Tán thành với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoản, tuy nhiên, trước các nguy cơ có thể hiện hữu, không ít ý kiến đề xuất, cần hoàn thiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán trình Quốc hội khóa XVI tại Kỳ họp thứ hai đã sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện một số quy định để đáp ứng yêu cầu ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin, thúc đẩy chuyển đổi số; nâng cao hiệu quả vận hành thị trường giao dịch chứng khoán… theo đó, dự thảo được xây dựng theo hướng sửa đổi 44 điều, bổ sung 1 điều, giữ nguyên 91 điều.
Tán thành với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoản, tuy nhiên, trước các nguy cơ có thể hiện hữu, không ít ý kiến đề xuất, cần hoàn thiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.
Tham gia góp ý dự thảo luật, đại biểu Trần Văn Khải, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình cho biết, thị trường chứng khoán Việt Nam vừa được các tổ chức thế giới nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9/2026. Hiện trên thị trường có khoảng 13,16 triệu tài khoản của nhà đầu tư đang giao dịch, tương đương 13% dân số Việt Nam. Việc sửa đổi luật lần này có ý nghĩa quan trọng bởi các quy định sẽ chi phối tiền, tài khoản và dữ liệu của hơn 13 triệu tài khoản nói trên.
Quan tâm đến khoản 3 Điều 1 của dự thảo luật về bổ sung Điều 6a quy định cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán, trọng tâm là khoản 4 và khoản 5, đại biểu Trần Văn Khải cho rằng, đây là nội dung thể hiện rõ tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW “chấp nhận rủi ro có kiểm soát để thúc đẩy đổi mới sáng tạo”. Tuy nhiên, 5 nhóm giải pháp công nghệ tài chính (Fintech) dự kiến thử nghiệm, như tư vấn đầu tư bằng trí tuệ nhân tạo, Open API, RegTech... đã chạm thẳng vào tài khoản, dữ liệu và tiền của nhà đầu tư cá nhân.
Bên cạnh đó, phân tích, chỉ rõ một số điểm cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo chỉnh lý Điều 6a theo hướng quy định rõ điều kiện miễn, loại trừ trách nhiệm; không áp dụng đối với hành vi gian lận, cố ý vi phạm hoặc đã biết nguy cơ rủi ro mà không phòng ngừa, cảnh báo kịp thời.
Đồng thời, cần phân định rõ trách nhiệm giữa khách hàng và tổ chức thử nghiệm. Khách hàng chỉ tự chịu trách nhiệm đối với rủi ro thị trường đã được cung cấp đầy đủ thông tin, cảnh báo và chấp thuận; tổ chức thử nghiệm phải bồi thường thiệt hại do lỗi vi phạm nghĩa vụ hoặc sự cố hệ thống thuộc trách nhiệm của mình, quản lý tách biệt tài sản khách hàng và bảo vệ dữ liệu theo quy định pháp luật.
Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề nghị, quy định thời hạn thử nghiệm và việc gia hạn theo khoản 4 Điều 21 Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo; công khai giới hạn về số lượng khách hàng, giá trị giao dịch, phạm vi thử nghiệm; xác định rõ trách nhiệm chuyển giao tài sản, dữ liệu, hợp đồng và giải quyết khiếu nại khi thử nghiệm tạm dừng, chấm dứt hoặc kết thúc.
Đồng quan điểm, tham gia góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Quang Ninh cũng đề nghị quy định rõ giới hạn rủi ro, trách nhiệm bảo vệ nhà đầu tư trong cơ chế thử nghiệm có kiểm soát; bảo đảm an toàn dữ liệu, tách biệt tài sản khách hàng và có cơ chế khiếu nại, bồi thường thiệt hại.
Đồng thời, theo đại biểu, cần kiểm soát xung đột lợi ích khi công ty chứng khoán tham gia nhiều khâu trong hoạt động phát hành, phân phối và đại diện người sở hữu trái phiếu; làm rõ trách nhiệm quản lý tài sản bảo đảm. Việc cắt giảm điều kiện kinh doanh cần đi đôi với duy trì tiêu chuẩn năng lực, đạo đức nghề nghiệp, tăng cường giám sát và có quy định chuyển tiếp phù hợp.
Trước đó, báo cáo thẩm tra tóm tắt dự án luật này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cũng cho biết, Ủy ban tán thành việc ban hành luật để thể chế hóa chủ trương của Đảng, tháo gỡ vướng mắc, giảm thủ tục, điều kiện kinh doanh, phát triển thử nghiệm có kiểm soát, giao dịch điện tử và dịch vụ mới; cơ bản tán thành phạm vi sửa đổi để xử lý vấn đề cấp thiết.
Tuy nhiên, đối với hoạt động lưu ký chứng khoán, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc thận trọng việc duy trì các điều kiện về năng lực tài chính và tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu đối với ngân hàng thương mại đăng ký lưu ký. Theo đó, nếu bãi bỏ hoàn toàn các điều kiện tài chính riêng mà hệ thống giám sát hậu kiểm chưa bao quát kịp thời các ngân hàng vi phạm tỷ lệ an toàn vốn (nhưng chưa thuộc diện can thiệp sớm hoặc kiểm soát đặc biệt) thì có thể phát sinh rủi ro lan truyền cho hệ thống tài chính.
Đối với cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và giao dịch điện tử, Ủy ban đề nghị bổ sung rõ các nguyên tắc quản lý rủi ro công nghệ, kiểm soát trí tuệ nhân tạo và giao dịch thuật toán; bắt buộc tách biệt tài sản khách hàng, cảnh báo rủi ro minh bạch và không miễn trừ trách nhiệm bồi thường thiệt hại đối với các hành vi vi phạm do lỗi chủ quan của tổ chức thử nghiệm.
Ngoài ra, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng khuyến nghị cơ quan soạn thảo rà soát cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích khi công ty chứng khoán kiêm nhiệm nhiều nghiệp vụ tư vấn, bảo lãnh và quản lý tài sản bảo đảm…
