Quyết tâm gỡ "thẻ vàng" IUU: Thế trận chặt chẽ từ đất liền ra biển lớn

Thực hiện chỉ đạo Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU và nhận thức rõ tính cấp bách của nhiệm vụ quốc gia, Quảng Ninh đang dồn lực quyết liệt chống khai thác IUU.

Quyết liệt số hóa và quản lý chặt chẽ đội tàu từ đất liền

Tính đến năm 2026, tỉnh Quảng Ninh đang quản lý 4.150 tàu cá có chiều dài từ 6m trở lên, với 100% dữ liệu phương tiện được cập nhật đồng bộ trên Hệ thống dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase).

Địa phương này đã hoàn thành lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) cho 100% tàu cá vùng khơi từ 15m trở lên, duy trì vận hành hệ thống giám sát trực tuyến 24/7 nhằm ngăn chặn kịp thời các hành vi vi phạm ranh giới trên biển. Đồng thời, tỷ lệ cấp giấy phép khai thác thủy sản đối với các phương tiện đủ điều kiện toàn tỉnh đã đạt trên 99%.

Nhờ định hướng giảm áp lực vùng ven bờ, tỉnh cắt giảm thành công khoảng 26,9% số lượng tàu cá nhỏ gần bờ so với giai đoạn trước, nâng tỷ trọng đội tàu khai thác vùng lộng và vùng khơi lên mức 12%, hướng tới phát triển ngành thủy sản minh bạch và bền vững.

Nằm trong chiến lược tổng thể của tỉnh Quảng Ninh, Vân Đồn được xem là một trong những mũi nhọn thực thi quyết liệt các giải pháp kiểm soát tàu cá. Ngay từ đầu năm 2026, địa phương đã chủ động xây dựng kế hoạch chi tiết nhằm triển khai các chỉ đạo của UBND tỉnh về chống khai thác IUU và phát triển bền vững ngành thủy sản. Đồng thời thành lập BCĐ chống khai thác IUU đặc khu, tạo cơ chế phối hợp liên ngành nhịp nhàng giữa lực lượng công an, biên phòng, kiểm ngư và chính quyền các xã, thị trấn trong việc kiểm tra, giám sát hoạt động tàu cá cả trên biển lẫn tại các cảng cá trọng điểm.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Vân Đồn tập trung nguồn lực thực hiện là quản lý, chuẩn hóa dữ liệu đội tàu. Đến nay, toàn huyện đang quản lý 1.348 tàu cá, trong đó có 948 tàu có chiều dài từ 6m trở lên đã được đăng ký, đăng kiểm và cập nhật đầy đủ trên Hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia. Tỷ lệ tàu cá được cấp giấy phép khai thác và đăng kiểm còn hiệu lực tại đây đều đạt con số tuyệt đối 100%.

Nhờ nỗ lực giám sát nghiêm ngặt này, trong những tháng đầu năm 2026, trên địa bàn Vân Đồn không phát sinh bất kỳ trường hợp tàu cá nào vượt ranh giới cho phép và duy trì thành tích không có tàu vi phạm vùng biển nước ngoài.

Sự chuyển biến mạnh mẽ của địa phương còn thể hiện rõ nét qua công tác kiểm soát sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng cá Cái Rồng. Đến nay, lực lượng quản lý cảng phối hợp với Văn phòng đại diện thanh tra, kiểm tra nghề cá tại cảng đã cấp trên 1.593 biên bản kiểm tra tàu cá cập cảng và rời cảng, thu nhận khoảng 650 nhật ký khai thác, nhật ký thu mua và báo cáo khai thác từ ngư dân. Việc ứng dụng đồng bộ Hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử đối với thủy sản khai thác đã giúp xác nhận 100% sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng đều minh bạch, rõ ràng, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe từ phía EC.

Bên cạnh công tác quản lý hành chính, Vân Đồn cũng mạnh tay xử lý các trường hợp cố tình vi phạm để tăng tính răn đe. Trong 6 tháng đầu năm 2026, các lực lượng chức năng đã phát hiện, xử phạt hành chính 6 trường hợp vi phạm quy định khai thác với tổng số tiền trên 279 triệu đồng. Các hành vi bị xử lý chủ yếu liên quan đến việc sử dụng nghề cấm, khai thác sai vùng, không thông báo cho ban quản lý cảng trước khi rời bến và vi phạm quy định bắt buộc về bảo hiểm cho thuyền viên.

Ông Đào Văn Vũ, Phó Chủ tịch Thường trực UBND Đặc khu Vân Đồn khẳng định, các chỉ tiêu quan trọng trong công tác phòng chống IUU của địa phương tiếp tục được duy trì ổn định ở mức tuyệt đối. Tuy nhiên, thành quả lớn nhất không chỉ nằm ở những con số hành chính, mà chính là nhận thức của đội ngũ cán bộ, chính quyền cơ sở lẫn bà con ngư dân về Luật Thủy sản đã có sự chuyển biến sâu sắc, chuyển dần từ đối phó sang tự giác chấp hành để bảo vệ nguồn lợi thủy sản lâu dài.

Chủ động thiết lập thế trận kiểm soát từ sớm từ xa

Nằm ở vị trí địa đầu của tỉnh, Đồn Biên phòng Quảng Đức thuộc Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Ninh được giao nhiệm vụ quản lý địa bàn các xã biên giới biển Cái Chiên, Quảng Hà, Đường Hoa và Đầm Hà. Đây là khu vực có ngư trường rộng, hoạt động đánh bắt hải sản diễn ra hết sức sôi động với khoảng 585 tàu cá các loại thường xuyên hoạt động. Trong đó bao gồm 52 tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên đã lắp đặt đầy đủ thiết bị giám sát hành trình VMS, 76 tàu cá từ 12m đến dưới 15m và 457 tàu cá nhỏ dưới 12m.

Trung tá Nguyễn Công Hưng, Chính trị viên Đồn Biên phòng Quảng Đức, chia sẻ rằng hàng năm đơn vị đều sớm xây dựng kế hoạch cụ thể sát với thực tế địa bàn. Lực lượng biên phòng tăng cường bám cơ sở, rà soát và phân loại kỹ lưỡng từng nhóm tàu cá. Đặc biệt chú trọng các phương tiện thuộc nhóm nguy cơ cao để đưa vào danh sách theo dõi đặc biệt. Đồng thời, các chiến sĩ thường xuyên duy trì liên lạc chặt chẽ với các chủ tàu, thuyền trưởng nhằm kịp thời nhắc nhở, xác minh ngay khi phát hiện tàu mất tín hiệu giám sát hành trình hoặc có quỹ đạo di chuyển bất thường trên biển, giúp ngăn chặn vi phạm ngay từ khi mới có dấu hiệu manh nha.

Sự quyết liệt của Đồn Biên phòng Quảng Đức được thể hiện rõ qua những số liệu tuần tra thực tế từ đầu năm 2026 đến nay. Đơn vị đã tổ chức 54 lượt tổ tuần tra với 235 lượt cán bộ, chiến sĩ và 54 lượt phương tiện tham gia kiểm soát trực tiếp trên biển. Ở đất liền, đơn vị cũng đã triển khai đến 340 lượt tổ với 1.016 lượt cán bộ, chiến sĩ thực hiện nhiệm vụ chốt chặn, kiểm tra tại các bến, bãi neo đậu. Quá trình này đã giúp kiểm soát hành chính chặt chẽ cho 930 lượt tàu với 1.301 lượt thuyền viên ra vào bến, đồng thời kết hợp phát 821 tờ rơi tuyên truyền pháp luật trực tiếp đến tận tay các chủ tàu và thuyền trưởng nhằm nâng cao ý thức trước mỗi chuyến vươn khơi.

Từ đầu năm đến nay đơn vị đã phát hiện, xử lý 3 vụ với 8 phương tiện vi phạm. Trong đó, đơn vị trực tiếp bắt giữ và xử phạt hành chính 2 vụ gồm 6 phương tiện với tổng số tiền phạt 66 triệu đồng, tịch thu, tiêu hủy hoàn toàn 3 bộ cào đáy dã chiến. Đối với 1 vụ còn lại gồm 2 phương tiện và 4 đối tượng, đơn vị đang khẩn trương phối hợp với các cơ quan chức năng hoàn thiện hồ sơ để xử lý theo đúng quy định pháp luật. Đặc biệt, Đồn đã mật phục, bắt giữ quả tang 5 tàu cá đang tàng trữ các bộ cào đáy bằng khung thép tự chế dã chiến. Đây là loại ngư cụ nằm trong danh mục cấm sử dụng vì có khả năng càn quét, tàn phá nghiêm trọng hệ sinh thái đáy biển và làm cạn kiệt nhanh chóng nguồn lợi thủy sản tự nhiên.

Bên cạnh các biện pháp mạnh mang tính răn đe, lực lượng biên phòng luôn xác định việc xử phạt chỉ là phần ngọn, gốc rễ của vấn đề nằm ở nhận thức của người dân. Vì vậy, công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật được đơn vị coi là giải pháp bền vững nhất để tạo sự chuyển biến tự giác trong lòng dân. Đồn đã chủ động phối hợp với Phòng Văn hóa, Công an xã Quảng Đức, UBND các xã Đường Hoa, Quảng Hà tổ chức thành công 3 buổi tuyên truyền tập trung thu hút 345 lượt người dân tham gia, lồng ghép nội dung Luật Phòng, chống mua bán người năm 2024 với các quy định nghiêm ngặt về chống khai thác IUU.

Đồng thời, đơn vị phối hợp với Chi cục Kiểm ngư tỉnh Quảng Ninh phát hơn 250 tờ rơi chi tiết hóa các mức xử lý vi phạm hành chính mới nhất trong lĩnh vực thủy sản để ngư dân dễ đọc, dễ hiểu và dễ thực hiện ngay trong đời sống bám biển hàng ngày.

Cuộc chiến chống khai thác IUU nhằm gỡ bỏ “thẻ vàng” của EC không chỉ dừng lại ở một nhiệm vụ chính trị cấp bách trước mắt, mà thực chất là cuộc cách mạng thay đổi phương thức sản xuất từ nghề cá nhân dân truyền thống sang nghề cá hiện đại, minh bạch và bền vững.

Sự đồng lòng của các cấp chính quyền, lực lượng vũ trang và chính những người dân bám biển nơi đây chắc chắn sẽ là chìa khóa quan trọng, góp phần cùng cả nước sớm đưa ngành thủy sản Việt Nam vượt qua thử thách, mở ra cánh cửa phát triển bền vững trên trường quốc tế.