“Mở lối” công nghiệp tỷ USD

Theo Liên đoàn Robot quốc tế (IFR), tổng số robot công nghiệp đang hoạt động đạt khoảng 4,66 triệu đơn vị. Châu Á chiếm 74% lượng lắp đặt mới, cho thấy trọng tâm cuộc đua đang nằm ngay tại khu vực Việt Nam tham gia chuỗi sản xuất

Tại Việt Nam, những ứng dụng thực tế đã xuất hiện. Hệ thống robot tự hành tại tổ hợp chia chọn thông minh của Viettel Post và dây chuyền tự động hóa tại nhà máy VinFast cho thấy robot có thể giải quyết những bài toán cụ thể về năng suất, tốc độ và độ chính xác.
Market Research Outlook định giá thị trường tự động hóa sản xuất Việt Nam đạt 1,15 tỷ USD năm 2025 và dự báo đạt 3,12 tỷ USD vào năm 2032, tương ứng tốc độ tăng trưởng kép 15,4%.

Ông Nguyễn Trung Quân, Giám đốc Khoa học của VinMotion nhận định: “Việt Nam có một nền sản xuất linh hoạt, phù hợp với việc sản xuất và cải tiến mẫu robot nhanh, chất lượng đảm bảo nhưng chi phí hợp lý”.

Nhưng nhu cầu tăng không đồng nghĩa doanh nghiệp Việt đương nhiên có chỗ đứng. Trong cuộc đua robot, Việt Nam khó cạnh tranh trực diện với những trung tâm đã tích lũy hàng chục năm về vốn, dữ liệu, công nghệ lõi và quy mô sản xuất. Vì vậy, lựa chọn tối ưu nhất không phải là chạy theo mọi xu hướng, mà là xác định những phân khúc có nhu cầu thật và phù hợp với năng lực hiện có.

Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ robot vận chuyển trong nhà máy, phân loại hàng hóa, kiểm tra lỗi sản phẩm, tự động hóa kho vận hoặc các hệ thống robot phục vụ nông nghiệp.

Ở những mắt xích này, cơ hội không chỉ dành cho doanh nghiệp chế tạo robot hoàn chỉnh. Các doanh nghiệp cơ khí chính xác, điện tử, phần mềm, cảm biến, tích hợp hệ thống và bảo trì đều có thể tham gia chuỗi giá trị.

TS Byron - Đại học RMIT, cho rằng: “Con đường phát triển robot tại Việt Nam trước mắt có thể không phải là những bước nhảy vọt gây chú ý, mà là quá trình tích lũy từ các phần việc cụ thể, như pin, hệ thống chuyển động, tích hợp và bảo trì”.

Việc đưa robot và tự động hóa vào nhóm công nghệ chiến lược ưu tiên phát triển là tín hiệu quan trọng. Tháng 9/2026, Bộ Công Thương tiếp tục phê duyệt nhiệm vụ nghiên cứu robot công nghiệp tích hợp thị giác máy tính, AI và phần mềm phục vụ sản xuất thông minh.

Muốn vậy, chính sách cần tạo được ba kết nối: doanh nghiệp với viện, trường; nghiên cứu với nhu cầu thị trường; sản phẩm nội địa với khách hàng đầu tiên. Cơ chế đặt hàng nghiên cứu theo bài toán cụ thể, phòng thử nghiệm dùng chung, hỗ trợ doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ và tiêu chuẩn an toàn rõ ràng sẽ thiết thực hơn những mục tiêu phát triển chỉ dừng ở định hướng.

Đặc biệt, cần coi doanh nghiệp là trung tâm thương mại hóa công nghệ. Nhà nước có thể hỗ trợ nghiên cứu, đào tạo nhân lực và tạo môi trường thử nghiệm, nhưng sản phẩm chỉ thực sự có sức sống khi doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư, khách hàng chấp nhận sử dụng và thị trường xác nhận hiệu quả.

Đường đua robot không chỉ được quyết định bởi số lượng máy móc mà một quốc gia đưa vào nhà máy. Cuộc chơi thực sự nằm ở năng lực biến công nghệ thành năng suất, biến tri thức thành sản phẩm và biến nhu cầu thị trường thành doanh thu bền vững.