Việc xây dựng hệ thống các cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho các tàu cá tại Quảng Ninh được xem là “mắt xích” then chốt trong công tác phòng, chống khai thác hải sản bất hợp pháp IUU.
Không chỉ siết chặt kiểm soát đội tàu hay tăng cường tuần tra, Quảng Ninh đang từng bước hoàn thiện hệ thống cảng cá và khu neo đậu tránh trú bão, tạo thành "mắt xích" quan trọng trong chuỗi giải pháp chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Đây cũng là nền tảng để địa phương kiểm soát tàu cá ngay từ bến, giám sát sản lượng, truy xuất nguồn gốc thủy sản, góp phần cùng cả nước hướng tới mục tiêu sớm gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC).
Xây thêm các phòng tuyến
Sau đợt thanh tra lần thứ 5 của EC, công tác chống khai thác IUU trên cả nước nói chung và tại Quảng Ninh nói riêng đã có nhiều chuyển biến rõ nét. Hiện, toàn tỉnh có 4.153 tàu cá có chiều dài từ 6m trở lên được quản lý thống nhất; 100% tàu cá đủ điều kiện đã được cấp giấy phép khai thác; tỷ lệ tàu còn hạn đăng kiểm đạt 95%; 100% tàu cá từ 15m trở lên lắp đặt VMS. Đặc biệt, giai đoạn 2024-2025, tỉnh đã xử lý dứt điểm 100% trường hợp vi phạm VMS…
Tuy nhiên, Quảng Ninh xác định, để chống khai thác IUU một cách bền vững không thể chỉ dựa vào các biện pháp kiểm tra, xử lý vi phạm mà cần xây dựng một hệ thống hạ tầng nghề cá đồng bộ. Khi tàu cá được quản lý ngay từ lúc cập, rời cảng, mọi hoạt động bốc dỡ, xác nhận sản lượng và truy xuất nguồn gốc đều được thực hiện theo đúng quy định của Luật Thủy sản năm 2017, qua đó hạn chế nguy cơ vi phạm ngay từ “đầu vào”.
Theo quy hoạch của Chính phủ, Quảng Ninh có 11 khu vực cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá, bao gồm 2 khu kết hợp cảng cá cấp vùng và 9 khu cấp tỉnh. Đây được xem là hệ thống hạ tầng trọng yếu phục vụ phát triển kinh tế biển, đồng thời là “lá chắn” quan trọng trong công tác quản lý nghề cá hiện đại.
Những năm qua, Quảng Ninh ưu tiên sử dụng hiệu quả nguồn vốn từ ngân sách Trung ương và huy động vốn địa phương để hiện đại hóa các cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá.
Nhiều dự án trọng điểm đã và đang được triển khai, tiêu biểu như dự án Khu neo đậu tránh trú bão cấp vùng kết hợp cảng cá loại I Cái Rồng (giai đoạn 1) với tổng mức đầu tư 199 tỷ đồng đã hoàn thành 100% khối lượng hạng mục phao neo, bến đứng và nạo vét luồng lạch, Trung tâm dịch vụ hậu cần nghề cá Bắc vịnh Bắc Bộ tại Cô Tô với kinh phí 416,4 tỷ đồng, Khu neo đậu tránh trú bão cửa sông Cái Mắt đạt 70,9 tỷ đồng, Khu neo đậu tránh trú bão Tiến Tới giai đoạn 1 là 57,6 tỷ đồng…
Việc đầu tư đồng bộ các công trình này không chỉ nâng cao năng lực phòng tránh thiên tai mà còn hình thành hệ thống cảng cá, bến bãi, luồng lạch và điểm neo đậu hiện đại, tạo điều kiện thuận lợi cho tàu cá ra vào, bốc dỡ hải sản, kiểm tra sản lượng và thực hiện truy xuất nguồn gốc theo quy định.
Đến thời điểm hiện tại, 7 khu vực cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá trên địa bàn tỉnh đã hoàn thành và đưa vào sử dụng, đáp ứng năng lực trú ẩn an toàn cho 4.152 tàu cá có công suất lên đến 1.000 CV.
Song song với việc đầu tư các công trình mới, Quảng Ninh cũng linh hoạt mở rộng mạng lưới điểm neo đậu nhằm đáp ứng nhu cầu thực tế của ngư dân. Từ tháng 4 đến nay, Chi cục Biển, Hải đảo và Thủy sản, Kiểm ngư tỉnh Quảng Ninh đã phối hợp với các địa phương công khai danh mục 70 điểm neo đậu tự nhiên và điểm neo đậu tạm thời, có khả năng tiếp nhận hơn 8.000 tàu cá. Đồng thời, các địa phương được yêu cầu thường xuyên duy tu, bảo dưỡng các khu neo đậu hiện có nhằm nâng cao năng lực tiếp nhận tàu thuyền trong mùa mưa bão cũng như trong quá trình sản xuất.
Ông Đỗ Đình Minh - Chi cục trưởng Chi cục Biển, Hải đảo và Thủy sản, Kiểm ngư tỉnh Quảng Ninh bày tỏ: Hệ thống cảng cá cùng các khu neo đậu tự nhiên và khu neo đậu đã được đầu tư trên địa bàn tỉnh hiện cơ bản đáp ứng nhu cầu neo đậu của đội tàu Quảng Ninh cũng như một số tàu cá của các địa phương lân cận.
Tập trung cao độ, không để phát sinh vi phạm mới
Bên cạnh các biện pháp giám sát, thực thi pháp luật, việc tạo dựng hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá cũng là giải pháp then chốt góp phần hoàn thiện, hiện đại hóa cơ sở hạ tầng cho ngành thủy sản. Đồng thời, đảm bảo an toàn cho các tàu cá, ngư dân, xa hơn là góp phần chống khai thác bất hợp pháp, đẩy mạnh phát triển nuôi trồng thủy sản, nhất là nuôi biển sẽ là những hướng đi hợp lý, chính xác, vừa giải quyết “tận gốc” nạn khai thác IUU, vừa bảo vệ nguồn lợi thủy sản và nâng cao đời sống của hàng triệu nông, ngư dân.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Văn Công yêu cầu các sở, ngành, địa phương ven biển trong tỉnh cần khẩn trương rà soát toàn diện việc triển khai các nhiệm vụ chống khai thác IUU. Đồng thời, tập trung kiểm tra, đánh giá việc thực hiện các quy định của pháp luật về thủy sản và chủ động đối chiếu, khắc phục những nội dung theo khuyến nghị của Ủy ban châu Âu. Bên cạnh đó, không để phát sinh các tồn tại, vi phạm mới, nhất là trong quản lý đội tàu, kiểm soát tàu cá xuất, nhập bến, giám sát hành trình và truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh cũng giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh, Công an tỉnh và các địa phương thành lập các đoàn kiểm tra liên ngành, tổ chức kiểm tra thực tế việc thực hiện các nhiệm vụ chống khai thác IUU tại các địa phương ven biển; kịp thời chấn chỉnh những hạn chế, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Kết quả kiểm tra và phương án khắc phục phải được tổng hợp, báo cáo UBND tỉnh trước ngày 10/8 để chuẩn bị đầy đủ các điều kiện phục vụ đoàn thanh tra của Ủy ban châu Âu trong thời gian tới.
Có thể thấy, cùng với việc siết chặt quản lý đội tàu và nâng cao ý thức của ngư dân, việc hoàn thiện hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão đang tạo nên “mắt xích” quan trọng trong chuỗi kiểm soát nghề cá của Quảng Ninh. Không chỉ phục vụ sản xuất, bảo đảm an toàn cho tàu thuyền và ngư dân, hệ thống hạ tầng này còn góp phần kiểm soát hiệu quả nguồn gốc thủy sản, hướng tới phát triển nghề cá hiện đại, có trách nhiệm và bền vững, đồng hành cùng cả nước trong mục tiêu sớm gỡ bỏ “thẻ vàng” IUU.
