Quảng Ninh siết chặt VMS và hạ tầng cảng cá, quyết tháo gỡ "thẻ vàng" IUU

Từ đầu năm 2026 đến nay, địa phương này tiếp tục nâng cao hiệu quả theo dõi, kiểm soát hoạt động của đội tàu, đồng thời đẩy mạnh đầu tư hạ tầng nghề cá nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về truy xuất nguồn gốc thủy sản.

Siết chặt quản lý VMS và kiên quyết xử lý vi phạm

Theo Luật Thủy sản 2017, tất cả những tàu cá có chiều dài từ 15 mét trở lên khi hoạt động khai thác thủy sản bắt buộc phải lắp đặt thiết bị VMS. Dữ liệu VMS sẽ được khai thác, giúp cơ quan quản lý nhà nước, biên phòng, kiểm ngư thấy được sự hiện diện của toàn bộ tàu trên vùng biển Việt Nam, qua đó quản lý, giám sát đội tàu cá, hỗ trợ rất tích cực trong quá trình thực tế chống khai thác thủy sản IUU. Từ kết quả theo dõi qua VMS cho thấy, Quảng Ninh hiện không có tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài.

Theo báo cáo của Chi cục Biển, Hải đảo và Thủy sản, Kiểm ngư, tính từ ngày 1/1/2024 đến nay, thông qua việc theo dõi VMS, Quảng Ninh đã phát hiện 6 tàu cá vượt ranh giới cho phép trên biển. Trong đó năm 2024, đã xác minh và xử lý 1 tàu cá với số tiền xử phạt trên 137 triệu đồng; năm 2025, đã xác minh nguyên nhân khách quan và đóng hồ sơ không xử phạt 1 tàu cá; còn lại 4 tàu cá vi phạm thuộc thời gian từ đầu năm 2026 đến nay.

Trong số 4 tàu cá vi phạm vượt ranh giới năm 2026, hiện đơn vị chức năng đã xác minh nguyên nhân của 2 tàu cá là trong tình thế cấp thiết để cứu người, cứu tài sản gặp nạn trên biển và sự cố bất khả kháng do sóng to gió lớn. Do đó, căn cứ Điều 11, Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi, bổ sung năm 2025), cơ quan chức năng đã đóng hồ sơ không xử phạt vi phạm hành chính đối với 2 trường hợp này, còn 2 tàu cá đang tiếp tục xác minh, xử lý theo quy định.

Trong năm 2024, 2025 và 8 tháng đầu năm 2026, Quảng Ninh phát hiện 258 tàu cá mất tín hiệu VMS trên biển trong khung trên 6 giờ đến dưới 10 ngày, trong đó năm 2024 là 158 tàu cá; năm 2025 là 70 tàu cá và từ đầu năm 2026 đến nay là 30 tàu cá. Các trường hợp vi phạm này đều được xác minh và kiên quyết xử phạt nếu xác định vi phạm.

Theo đó, năm 2025 xử phạt 31 tàu cá với số tiền trên 1 tỷ đồng; năm 2026, xử phạt 7 tàu cá với số tiền trên 420 triệu đồng. Một số trường hợp tàu cá còn lại đang trong quá trình xác minh xử lý. Đáng chú ý, tính riêng trong 8 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng toàn tỉnh đã tăng cường ca tuần tra, kiểm soát cao điểm, tiến hành lập biên bản và xử phạt vi phạm hành chính tổng cộng 112 trường hợp vi phạm các quy định về chống khai thác IUU với tổng số tiền phạt ghi nhận đạt gần 1,8 tỷ đồng. Các lỗi vi phạm chủ yếu tập trung vào việc không ghi nhật ký khai thác, thiết bị VMS mất kết nối không báo cáo theo đúng chu kỳ, hoặc vi phạm quy định về văn bản thuyền viên và đăng kiểm.

Đối với các trường hợp đóng hồ sơ tàu cá từ 24m trở lên trong 3 năm qua, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã báo cáo về Trung tâm Thông tin Thủy sản và Kiểm ngư, Cục Thủy sản và Kiểm ngư, theo quy định.

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, đánh giá của Chi cục Biển, Hải đảo và Thủy sản, Kiểm ngư cho thấy, hiện việc xác minh, xử lý các trường hợp tàu cá vi phạm liên quan VMS vẫn gặp nhiều khó khăn. Trên các vùng biển Quảng Ninh vẫn tiềm ẩn nguy cơ vi phạm vùng biển nước ngoài do một số tàu cá hoạt động vùng khơi thường xuyên khai thác gần ranh giới phân định trên biển. Trong khi đó việc xác minh một số trường hợp mất kết nối VMS thường kéo dài do tàu cá chưa cập bờ hoặc chủ tàu chưa phối hợp đầy đủ với cơ quan chức năng. Bên cạnh đó lực lượng thực thi pháp luật trên biển còn mỏng, địa bàn quản lý rộng, nhiều khu vực đảo, vụng vịnh.

Ông Nguyễn Như Hạnh - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, khẳng định: Trong bối cảnh này, các lực lượng Công an, Biên phòng, Kiểm ngư và chính quyền địa phương càng phải tăng cường phối hợp trong công tác kiểm tra, kiểm soát, xác minh nhanh, xử lý dứt điểm các trường hợp mất kết nối VMS theo đúng quy định.

Hiện đại hóa hạ tầng cảng cá và khu neo đậu tránh trú bão

Song song với việc siết chặt kiểm soát qua thiết bị giám sát, việc hoàn thiện hạ tầng nghề cá đóng vai trò vô cùng quan trọng. Hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá không chỉ có chức năng bảo vệ tài sản và thúc đẩy sản xuất thuỷ sản, mà còn là mắt xích then chốt trong công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU) thông qua việc thiết lập các điểm kiểm tra, kiểm soát tàu cá dài trên 15m, giám sát sản lượng và thực hiện truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác theo quy định của Luật Thủy sản 2017.

Theo quy hoạch của Chính phủ, thành phố Quảng Ninh có 11 khu vực cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá, bao gồm 2 khu kết hợp cảng cá cấp vùng và 9 khu cấp tỉnh. Xác định rất rõ tính chất quan trọng của hạ tầng nghề cá, địa phương đã vận dụng hiệu quả nguồn vốn từ ngân sách Trung ương và huy động vốn địa phương để hiện đại hóa các cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá. Việc hoàn thành các dự án cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá đã hình thành hệ thống bến bãi, trụ neo và luồng lạch đồng bộ, tạo điều kiện thuận lợi cho tàu thuyền ra vào bốc dỡ sản phẩm.

Nhờ việc đưa vào vận hành hệ thống cảng cá đồng bộ, tính riêng trong 8 tháng đầu năm 2026, các văn phòng đại diện kiểm soát nghề cá tại các cảng cá trọng điểm của Quảng Ninh đã thực hiện giám sát 100% lượt tàu cá cập và rời cảng theo đúng quy định. Đơn vị chức năng đã tiến hành thu nộp và kiểm tra gần 3.200 nhật ký khai thác thủy sản, đồng thời giám sát sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng đạt trên 8.500 tấn hải sản các loại. Việc cấp giấy xác nhận nguyên liệu thủy sản khai thác (SC) và giấy chứng nhận nguồn gốc thủy sản (CC) được thực hiện nghiêm túc, minh bạch, đảm bảo không có lô hàng vi phạm IUU trà trộn vào chuỗi cung ứng xuất khẩu.

Bên cạnh các cảng cá chính thức, để kịp thời đáp ứng nhu cầu neo đậu thực tế của ngư dân, từ tháng 4 đến nay, Chi cục Biển, Hải đảo và Thủy sản, Kiểm ngư đã trực tiếp làm việc với các địa phương, thông báo công khai danh mục 70 điểm neo đậu tự nhiên và điểm neo đậu tạm thời có sức chứa khoảng tối đa trên 8.000 tàu. Giải pháp này tạo điều kiện cho tàu cá có thêm vị trí neo đậu an toàn, giảm áp lực cho các bến cá và khu neo đậu hiện hữu. Đồng thời, Chi cục đã đôn đốc các địa phương thực hiện duy tu, bảo dưỡng các khu neo đậu để nâng cao năng lực tiếp nhận tàu cá.

Nhờ những giải pháp đồng bộ từ quản lý phương tiện đến nâng cấp hạ tầng, công tác chống khai thác IUU trên địa bàn tỉnh đã đạt được nhiều tín hiệu rất khả quan. Ông Đỗ Đình Minh - Chi cục trưởng Chi cục Biển, Hải đảo và Thủy sản, Kiểm ngư khẳng định: Các khu neo đậu bao gồm neo đậu tự nhiên và khu neo đậu được đầu tư cùng các cảng cá được công bố trên địa bàn tỉnh hiện hoàn toàn có thể đáp ứng tốt việc neo đậu tàu thuyền của tỉnh cũng như một số tàu cá của địa phương bạn đến neo đậu, kinh doanh tại tỉnh.

Sự chủ động, quyết liệt trong công tác quản lý VMS, xử lý vi phạm kết hợp với việc đẩy mạnh đầu tư hạ tầng nghề cá đồng bộ trong 8 tháng đầu năm 2026 đang khẳng định quyết tâm lớn của Quảng Ninh. Địa phương quyết tâm cùng cả nước tháo gỡ cảnh báo "thẻ vàng" của EC, hướng tới phát triển một ngành thủy sản hiện đại, minh bạch và bền vững.