” khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện do cho rằng mục tiêu quản lý khi xác định đây là ngành, nghề kinh doanh có điều kiện chưa phù hợp với quy định tại khoản 1 Điều 7 Luật Đầu tư. Tuy nhiên, ngành, nghề này vẫn nằm trong danh mục.

Theo VCCI, điều đó cho thấy dư địa rà soát, cải cách vẫn còn và cần được xem xét trên cơ sở từng quy định cụ thể, thay vì dừng lại khi đạt chỉ tiêu cắt giảm.

Một vấn đề khác là việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, vốn có ý nghĩa lớn đối với khả năng gia nhập thị trường và giảm chi phí cho khu vực tư nhân. Chẳng hạn, đối với Luật Quản lý ngoại thương, Phụ lục II mới nêu định hướng và lộ trình rà soát, nhưng chưa xác định cụ thể những giấy phép, chứng nhận nào sẽ được chuyển sang cơ chế công bố điều kiện và hậu kiểm. Tương tự, đề xuất đối với Luật Địa chất và khoáng sản mới dừng ở yêu cầu loại bỏ các quy định hạn chế khả năng gia nhập thị trường của doanh nghiệp nhỏ và vừa, chưa chỉ rõ điều khoản nào cần sửa đổi.

VCCI đề nghị bổ sung bước rà soát đối với toàn bộ điều kiện kinh doanh và ngành, nghề kinh doanh có điều kiện còn lại, trên cơ sở đánh giá rủi ro, tính cần thiết của biện pháp quản lý và chi phí tuân thủ. Đồng thời, cần xác định cụ thể các giấy phép, chứng nhận dự kiến chuyển sang hậu kiểm và phương án xử lý tương ứng, qua đó bảo đảm kết quả rà soát có tính thực chất, minh bạch.

Đẩy nhanh xử lý văn bản đã mất căn cứ pháp lý

Bên cạnh việc tiếp tục cải cách điều kiện kinh doanh, VCCI cho rằng cần xem xét rút ngắn lộ trình xử lý những văn bản đã mất căn cứ pháp lý, không còn đối tượng điều chỉnh hoặc được chính Báo cáo xác định là không còn phù hợp.

Báo cáo đặt mục tiêu xử lý dứt điểm các nhiệm vụ rà soát, tập trung phần lớn khối lượng công việc trong giai đoạn 2026–2027. Tuy nhiên, một số văn bản đã có đủ căn cứ để bãi bỏ hoặc cần được điều chỉnh sớm vẫn được xếp lộ trình đến năm 2027, 2028, thậm chí 2029.

Đơn cử, Nghị định số 94/2017/NĐ-CP về hàng hóa, dịch vụ độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại được đề xuất bãi bỏ vào năm 2027, dù Báo cáo xác định văn bản không còn phù hợp với quy định pháp luật hiện hành về quản lý, đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Theo VCCI, đây là văn bản có tác động trực tiếp đến phạm vi hoạt động của khu vực tư nhân, bởi danh mục hàng hóa, dịch vụ độc quyền nhà nước xác định những lĩnh vực doanh nghiệp tư nhân không được tham gia. Vì vậy, việc kéo dài thời gian xử lý có thể khiến những hạn chế đối với quyền tự do kinh doanh tiếp tục tồn tại, dù căn cứ pháp lý đã thay đổi.

Tương tự, một số văn bản liên quan đến dịch vụ giám định thương mại được xác định không còn phù hợp sau khi Luật Đầu tư năm 2025 và Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP bãi bỏ ngành, nghề và thủ tục tương ứng, nhưng vẫn được xếp lộ trình xử lý vào năm 2027.

Pháp lệnh số 41/2002/PL-UBTVQH10 về đối xử tối huệ quốc và đối xử quốc gia được Báo cáo xác định là không còn giá trị áp dụng trên thực tế; Quyết định số 1371/2004/QĐ-BTM về Quy chế Siêu thị, Trung tâm thương mại có căn cứ ban hành đã hết hiệu lực. Dù vậy, hai văn bản này vẫn được xếp lộ trình xử lý đến năm 2029.

VCCI đề nghị làm rõ lý do phải kéo dài thời gian xử lý đối với các văn bản nêu trên, nhất là khi Báo cáo đã xác định những bất cập về căn cứ pháp lý hoặc tính phù hợp. Đối với văn bản đã mất căn cứ hoặc không còn đối tượng điều chỉnh, cần ưu tiên xử lý trong năm 2026 hoặc nghiên cứu sử dụng các cơ chế xử lý nhanh, cơ chế đặc biệt theo Nghị quyết số 206/2025/QH15 nếu đáp ứng điều kiện áp dụng.

Không chỉ các văn bản quy phạm pháp luật, một số quy chuẩn và quy định đang tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng cần được xem xét đẩy nhanh tiến độ. Chẳng hạn, từ ngày 1/6/2026, xăng không chì phải được phối trộn thành xăng E10 trên toàn quốc theo lộ trình được nêu tại Thông tư số 50/2025/TT-BCT, nhưng các quy chuẩn về trang thiết bị tồn trữ, phân phối xăng E10 và thiết kế cửa hàng xăng dầu vẫn được đề xuất xử lý trong năm 2027.

Theo VCCI, việc duy trì khoảng trống hoặc sự thiếu đồng bộ giữa yêu cầu áp dụng thực tế và quy chuẩn kỹ thuật có thể làm phát sinh khó khăn cho doanh nghiệp. Vì vậy, với những quy định đang gây vướng mắc trực tiếp, cần ban hành ngay hướng dẫn hoặc quy định chuyển tiếp phù hợp, thay vì chờ đến hết lộ trình rà soát.

Ngoài các vấn đề nêu trên, VCCI đề nghị thống nhất phương án và lộ trình xử lý Luật Thương mại, đồng thời nghiên cứu đẩy nhanh việc bãi bỏ toàn bộ luật này; rà soát, thống nhất số liệu giữa Báo cáo và các phụ lục. Một số số liệu hiện chưa khớp, như tổng số văn bản đề xuất sửa đổi, bổ sung, thay thế, tạm; xem xét lại cách lượng hóa kết quả tinh gọn. Đáng chú ý, qua đối chiếu với các vướng mắc của doanh nghiệp đã được VCCI tổng hợp và chuyển Bộ Công Thương xử lý, một số vấn đề vẫn chưa được phản ánh đầy đủ trong phương án rà soát.

VCCI đề nghị bổ sung những vướng mắc này vào nội dung rà soát, nghiên cứu chuyển sang hậu kiểm đối với các hoạt động có mức độ rủi ro phù hợp, thống nhất quy định giữa các luật và kết nối dữ liệu để doanh nghiệp chỉ phải khai báo một lần. Riêng thủ tục đăng ký hợp đồng mẫu đối với hoạt động mua bán căn hộ chung cư, VCCI kiến nghị đẩy nhanh việc bãi bỏ lĩnh vực này khỏi danh mục ngay trong năm 2026, đồng thời phối hợp sửa đổi các quy định liên quan để bảo đảm đồng bộ.