Giải bài toán đưa doanh nghiệp Việt vào chuỗi giá trị

Tham gia phiên chất vấn, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng bày tỏ, dù Đảng đã có chủ trương phát triển đồng bộ cả ba khu vực kinh tế (nhà nước, tư nhân, FDI), nhưng sự liên kết giữa các khu vực này còn rất hạn chế. Đặc biệt, năng lực tham gia của doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nước vào các chuỗi giá trị lớn, chuỗi giá trị toàn cầu vẫn đang là “khoảng trống”.

Từ đó, đại biểu đề nghị Bộ trưởng cho biết những cơ chế, chính sách tham mưu cho Chính phủ để phá vỡ rào cản này.

Thừa nhận đây là nỗi trăn trở kéo dài nhiều năm qua, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, nút thắt thể chế sẽ được tháo gỡ căn bản trong việc sửa đổi Luật Đầu tư tới đây.

“Tinh thần là phải thay đổi chính sách ưu đãi, hỗ trợ; gắn cụ thể mục tiêu, nhiệm vụ và kết quả đầu ra của các dự án FDI với trách nhiệm hỗ trợ, liên kết với doanh nghiệp trong nước. Bên cạnh đó, cũng cần có cơ chế giao nhiệm vụ cho các doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò dẫn dắt các doanh nghiệp nhỏ và vừa”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Tuy nhiên, nhìn nhận vào thực tế nội tại khối doanh nghiệp, Bộ trưởng phân tích, cả nước hiện có khoảng 1,08 triệu doanh nghiệp thì có tới 98,1% là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó riêng lĩnh vực thương mại và dịch vụ đã chiếm tới 76%. Do đó, để chen chân vào chuỗi sản xuất công nghiệp toàn cầu, bản thân doanh nghiệp Việt phải nỗ lực tự thân, nâng tầm chuẩn hóa quy chuẩn kỹ thuật, đổi mới công nghệ và tập trung vào phân khúc công nghiệp phụ trợ mà các “ông lớn” đang khát nguồn cung.

Minh chứng cho nỗ lực thúc đẩy liên kết, Bộ trưởng cho biết, cơ quan quản lý đã làm việc trực tiếp với các tập đoàn đa quốc gia hàng đầu, tiêu biểu như Samsung. Phía đối tác ngoại đã cam kết và trực tiếp bỏ kinh phí phối hợp với các viện, trường đại học đào tạo kỹ sư đổi mới sáng tạo, cũng như cử chuyên gia trực tiếp hỗ trợ, chuyển giao quy trình quản trị, kiểm định chất lượng cho các doanh nghiệp Việt đủ điều kiện trở thành nhà cung ứng.

Cùng với vấn đề đã nêu, quan tâm đến sức bền của khu vực tư nhân, dẫn số liệu 10 tháng qua có tới khoảng 160.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, số doanh nghiệp giải thể tăng mạnh, đại biểu Nguyễn Duy Thanh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính chỉ rõ nguyên nhân sâu xa của thực trạng này và đặt câu hỏi liệu Chính phủ có kéo dài chính sách giảm 2% thuế giá trị gia tăng (VAT) sang năm 2024 để tiếp sức cho sức mua và đầu ra của doanh nghiệp hay không?

Lý giải về bức tranh biến động doanh nghiệp, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, trong 9 tháng, có 172.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, nhưng ở chiều ngược lại, số gia nhập và tái gia nhập thị trường đạt tới 222.000 doanh nghiệp, đặc biệt số vốn đăng ký tăng trưởng ấn tượng 38% so với cùng kỳ.

Phân tích sâu về nhóm 172.000 doanh nghiệp rút lui, Bộ trưởng chỉ rõ cấu trúc: 50% là tạm ngừng kinh doanh; 30% đã hoàn tất thủ tục giải thể; 20% đang thực hiện thủ tục chấm dứt hoạt động.

Đáng chú ý, theo Bộ trưởng, có tới 19% là doanh nghiệp thương mại, dịch vụ - nhóm ngành vốn có đặc thù “dễ vào, dễ ra”. Đa phần các đơn vị làm thủ tục giải thể đợt này (khoảng 70 - 89%) là các doanh nghiệp đã ngừng hoạt động từ các năm trước hoặc không còn phát sinh doanh thu, nay mới chính thức hoàn tất thủ tục về mặt pháp lý.

“Quy luật thị trường luôn có đào thải, có doanh nghiệp thành công và có doanh nghiệp thất bại. Môi trường đầu tư của chúng ta hiện rất thông thoáng nên thủ tục gia nhập thị trường rất nhanh. Vừa qua, nút thắt chủ yếu nằm ở khâu rút lui do vướng mắc nghĩa vụ thuế, bảo hiểm xã hội và công nợ với đối tác. Để tháo gỡ điểm này, Bộ đã chỉ đạo: Doanh nghiệp nào đã làm sạch mã số thuế và hoàn thành nghĩa vụ tài chính thì thủ tục rút lui khỏi thị trường chỉ xử lý trong đúng 1 ngày”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định.

Liên quan đến nội dung kéo dài chính sách giảm 2% thuế VAT (từ 10% xuống 8%) khi thời hạn áp dụng hiện hành sắp kết thúc vào ngày 31/12, Bộ trưởng cho hay, đây là vấn đề lớn đang được Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Tài chính phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành nghiên cứu, đánh giá tác động kỹ lưỡng.

Ngành Tài chính đang theo dõi sát sao diễn biến thị trường trong nước và quốc tế, đặc biệt là biến động của giá năng lượng, xăng dầu và sức mua của nền kinh tế trong giai đoạn chuyển giao…

Bộ trưởng cho rằng, mọi phương án đề xuất sẽ phải giải quyết hài hòa bài toán kép: vừa tiếp tục trợ lực, kích cầu tiêu dùng nội địa, hạ giá thành đầu vào cho doanh nghiệp, nhưng đồng thời phải bảo đảm an toàn thu ngân sách quốc gia, kiên định mục tiêu giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì đà tăng trưởng cao và kiểm soát lạm phát ở mức chỉ tiêu Quốc hội giao (khoảng 4,5%).