diendandoanhnghiep.vn

Nghiên cứu - Trao đổi

Mở đường cho mô hình kinh doanh mới trên thị trường chứng khoán

Bài: Yến Nhung - Ảnh: Quốc Tuấn

Việc bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát tại Luật Chứng khoán sửa đổi được kỳ vọng tạo dư địa cho các mô hình kinh doanh mới phát triển, đồng thời đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế giám sát và quản trị rủi ro.

Thị trường chứng khoán không chỉ cần những điều chỉnh về cơ chế huy động vốn, nâng cao chất lượng hàng hóa và bảo vệ nhà đầu tư, mà còn cần một khuôn khổ pháp lý đủ linh hoạt để thích ứng với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và các mô hình kinh doanh mới. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán vừa được Quốc hội khoá XVI thông qua được kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết những yêu cầu này, thông qua việc cắt giảm một số điều kiện, thủ tục và bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trong lĩnh vực chứng khoán.

Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) được đặt ra như một hướng tiếp cận nhằm tạo không gian cho đổi mới sáng tạo.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán vừa được Quốc hội khoá XVI thông qua.

Trong quá trình thảo luận về dự án Luật, nhiều đại biểu Quốc hội bày tỏ sự đồng tình với việc tạo không gian thử nghiệm cho công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trong lĩnh vực chứng khoán.

Theo đại biểu Trần Hoàng Ngân, Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh, trong bối cảnh cách mạng khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, việc xây dựng cơ chế thử nghiệm đối với các sản phẩm, công nghệ mới là cần thiết. Đại biểu đề nghị quan tâm đến việc thử nghiệm các công ty khởi nghiệp đổi mới sáng tạo với danh mục niêm yết riêng trên thị trường, đồng thời tạo điều kiện để các quỹ đầu tư mạo hiểm tham gia. Bởi nếu áp dụng những tiêu chuẩn như đối với các doanh nghiệp đã hoạt động ổn định, doanh nghiệp mới thành lập sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận thị trường vốn.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Phương Thủy, Đoàn ĐBQH TP Hà Nội nhận định, trong bối cảnh công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các mô hình kinh doanh mới đang thay đổi nhanh chóng hoạt động cung cấp dịch vụ chứng khoán, một cơ chế thử nghiệm phù hợp có thể tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo, đồng thời giúp cơ quan quản lý đánh giá rủi ro trước khi cho phép triển khai rộng rãi. Theo đại biểu, cơ chế này cần được thiết kế chặt chẽ, vừa tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, vừa giữ vững nguyên tắc quản lý thị trường và bảo vệ người tham gia thử nghiệm cũng như nhà đầu tư nói chung.

Đánh giá về quy định mới, TS Phan Phương Nam, Phó Trưởng Khoa Luật Thương mại, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, việc Luật Chứng khoán sửa đổi chính thức bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) được kỳ vọng sẽ mở thêm không gian cho đổi mới sáng tạo trên thị trường vốn, đặc biệt trong bối cảnh các mô hình kinh doanh ứng dụng công nghệ tài chính, công nghệ chuỗi khối và giao dịch tài sản kỹ thuật số ngày càng phát triển.

Theo chuyên gia, đây không chỉ là sự thay đổi trong tư duy quản lý, từ cách tiếp cận chủ yếu dựa trên khuôn khổ pháp lý hiện hành sang chủ động tạo điều kiện thử nghiệm các mô hình mới, mà còn là cơ hội để thị trường chứng khoán Việt Nam tiếp cận những phương thức cung cấp sản phẩm, dịch vụ hiện đại hơn. Thông qua sandbox, doanh nghiệp có thể kiểm chứng tính khả thi của các sáng kiến trong một môi trường được giới hạn về phạm vi, đối tượng và thời gian, đồng thời chịu sự giám sát của cơ quan quản lý. Quá trình này cũng giúp cơ quan nhà nước có thêm dữ liệu thực tiễn để đánh giá rủi ro, nhận diện những vấn đề pháp lý phát sinh và hoàn thiện chính sách phù hợp với sự phát triển của công nghệ.

Tuy nhiên, để cơ chế này thực sự đi vào cuộc sống, TS Phan Phương Nam cho rằng các văn bản hướng dẫn thi hành cần cụ thể hóa tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp, điều kiện tham gia, phạm vi thử nghiệm cũng như trách nhiệm của các bên trong quá trình triển khai. Việc lựa chọn cần hướng tới những mô hình có yếu tố đổi mới sáng tạo thực chất, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp chứng minh năng lực công nghệ, tài chính và khả năng quản trị rủi ro. Đặc biệt, cần thiết lập các ngưỡng cảnh báo, cơ chế can thiệp và phương án xử lý khi mô hình thử nghiệm phát sinh sự cố, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư và hạn chế nguy cơ rủi ro lan rộng trên thị trường. Sandbox không nên trở thành cơ chế miễn trừ trách nhiệm hay tạo ra lợi thế kinh doanh thiếu bình đẳng giữa các chủ thể tham gia và không tham gia thử nghiệm.

Sự xuất hiện của tài sản tài chính kỹ thuật số, chứng khoán mã hóa và các dịch vụ trực tuyến đặt ra yêu cầu hoàn thiện pháp luật theo hướng đồng bộ, linh hoạt.
Việc bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát tại Luật Chứng khoán sửa đổi được kỳ vọng tạo dư địa cho các mô hình kinh doanh mới phát triển.

Một vấn đề khác được TS Phan Phương Nam lưu ý là cần cụ thể hóa tinh thần không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự trong quá trình vận hành cơ chế sandbox. Theo đó, cần phân định rõ giữa những sai sót, rủi ro phát sinh ngoài dự kiến trong quá trình thử nghiệm thiện chí với hành vi cố ý vi phạm pháp luật, gian lận hoặc chiếm đoạt tài sản. Đối với những vi phạm lần đầu, chưa gây hậu quả nghiêm trọng và doanh nghiệp có thái độ hợp tác, chủ động khắc phục, cơ quan quản lý có thể ưu tiên cảnh báo, yêu cầu điều chỉnh hoặc áp dụng biện pháp khắc phục phù hợp thay vì ngay lập tức áp dụng chế tài nghiêm khắc. Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ tạo tâm lý an tâm cho doanh nghiệp khi đầu tư vào các mô hình mới, đồng thời vẫn duy trì được kỷ cương và an toàn của thị trường vốn.

Được biết, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Bài: Yến Nhung - Ảnh: Quốc Tuấn

Đọc tiếp