Lấy chất lượng sống của người dân làm mục tiêu và thước đo phát triển đô thị

Phát biểu tại Diễn đàn, ông Nguyễn Ngọc Tuấn - Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết, sau 40 năm đổi mới, quá trình đô thị hóa và phát triển đô thị ở nước ta đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Chủ trương lớn của Đảng và thể chế phát triển đô thị ngày càng được hoàn thiện, tạo cơ sở chính trị quan trọng để đổi mới quy hoạch, tổ chức không gian phát triển và nâng cao chất lượng đô thị hóa.

Chuyển từ quy mô sang chất lượng

Hệ thống đô thị phát triển về số lượng, quy mô và phạm vi phân bổ, từng bước hình thành các trung tâm và cực tăng trưởng. Hiện nay, cả nước có 910 đô thị, gồm 2 đô thị loại đặc biệt, 7 đô thị loại I và 901 đô thị loại II, III.

Kết cấu hạ tầng và chất lượng không gian đô thị từng bước được cải thiện, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, thúc đẩy phát triển nông thôn và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền. Công tác quản lý và quản trị đô thị ngày càng có những chuyển biến tích cực.

Ông Nguyễn Ngọc Tuấn cho rằng, yêu cầu tăng trưởng cao, bền vững đòi hỏi đô thị phải thực sự trở thành động lực tăng trưởng của nền kinh tế. Tiến trình đổi mới mô hình phát triển đất nước đòi hỏi hình thành các mô hình đô thị hiện đại, có năng suất cao và khả năng cạnh tranh quốc tế. Đồng thời, việc sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, cùng với biến đổi khí hậu và chuyển đổi số đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ quy hoạch và quản trị đô thị.

Liên quan đến yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn cho biết, mô hình phát triển đô thị trên thế giới đang có những chuyển đổi căn bản. Đô thị không còn chỉ là nơi tập trung dân cư, các hoạt động sản xuất, kinh doanh và công trình hạ tầng, mà ngày càng trở thành trung tâm của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, nơi hình thành các ngành kinh tế mới và những động lực tăng trưởng mới.

Thực tiễn phát triển đô thị của nhiều quốc gia phát triển trên thế giới cho thấy, giá trị của đô thị không chỉ nằm ở quy mô diện tích, dân số hay công trình xây dựng mà quan trọng hơn là chất lượng quy hoạch, hiệu quả quản trị, năng suất sử dụng các nguồn lực và khả năng tạo ra môi trường sống, làm việc thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Tại Việt Nam, thực tiễn phát triển của Hà Nội và TP HCM cho thấy, đổi mới mô hình phát triển đô thị không chỉ là thay đổi cấu trúc không gian mà quan trọng hơn là tổ chức lại các hoạt động kinh tế, khai thác hiệu quả những lợi thế mới, nâng cao năng suất và tạo ra những động lực tăng trưởng có sức lan tỏa.

Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh: "Vấn đề đặt ra không chỉ là chúng ta cần phát triển thêm bao nhiêu đô thị, mở rộng bao nhiêu không gian hay đầu tư thêm bao nhiêu công trình mà quan trọng hơn là mỗi đô thị sẽ tạo ra những giá trị mới gì, đóng góp như thế nào vào năng suất, chất lượng tăng trưởng, sức cạnh tranh của nền kinh tế và chất lượng sống của người dân".

Từ yêu cầu đó, Thứ trưởng đề nghị tập trung vào năm định hướng lớn trong đổi mới mô hình phát triển đô thị Việt Nam. Trong đó, đổi mới tư duy phát triển đô thị gắn với tái cấu trúc không gian kinh tế và đổi mới mô hình tăng trưởng quốc gia; lấy chất lượng sống của người dân làm mục tiêu và thước đo phát triển đô thị; thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và nâng cao khả năng chống chịu của đô thị. Đồng thời, đổi mới phương thức quản trị đô thị phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; đổi mới cơ chế huy động và sử dụng nguồn lực cho phát triển đô thị.

Về định hướng phát triển đô thị, ông Nguyễn Ngọc Tuấn đề nghị tập trung làm rõ vai trò của hệ thống đô thị trong thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số; trao đổi các mô hình phát triển đô thị mới, nâng cao chất lượng quy hoạch và hiệu quả tổ chức không gian phát triển; tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, thúc đẩy đô thị xanh và bền vững.

Cùng với đó là đẩy mạnh phát triển đô thị thông minh, đổi mới quản trị dựa trên dữ liệu và công nghệ tiên tiến; hoàn thiện thể chế, cơ chế huy động nguồn lực, nâng cao năng lực quản trị phát triển đô thị; đổi mới phương thức đánh giá chất lượng đô thị hóa và đóng góp của đô thị đối với phát triển quốc gia.

Tái thiết đô thị gắn với TOD

Về các giải pháp triển khai, ông Trần Quốc Thái, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị cho biết, sau một năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và chuyển đổi sang chính quyền địa phương hai cấp, hệ thống đô thị của nước ta đã được tái cấu trúc, sắp xếp lại.

Tỷ lệ đô thị hóa đạt 53,3%, đồng thời hình thành các lĩnh vực tăng trưởng mới. Theo ông Trần Quốc Thái, những kết quả tích cực này có đóng góp quan trọng của các động lực mới, bao gồm thể chế được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, hiện đại; bộ máy chính quyền đổi mới theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; đổi mới tư duy và phương pháp lập quy hoạch; ưu tiên phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng; chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trên cơ sở các quan điểm chỉ đạo của Trung ương, quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn cùng kế hoạch phát triển hệ thống đô thị của các địa phương, ông Trần Quốc Thái nhấn mạnh năm nhiệm vụ, giải pháp cần triển khai trong thời gian tới. Trong đó, cần chuyển mạnh từ chiến lược sang hành động, biến định hướng thành kết quả phát triển thực chất; đổi mới các nguồn lực phát triển để tạo động lực phát triển đô thị trong kỷ nguyên mới; thúc đẩy phát triển đô thị theo hướng thông minh, đa tầng, đa trung tâm.

Cùng với đó, phát triển hệ thống đô thị theo mạng lưới, tăng cường liên kết vùng và đẩy mạnh xây dựng, phát triển thương hiệu đô thị. Đặc biệt, trong quá trình triển khai năm nhóm nhiệm vụ, giải pháp nêu trên, ông Trần Quốc Thái đề nghị tiếp tục thực hiện ba trọng tâm từ nay đến năm 2030, gồm phát triển đô thị thông minh; phát triển đô thị ứng phó với biến đổi khí hậu; cải tạo, tái thiết đô thị gắn với TOD.