Phát triển công nghiệp đường sắt: Cần lực đẩy cho doanh nghiệp nội

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh phát triển đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị và các công trình hạ tầng chiến lược, việc phát triển hệ thống đường sắt hiện đại không chỉ đáp ứng yêu cầu về hạ tầng giao thông mà còn mở ra cơ hội hình thành các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ và dịch vụ dữ liệu.

Theo ông Trần Đình Tùng, Chủ tịch Hội Kỹ sư Xây dựng Việt Nam (VSCE), trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh phát triển đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị và các công trình hạ tầng chiến lược, yêu cầu đặt ra không chỉ là xây dựng công trình hiện đại mà còn phải làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực vận hành, phát triển đội ngũ kỹ sư và hình thành năng lực công nghiệp trong nước.

Để thực hiện mục tiêu này, Việt Nam cần xây dựng hệ sinh thái hợp tác giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, nhà trường, nhà đầu tư, doanh nghiệp và đội ngũ kỹ sư, qua đó thúc đẩy chuyển giao công nghệ, thử nghiệm giải pháp và nâng cao năng lực thông qua các dự án thực tế.

Đồng quan điểm, ông Tạ Tuấn Dương, Phó Giám đốc Công ty CP Ray và Thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất cho rằng, việc phát triển năng lực sản xuất trong nước, từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp đường sắt tự chủ có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh nhu cầu đầu tư hạ tầng đường sắt ngày càng lớn.

Theo vị đại diện doanh nghiệp, đây không đơn thuần là việc mở rộng dây chuyền thép thông thường, mà là một lĩnh vực sản xuất mới, đòi hỏi đầu tư công nghệ, thiết bị và hệ thống kiểm soát chất lượng với tiêu chuẩn cao hơn.

Bởi thép ray là sản phẩm có yêu cầu kỹ thuật khắt khe, đòi hỏi kiểm soát chất lượng xuyên suốt từ nguyên liệu, phôi thép đến gia công và hoàn thiện.

Thách thức lớn khác là cạnh tranh với các nhà sản xuất nước ngoài, đặc biệt là doanh nghiệp Trung Quốc vốn có lợi thế về kinh nghiệm, quy mô và chi phí sản xuất.

“Doanh nghiệp Trung Quốc đã đi trước chúng ta khoảng 20 năm. Họ đã hoàn thành giai đoạn đầu tư ban đầu và tối ưu được nhiều chi phí. Vì vậy, khi tham gia một lĩnh vực mới, doanh nghiệp trong nước vẫn cần sự đồng hành, hỗ trợ của các cơ quan chức năng nhà nước”, ông Dương nhận định.

Đại diện Hòa Phát Dung Quất kỳ vọng các cơ chế, chính sách phù hợp sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia cung ứng vật liệu cho các dự án đường sắt quy mô lớn.

Từ thiết bị, cấu kiện đến thép ray, doanh nghiệp Việt đang từng bước chuẩn bị năng lực để đón đầu thị trường đường sắt. Tuy nhiên, để hình thành chuỗi cung ứng nội địa, bài toán không chỉ nằm ở vốn đầu tư hay khả năng sản xuất mà còn ở năng lực tiếp nhận công nghệ, đào tạo nhân lực và tạo điều kiện để sản phẩm trong nước tham gia các dự án lớn.

Trong khi đó, bà Trần Thị Ngọc Thảo, Phó Giám đốc Công ty CP DAECHANG Việt Nam thì cho biết, doanh nghiệp Việt đã tích lũy kinh nghiệm trong các lĩnh vực xây dựng, cơ khí và phát triển hạ tầng. Tuy nhiên, với thiết bị đường sắt có yêu cầu kỹ thuật cao, độ chính xác và tiêu chuẩn chất lượng khắt khe, năng lực sản xuất trong nước vẫn chưa đáp ứng đầy đủ.

Do đó, việc liên danh với đối tác nước ngoài để tiếp nhận, chuyển giao công nghệ là hướng đi tất yếu. Hợp tác với doanh nghiệp tại những quốc gia có ngành đường sắt phát triển sẽ giúp doanh nghiệp Việt rút ngắn quá trình tích lũy công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

“Doanh nghiệp Việt không nhất thiết phải tự làm tất cả ngay từ đầu. Những hạng mục phù hợp với năng lực thì doanh nghiệp trong nước có thể đảm nhận; còn các hạng mục đòi hỏi công nghệ chuyên sâu cần có sự tham gia, hỗ trợ của đối tác nước ngoài”, bà Thảo chia sẻ.

Theo bà, liên danh không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của dự án mà còn tạo cơ hội đào tạo nhân lực, học hỏi và tiếp nhận công nghệ. Quá trình này cần thực hiện từng bước, từ cung cấp sản phẩm đến nâng cao năng lực sản xuất và mở rộng chuyển giao công nghệ.