Cùng với quyết tâm lập lại trật tự đô thị, Hà Nội dự kiến thí điểm cho thuê một phần lòng đường, vỉa hè để phát triển kinh tế đô thị, kinh tế đêm.
Phát triển kinh tế vỉa hè tại một số thành phố lớn, trong đó có Hà Nội đã được đặt ra từ nhiều năm nay. Các phương án dung hoà lợi ích giữa quản lý vỉa hè với phát triển kinh tế đã được nhiều chuyên gia kinh tế, quản lý quy hoạch đề xuất. Tuy nhiên, để hiện thực hoá mục tiêu trên, quan trọng nhất cần có cách tiếp cận mới, tư duy mới.
Là không gian dành cho người đi bộ song vỉa hè, tại Hà Nội, từ nhiều năm nay trở thành nơi mưu sinh của hàng vạn lao động nhỏ lẻ. Hai chức năng cùng tồn tại trong không gian đô thị tạo nên một nghịch lý kéo dài: cấm kinh doanh buôn bán hoàn toàn thì khó khả thi nhưng buông lỏng quản lý thì lại nhiều hệ luỵ.
TP Hà Nội đang quyết tâm giải quyết nghịch lý trên. Một mặt, thành phố quyết liệt lập lại trật tự đô thị, ứng dụng công nghệ xử lý nghiêm các trường hợp lấn chiếm vỉa hè, lòng đường kinh doanh trái phép. Mặt khác, thành phố đang tính đến phương án thí điểm cho các tổ chức, cá nhân, hộ kinh doanh trả phí thuê một phần mặt bằng dưới lòng đường, vỉa hè để kinh doanh hướng đến phát triển kinh tế đô thị, kinh tế đêm.
Theo dự thảo Nghị quyết của HĐND về thí điểm quản lý, sử dụng vỉa hè để kinh doanh, phát triển kinh tế đô thị, kinh tế đêm đang được Sở Xây dựng Hà Nội lấy ý, việc phát triển này không ồ ạt. Các tuyến phố thực hiện thí điểm phải đáp ứng nhiều tiêu chí khá khắt khe cùng với cơ chế giám sát chặt chẽ thông qua ứng dụng công nghệ.
Kiến trúc sư Trần Huy Ánh - Ủy viên thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội nhìn nhận, đây là thời điểm phù hợp để thành phố tổ chức tái thiết đô thị bằng các giải pháp, sáng kiến thích ứng. Trong đó, việc tổ chức không gian vỉa hè vừa trả lại đúng chức năng không gian dành cho người đi bộ vừa tạo dựng không gian sinh kế hợp lý, có tổ chức và có kiểm soát tốt.
Theo Kiến trúc sư Trần Huy Ánh, giải pháp thích ứng tốt nhất cần hài hòa cả hai mục tiêu trên. Đây là việc làm khó, Hà Nội đã từng thực hiện nhiều năm trước đó nhưng chưa thành công. Tuy nhiên, nghịch lý trong không gian vỉa hè này không phải là vấn đề của riêng Hà Nội.
Thực tế, nhiều thành phố lớn trên thế giới đã đối mặt và giải quyết thành công. Đó là các khu chợ ẩm thực rất nổi tiếng cho các hộ kinh doanh ăn uống tại Singapore, khu phố ẩm thực tại các Seoul (Hàn Quốc), Đài Bắc (Đài Loan) nhiều thành phố khác tại châu Âu… Khi được quản lý bài bản, thu phí công khai và rõ ràng, các hộ kinh doanh yên tâm buôn bán trong khi một nguồn lực lớn, từ phí, thuế được bổ sung cho ngân sách; vệ sinh an toàn thực phẩm được kiểm soát; mỹ quan đô thị được đảm bảo.
Cùng thực trạng và trăn trở như Hà Nội nhưng thời điểm này, TP Hồ Chí Minh đã thí điểm ứng dụng cấp phép sử dụng tạm vỉa hè, lòng đường có thu phí. Phường An Đông được lựa chọn để thực hiện thí điểm.
Một ứng dụng được đưa vào vận hành cho phép người dân đăng ký, nộp hồ sơ, nhận kết quả cấp phép và thanh toán online khi có nhu cầu sử dụng một phần vỉa hè, lòng đường. Giải pháp số hoá quy trình quản lý và cấp phép được kỳ vọng tạo thuận lợi cho người dân, rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ.
Hiệu quả việc thực hiện cần tiếp tục được kiểm chứng trong thời gian tới. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, quyết tâm lập lại trật tự vỉa hè cho thấy bước chuyển trong cách tiếp cận quản lý và sử dụng. Thay vì cấm triệt để hoặc ra quân dẹp vi phạm theo chiến dịch, các thành phố đã có giải pháp căn cơ và đồng bộ hơn.
Theo đó, vừa xử lý nghiêm vi phạm vừa thừa nhận kinh tế vỉa hè góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế đô thị, kinh tế đêm. Thừa nhận kinh tế vỉa hè không đồng nghĩa buông lỏng quản lý mà tìm kiếm phương án quản lý trong khuôn khổ pháp luật, quy hoạch không gian rõ ràng, cơ chế giám sát mạnh mẽ.
Tuy nhiên, để việc thực hiện phương án thí điểm được thành công, trao đổi với báo chí, Kiến trúc sư Đào Ngọc Nghiêm - Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, do đặc thù giao thông tại Hà Nội khá phức tạp nên trước hết cần điều tra, khảo sát thực trạng để khai thác hiệu quả sự đa dạng, quy mô các loại vỉa hè. Với phương án cho thuê vỉa hè, cần phải định lượng rõ diện tích dành cho người đi bộ dựa trên chiều rộng vỉa hè.
Kiến trúc sư Trần Huy Ánh cũng đồng quan điểm cho rằng, cần đảm bảo đủ lối đi cho người đi bộ dựa trên diện tích, cường độ hoạt động của các tuyến phố, nghiên cứu các phương án xử lý những vấn đề tranh chấp phát sinh như nhà cho thuê hay một số phát sinh… Đồng thời, ứng dụng công nghệ để minh bạch tài chính, hạn chế nảy sinh tiêu cực hoặc lợi ích nhóm, đảm bảo công bằng cho người dân có nhu cầu mưu sinh...
