Quảng Ninh: Từ "xử lý ô nhiễm" sang chủ động kiểm soát nguồn thải

Việc đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, thắt chặt kỷ cương quản lý đi đôi với thúc đẩy các mô hình kinh tế tuần hoàn không chỉ giúp địa phương hóa giải các áp lực từ quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa, mà còn đặt nền móng vững chắc để hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Kiểm soát ô nhiễm từ nguồn và đột phá trong quản lý chất thải

Trong những năm qua, nhận thức của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và người dân tỉnh Quảng Ninh đã được nâng lên rõ rệt. Tỉnh sở hữu những chỉ tiêu môi trường mang tính nền tảng và đạt kết quả rất tích cực.

Hiện tại, 100% các khu, cụm công nghiệp đang hoạt động trên địa bàn đều có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn. Đặc biệt, đối với các dự án đầu tư mới tại các khu vực nhạy cảm như vịnh Hạ Long, vịnh Bái Tử Long hay Cửa Lục, tỉnh kiên quyết yêu cầu hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải ngay từ giai đoạn đầu tư. Cách làm này thể hiện sự dịch chuyển mạnh mẽ sang chủ động kiểm soát nguy cơ ngay trong quá trình sản xuất.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng tăng cường áp dụng giải pháp xử lý khí thải, chất thải rắn theo đúng quy định. Công tác quản lý chất thải tiếp tục được quan tâm đẩy mạnh với những con số ấn tượng, 99% lượng rác thải sinh hoạt được thu gom, xử lý. Trong đó, Hạ tầng xử lý đồng bộ với 21 khu xử lý, tổng công suất khoảng 1.590 tấn/ngày. Gần 72% lượng rác được xử lý bằng công nghệ đốt hiện đại, giảm thiểu tối đa tỷ lệ chôn lấp. Đặc biệt, 100% chất thải nguy hại phát sinh đều được thu gom, xử lý đúng quy trình.

Không dừng lại ở những con số hạ tầng vĩ mô, công cuộc "xanh hóa" của Quảng Ninh chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi sâu vào đời sống, biến thành các hành động cụ thể. Sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức của cộng đồng đã trở thành bệ phóng cho nhiều mô hình bảo vệ môi trường mang tính đột phá và giàu tính nhân văn được triển khai đồng bộ: Chương trình giảm rác thải nhựa tại Vịnh Hạ Long, hạn chế đồ nhựa dùng một lần, thu gom rác, thay đổi hành vi của du khách và doanh nghiệp để giữ gìn hệ sinh thái.

Thúc đẩy phân loại, tái chế tại nguồn thông qua cơ chế đổi rác lấy quà. Trong đó, tái sử dụng chất thải làm nguyên liệu sản xuất, tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải.

Để nâng cao năng lực giám sát, Quảng Ninh đã vận hành 177 trạm quan trắc môi trường tự động, truyền tải dữ liệu liên tục về Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng các cơ quan chức năng, đồng thời công khai để người dân cùng giám sát.

Siết chặt kỷ cương, kiên quyết xử lý vi phạm để ứng phó thách thức

Dù chất lượng môi trường được kiểm soát tốt, Quảng Ninh vẫn đối mặt với áp lực lớn do tốc độ công nghiệp hóa, đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ. Với cơ cấu kinh tế công nghiệp - dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn, hệ thống 8 khu công nghiệp và 18 cụm công nghiệp cùng các ngành nhiệt điện, xi măng, chế biến đã tạo sức ép không nhỏ lên chất lượng không khí và nguồn nước.

Trong đó, khai thác than vẫn là nguồn phát sinh ô nhiễm không khí lớn nhất (đặc biệt là bụi tổng TSP), đồng thời nước thải mỏ và bãi thải đất đá vẫn tác động liên tục đến môi trường. Song song đó, sự gia tăng của hoạt động du lịch, nuôi trồng thủy sản và rác thải đô thị ven biển cũng đặt ra thách thức lớn cho hệ sinh thái biển - đảo.

Trước thực trạng áp lực môi trường ngày càng gia tăng, công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật tại Quảng Ninh đã được các cơ quan ban ngành triển khai một cách quyết liệt, toàn diện với tinh thần “không có vùng cấm”. Minh chứng rõ nét nhất là riêng trong năm 2025, lực lượng chức năng toàn tỉnh đã ra quyết định xử phạt hành chính đối với 151 tổ chức, cá nhân vi phạm, thu nộp ngân sách nhà nước số tiền kỷ lục hơn 9,2 tỷ đồng. Đồng thời, tỉnh cũng thực hiện biện pháp mạnh tay khi di dời dứt điểm 862 cơ sở tiểu thủ công nghiệp có nguy cơ gây ô nhiễm nghiêm trọng ra khỏi khu dân cư tập trung, trả lại môi trường sống an toàn cho người dân.

Tiếp đà siết chặt kỷ cương, tính từ đầu năm đến nay, Sở Tài nguyên và Môi trường đã liên tục ra quân, phát hiện và xử lý nghiêm 8 đơn vị vi phạm với tổng số tiền xử phạt cận kề mốc 1,7 tỷ đồng. Qua công tác thanh tra chuyên ngành, các hành vi sai phạm cốt lõi đã bị vạch trần bao gồm: 3 dự án ngang nhiên đi vào hoạt động dù chưa hoàn thiện các thủ tục pháp lý về môi trường; 1 trường hợp vận hành hệ thống quan trắc tự động sai quy trình kỹ thuật; 1 doanh nghiệp vận hành hệ thống xử lý nước thải không đúng quy chuẩn; 2 cơ sở cố tình xả nước thải có chứa thông số độc hại vượt quá giới hạn cho phép ra môi trường; và 1 trường hợp không chấp hành việc vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải theo đúng quy định hiện hành. Những chế tài nghiêm khắc này đã thể hiện thái độ kiên quyết của Quảng Ninh trong việc loại bỏ tư duy đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, hiện tượng nước biển dâng cùng các loại hình thời tiết cực đoan đang ngày càng tác động sâu sắc, trực tiếp đến các địa phương vùng ven biển, yêu cầu bảo vệ môi trường tại Quảng Ninh trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Trước tình hình đó, lãnh đạo Sở Tài nguyên và Môi trường khẳng định, giải pháp then chốt mang tính chiến lược trong thời gian tới là tiếp tục siết chặt công tác kiểm soát các nguồn thải, đồng thời tập trung nâng cao năng lực thích ứng và sức chống chịu của hệ thống hạ tầng kỹ thuật môi trường.

Để hiện thực hóa điều này, Sở sẽ tăng cường đôn đốc, giám sát các tổ chức, doanh nghiệp thực hiện nghiêm túc, triệt để các quy định của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020. Tỉnh Quảng Ninh duy trì quan điểm nhất quán: kiên quyết xử lý nghiêm minh, không hoan nghênh các cơ sở cố tình gây ô nhiễm. Song song đó, cơ quan chức năng sẽ chủ động tham mưu rà soát, bổ sung quy hoạch phát triển nhằm chủ động phòng ngừa, ngăn chặn từ sớm các rủi ro môi trường tiềm ẩn.

Đặc biệt, tỉnh chú trọng đẩy mạnh chính sách xã hội hóa, mở rộng cửa thu hút các nguồn lực đầu tư lớn vào hệ thống hạ tầng xử lý chất thải sinh hoạt và công nghiệp, ưu tiên các dự án ứng dụng công nghệ cao, thân thiện với hệ sinh thái như mô hình nhà máy điện rác hay công nghệ tái chế chất thải tiên tiến.

Nhìn về chiến lược dài hạn, Quảng Ninh kiên định bước đi trên con đường tăng trưởng xanh và phát triển kinh tế tuần hoàn. Tỉnh cam kết gắn kết chặt chẽ công tác bảo vệ môi trường vào trục xương sống của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Đây là bệ phóng vững chắc để tỉnh chung tay thực hiện cam kết quốc gia về giảm phát thải khí nhà kính, hướng tới mục tiêu hiện thực hóa phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050.

Đồng thời, dòng chảy đầu tư cho tương lai còn được khẳng định qua việc tiếp tục nghiên cứu khoanh vùng, thành lập các khu bảo tồn thiên nhiên, bảo tồn biển quy mô. Giải pháp này không chỉ giúp mở rộng không gian đa dạng sinh học, mà còn bảo vệ vẹn nguyên các hệ sinh thái rừng - biển cùng những cảnh quan thiên nhiên đặc sắc, vô giá của vùng đất di sản.