8.000 tỷ đồng bình ổn giá xăng dầu: Xử lý thế nào?

Bộ Công Thương đang xây dựng dự thảo nghị định mới về kinh doanh xăng dầu, trong đó đề xuất chấm dứt việc trích lập, chi sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu kể từ ngày nghị định có hiệu lực. Đáng chú ý, dự thảo đưa ra phương án xử lý khoản ngân sách nhà nước tạm ứng 8.000 tỷ đồng phục vụ bình ổn giá, cùng cơ chế quyết toán các nghĩa vụ tài chính phát sinh trong quá trình hoạt động của quỹ.

Theo đề xuất, việc chấm dứt trích lập, chi sử dụng quỹ không đồng nghĩa với việc kết thúc các nghĩa vụ tài chính liên quan. Hoạt động đối chiếu số dư, kiểm toán, quyết toán và xử lý những khoản kinh phí phát sinh trước thời điểm nghị định có hiệu lực vẫn tiếp tục được thực hiện.

Dự thảo phân biệt hai nguồn tiền của Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, gồm nguồn hình thành từ việc trích lập qua giá bán xăng dầu và nguồn ngân sách nhà nước tạm ứng để phục vụ bình ổn thị trường.

Đối với các thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu đang hoạt động, Bộ Công Thương đề xuất yêu cầu chốt số dư quỹ đến hết ngày liền trước thời điểm nghị định có hiệu lực, đồng thời chuyển nộp toàn bộ số dư dương trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nghị định có hiệu lực.

Trong đó, nguồn tiền trích lập qua giá bán xăng dầu được chuyển vào tài khoản quỹ do Bộ Tài chính mở tại Kho bạc Nhà nước. Nguồn ngân sách tạm ứng được chuyển về tài khoản quản lý kinh phí tạm ứng do Bộ Công Thương quản lý.

Sau khi hoàn tất việc đối chiếu, xử lý số dư nguồn trích lập qua giá bán, Bộ Tài chính sẽ bàn giao tài khoản quỹ tại Kho bạc Nhà nước cho Bộ Công Thương. Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương tổng hợp, đối chiếu số liệu của hai nguồn kinh phí, xây dựng phương án quyết toán và hoàn trả ngân sách, thống nhất với Bộ Tài chính trước khi báo cáo Chính phủ xem xét.

Đối với khoản tạm ứng 8.000 tỷ đồng, dự thảo đưa ra các phương án xử lý căn cứ vào tình hình tài chính thực tế của quỹ.

Trường hợp quỹ không còn số dư hoặc có số dư âm, cũng như trường hợp nguồn tạm ứng ngân sách còn lại dưới 8.000 tỷ đồng và không phát sinh số dư âm, Bộ Công Thương đề xuất hoàn trả ngân sách số kinh phí còn lại. Phần chênh lệch thiếu so với khoản tạm ứng được đề xuất quyết toán thành khoản chi ngân sách hỗ trợ trực tiếp người tiêu dùng xăng dầu, thay vì tiếp tục xác định là khoản nợ phải thu hồi.

Trường hợp quỹ có số dư dương và nguồn tạm ứng ngân sách lớn hơn 8.000 tỷ đồng, dự thảo đề xuất hoàn trả đủ 8.000 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước. Phần kinh phí còn lại được đề xuất hạch toán thành nguồn phục vụ mua xăng dầu dự trữ quốc gia.

Theo Nghị quyết số 69/NQ-CP ngày 27/3/2026 của Chính phủ, 8.000 tỷ đồng là khoản ngân sách nhà nước tạm ứng cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu từ nguồn tăng thu ngân sách trung ương năm 2025.

Nghị quyết yêu cầu việc quản lý, sử dụng nguồn kinh phí phải bảo đảm công khai, minh bạch, góp phần hạn chế biến động tăng giá xăng dầu bất thường và thực hiện thu hồi về ngân sách khi thị trường ổn định.

Chính phủ giao Bộ Công Thương xây dựng, quyết định phương án trích lập, chi sử dụng quỹ và kế hoạch thu hồi khoản tạm ứng. Thời gian hoàn trả tối đa là 12 tháng kể từ ngày Bộ Công Thương có quyết định triển khai trích lập quỹ để hoàn trả ngân sách nhà nước.

Đối với các thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu, nghị quyết yêu cầu thực hiện đúng quy định về trích lập, chi sử dụng quỹ, quản lý nguồn kinh phí tạm ứng và hoàn trả theo thời hạn. Đồng thời, bảo đảm nguồn cung, thực hiện yêu cầu dự trữ lưu thông và công khai thông tin liên quan đến hoạt động bình ổn giá.

Liên quan đến đề xuất xử lý khoản tạm ứng 8.000 tỷ đồng, trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp – Giám đốc Công ty Luật HPVN nhận định, việc nghiên cứu cơ chế quyết toán khoản ngân sách tạm ứng là cần thiết khi Nhà nước điều chỉnh phương thức bình ổn giá xăng dầu. Tuy nhiên, việc thay đổi cách thức xử lý khoản kinh phí đã tạm ứng phải bảo đảm phù hợp với quy định về quản lý ngân sách và thẩm quyền quyết định của cơ quan nhà nước.

“Về nguyên tắc, khoản ngân sách được tạm ứng phải được quản lý, sử dụng và quyết toán đúng mục đích, đúng quy định. Trường hợp đề xuất chuyển phần kinh phí đã sử dụng để bình ổn giá thành khoản chi ngân sách hỗ trợ người tiêu dùng, cần xác định rõ cơ sở pháp lý, số tiền thực tế đã sử dụng và thẩm quyền quyết định. Không thể chỉ căn cứ vào việc quỹ không còn đủ số dư để mặc nhiên coi toàn bộ phần thiếu là khoản chi ngân sách”, Luật sư Hiệp phân tích.

Theo Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp, quá trình quyết toán cần làm rõ số kinh phí đã tạm ứng, số tiền thực tế được sử dụng để bình ổn giá, khoản còn lại phải hoàn trả và trách nhiệm của từng chủ thể tham gia quản lý, điều hành quỹ.

“Cần phân biệt khoản kinh phí đã được sử dụng đúng mục đích, đúng cơ chế bình ổn giá với những khoản chi chưa đúng quy định hoặc chưa đủ căn cứ quyết toán. Nếu phát sinh sai phạm trong quản lý, sử dụng quỹ thì vẫn phải xem xét, xử lý trách nhiệm theo quy định pháp luật. Việc thay đổi cơ chế quản lý quỹ không đồng nghĩa với việc xóa bỏ trách nhiệm tài chính đã phát sinh trước đó”, Luật sư Hiệp lưu ý.

Cũng theo Luật sư Hiệp, đối với các doanh nghiệp đầu mối, quy định chuyển tiếp cần xác định rõ trách nhiệm đối chiếu số liệu, hoàn trả số dư và cung cấp hồ sơ phục vụ quyết toán. Đồng thời, cần có cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp để xử lý những trường hợp phát sinh chênh lệch, bảo đảm quyền và nghĩa vụ của các bên.

“Việc hoàn thiện cơ chế bình ổn giá xăng dầu cần hướng tới mục tiêu vừa bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, vừa tạo môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định cho doanh nghiệp. Đặc biệt, quá trình xử lý khoản ngân sách tạm ứng phải bảo đảm công khai, rõ trách nhiệm và tuân thủ kỷ luật tài chính, ngân sách. Đây là điều kiện quan trọng để chính sách phát huy hiệu quả và tạo sự đồng thuận khi triển khai”, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp nhấn mạnh.