Thị trường bảo hiểm tín dụng thương mại với quy mô khoảng 35-40 triệu USD còn khá sơ khai, đặc biệt so với quy mô xuất nhập khẩu gần 1.000 tỷ USD của nền kinh tế Việt Nam, sẽ hỗ trợ doanh nghiệp tăng cường quản trị rủi ro thương mại.
Diễn đàn Doanh nghiệp đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Văn Nam, Giám đốc Khối Thông tin Doanh nghiệp FiinGroup, xung quanh vấn đề này.
- Trong bối cảnh kinh doanh năm 2026, nhiều rủi ro xuất hiện bất ngờ dường như cho thấy mọi dự báo dựa trên dữ liệu quá khứ cũng có thể dần mất đi hiệu quả. Xu hướng dịch chuyển trọng tâm quản trị của doanh nghiệp ngày nay là gì, thưa ông?
May mắn là Việt Nam hiện vẫn được đánh giá là thị trường có mức độ rủi ro ở ngưỡng trung bình và triển vọng tương đối ổn định. Tuy nhiên, trong bối cảnh các yếu tố địa chính trị và kinh tế toàn cầu biến động nhanh, việc quản trị rủi ro cần được thực hiện với tần suất cao hơn, dựa trên dữ liệu cập nhật liên tục và các cơ chế cảnh báo sớm, thay vì chỉ dựa vào các đánh giá định kỳ.
Trong khoảng một năm trở lại đây, nhu cầu tìm hiểu thông tin về doanh nghiệp Việt Nam đã tăng khoảng 30–40%. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy các nhà đầu tư và đối tác nước ngoài vẫn đánh giá cao tiềm năng của Việt Nam và mong muốn mở rộng hoạt động thương mại, đầu tư. Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội là yêu cầu ngày càng cao về tính minh bạch thông tin và năng lực quản trị rủi ro.
Ở chiều ngược lại, một số doanh nghiệp trong nước lại có xu hướng thận trọng hơn mức cần thiết. Khi thiếu công cụ để đánh giá và kiểm soát rủi ro, nhiều doanh nghiệp lựa chọn thu hẹp quy mô kinh doanh hoặc hạn chế mở rộng sang thị trường mới. Đây có thể là giải pháp an toàn trong ngắn hạn nhưng sẽ làm mất đi nhiều cơ hội tăng trưởng, đặc biệt trong hoạt động xuất khẩu.
Theo tôi, doanh nghiệp không nên quản trị rủi ro bằng cách né tránh rủi ro. Điều quan trọng là phải nhận diện được rủi ro, đo lường được rủi ro và có các công cụ để kiểm soát rủi ro. Khi được hỗ trợ bởi dữ liệu, công nghệ và các giải pháp tài chính như bảo hiểm tín dụng thương mại, doanh nghiệp sẽ có đủ tự tin để mở rộng thị trường và phát triển bền vững ngay cả trong một môi trường kinh doanh nhiều biến động.
- Theo ông, đâu là thị trường, công cụ để doanh nghiệp có thể vừa quản trị, vừa yên tâm làm ăn mà không phải quá thận trọng?
Thị trường bảo hiểm tín dụng thương mại tại Việt Nam, dù đã có những bước tiến trong vài năm trở lại đây, song vẫn ở giai đoạn đầu phát triển. Phí bảo hiểm ký kết hiện tại ước tính khoảng 35-40 triệu USD cho cả thị trường Việt Nam, một con số khá khiêm tốn so với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đã lên đến hơn 930 tỷ USD năm 2025, dự kiến vượt mốc 1.000 tỷ USD trong năm 2026. Nếu được phát triển đồng bộ về hạ tầng dữ liệu, chính sách và nhận thức của doanh nghiệp, quy mô thị trường hoàn toàn có thể tăng gấp 5–7 lần trong những năm tới.
Trong khi bảo hiểm tín dụng thương mại đã phát triển 50–60 năm ở nhiều quốc gia thì tại Việt Nam, sản phẩm này mới chỉ xuất hiện khoảng một thập kỷ. Vì vậy, mức độ nhận biết của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế. Theo quan sát của chúng tôi, nếu khảo sát 10 doanh nghiệp thì chỉ khoảng 2–3 doanh nghiệp biết hoặc hiểu về bảo hiểm tín dụng thương mại.
- Đâu là rào cản của thị trường, ngoài ý thức tiếp cận của doanh nghiệp, thưa ông?
Theo tôi, ngoài nhận thức và mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp, rào cản lớn nhất hiện nay nằm ở hạ tầng dữ liệu và tính minh bạch của thông tin doanh nghiệp.
Bảo hiểm tín dụng thương mại chỉ phát huy hiệu quả khi các bên tham gia có thể đánh giá được mức độ tín nhiệm và rủi ro của đối tác. Điều đó đòi hỏi một hệ thống thông tin doanh nghiệp đầy đủ, chính xác và được cập nhật thường xuyên. Tuy nhiên, tại Việt Nam, nguồn dữ liệu phục vụ cho việc đánh giá tín dụng vẫn còn phân tán, chưa đồng bộ và mức độ minh bạch giữa các doanh nghiệp còn hạn chế. Đây là yếu tố khiến cả doanh nghiệp lẫn các nhà bảo hiểm gặp khó khăn trong việc mở rộng thị trường.
- Dữ liệu và hạ tầng thông tin có phải là những giải pháp cơ bản để tăng sức hút của thị trường bảo hiểm tín dụng? Ông có kiến nghị gì về các giải pháp chung cho một thị trường phát triển?
Theo tôi, dữ liệu và hạ tầng thông tin là điều kiện nền tảng để thị trường bảo hiểm tín dụng thương mại phát triển bền vững. Đối với các doanh nghiệp bảo hiểm và tái bảo hiểm quốc tế, trước khi quyết định tham gia một thị trường, họ cần có đủ dữ liệu để đánh giá rủi ro, xây dựng mô hình định phí, cấp hạn mức tín dụng và quản lý bồi thường. Nếu thiếu một hệ sinh thái dữ liệu minh bạch và đáng tin cậy, việc mở rộng hoạt động sẽ gặp nhiều khó khăn.
Do đó, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng dữ liệu doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy cơ chế chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp cung cấp dữ liệu và các công ty bảo hiểm. Xa hơn, có thể nghiên cứu hình thành cơ chế chia sẻ thông tin về lịch sử bồi thường, hành vi rủi ro và kinh nghiệm tổn thất của người được bảo hiểm, tương tự như các thị trường bảo hiểm phát triển.
Bên cạnh yếu tố dữ liệu, cần có chính sách hỗ trợ để mở rộng khả năng tiếp cận của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME). Đối với các tập đoàn lớn, chi phí bảo hiểm tín dụng là một khoản đầu tư hợp lý để quản trị rủi ro. Tuy nhiên, với SME, mức phí trung bình tính trên từng đơn hàng được bảo hiểm vẫn là một gánh nặng. Chính phủ có thể xem xét các chương trình hỗ trợ thông qua ngân hàng, các tổ chức xúc tiến thương mại, quỹ bảo lãnh hoặc lồng ghép với các chương trình hỗ trợ xuất khẩu tại những thị trường mới có rủi ro cao hơn như châu Phi, Trung Đông hay Mỹ La tinh.
- Trân trọng cảm ơn ông!
Bảo hiểm tín dụng thương mại chỉ phát huy hiệu quả khi các bên tham gia có thể đánh giá được mức độ tín nhiệm và rủi ro đối tác. Điều đó đòi hỏi một hệ thống thông tin đầy đủ, chính xác và cập nhật.
