Bên cạnh tín hiệu phục hồi tích cực, sản xuất công nghiệp đang chịu tác động đan xen từ kinh tế toàn cầu.
Những chỉ số từ góc độ nhà quản lý mua hàng hay doanh nghiệp sản xuất đều cho thấy, trong 2 tháng đầu năm 2026, sản xuất công nghiệp trong nước đã có những tín hiệu phục hồi tích cực. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới với nhiều thách thức và rủi ro tiềm ẩn, tăng trưởng của doanh nghiệp không chỉ phụ thuộc vào hợp đồng ký kết sớm mà ở năng lực nội tại, khả năng thích ứng chủ động, nhanh chóng với những thay đổi có thể xảy đến.
Nền tảng tăng trưởng tốt
Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), 2 tháng đầu năm 2026, chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp (IIP) tăng 10,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, ngành chế biến chế tạo tăng 11,5%, đóng góp 8,9 điểm phần trăm trong mức tăng chung; ngành sản xuất và phân phối điện tăng 6,3%, đóng góp 0,6 điểm phần trăm; ngành cung cấp nước, hoạt động quản lý và xử lý rác thải, nước thải tăng 2,1%, đóng góp 0,03 điểm phần trăm; ngành khai khoáng tăng 5,4%, làm tăng 0,9 điểm phần trăm trong mức tăng chung.
Thời điểm này, một số ngành trọng điểm cấp II cũng có chỉ số sản xuất công nghiệp tăng hơn so với cùng kỳ năm trước. Điển hình, sản xuất sản phẩm từ khoáng phi kim loại khác tăng 33,1%; sản xuất kim loại tăng 27,9%; sản xuất đồ uống tăng 20,9%; sản xuất giấy và sản phẩm từ giấy tăng 20,4%; sản xuất xe có động cơ tăng 20,3%; chế biến gỗ và sản xuất sản phẩm từ gỗ, tre, nứa... tăng 13,4%...
Từ góc độ địa phương, chỉ số IIP hai tháng đầu năm 2026 tăng ở cả 34 tỉnh, thành cho thấy động lực tăng trưởng được lan toả, tạo hiệu ứng tích cực cho các vùng, các cực tăng trưởng. Trong đó, một số địa phương có chỉ số IIP ở mức tăng khá có ngành công nghiệp chế biến, chế tạo; ngành sản xuất và phân phối điện tăng cao.
Tết Nguyên đán âm lịch vào giữa tháng 2 khiến thời gian sản xuất ngắn. Tuy vậy, nhờ những đơn hàng đã được ký kết nên ở một số ngành nghề, lĩnh vực, doanh nghiệp tổ chức sớm. Người lao động trở lại dây chuyền sản xuất sớm hơn dự kiến, thậm chí một số lĩnh vực phục vụ dự án đầu tư công, người lao động được bố trí làm việc xuyên Tết.
Mở rộng thị trường, chủ động thích ứng
Bên cạnh tín hiệu phục hồi tích cực, sản xuất công nghiệp những tháng đầu năm đang chịu tác động đan xen từ kinh tế toàn cầu. Đặc biệt, xung đột tại Trung Đông những ngày gần đây đã ảnh hưởng nhất định đến hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp khi tuyến đường huyết mạch vận tải hàng hoá Á - Âu bị đe dọa.
Trong đó, một số ngành xuất khẩu trọng điểm như dệt may, da giày, thuỷ sản… chủ yếu vận chuyển bằng đường biển có thể tăng chi phí logistics, tiến độ giao hàng và số lượng đơn hàng bị ảnh hưởng.
Trong các quốc gia xuất khẩu, công ty may mặc DONY có khách hàng tại Trung Đông. Theo ông Phạm Quang Anh - Giám đốc công ty, doanh nghiệp đang theo dõi sát tình hình và phối hợp làm việc chặt chẽ với đối tác để cập nhật phương án ứng phó phù hợp.
Trước khi xung đột tại Trung Đông xảy ra, một số doanh nghiệp dệt may đã nhận định, bối cảnh toàn cầu ngày càng bất định khiến khách hàng thay đổi nhu cầu mua hàng. Thời gian xác nhận đơn hàng đang rút ngắn đáng kể, thậm chí có thể chốt trước thời điểm sản xuất vài ngày, vài tuần.
Trao đổi với báo chí, bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch Hiệp hội da giày - túi xách Việt Nam cho biết: các doanh nghiệp trong ngành đang tập trung sản xuất cho các đơn hàng đã ký kết và chưa đến thời hạn giao. Tác động trước mắt chưa quá lớn nhưng vận chuyển hàng hoá sẽ khó khăn hơn do ảnh hưởng của xung đột.
Thời gian tới, căn cứ thực tế, doanh nghiệp tính toán các phương án để đảm bảo tiến độ giao hàng. Trong đó, không loại trừ khả năng vận chuyển đường hàng không dù chi phí sẽ cao hơn.
Những biến động bất định xảy ra gần đây đã cho thấy, tăng trưởng đơn hàng của doanh nghiệp không nằm ở số hợp đồng ký sớm mà phụ thuộc rất nhiều năng lực nội tại, khả năng thích ứng, thực hiện kế hoạch sản xuất trong thời gian ngắn hơn, tiến độ nhanh hơn và đáp ứng với những thay đổi có thể xảy đến.
Theo Hiệp hội Dệt may Việt Nam, khi sản xuất đang chịu áp lực về giá do tác động chi phí vận chuyển, nguyên liệu đầu vào sản xuất… như hiện nay, doanh nghiệp càng phải tối ưu hoá, cắt giảm chi phí, nâng cao thích ứng, quản trị rủi ro tốt hơn.
Đồng thời, doanh nghiệp tiếp tục tận dụng hiệu quả các FTA, mở rộng thị trường xuất khẩu gắn liền với việc đầu tư đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, từng bước chủ động nguyên vật liệu, kiểm soát chất lượng bài bản, nâng hiệu quả vận hành… Cùng với đó, tiếp tục có chiến lược khai thác hiệu quả thị trường trong nước nhiều tiềm năng. Trên cơ sở nền tảng vững chắc, doanh nghiệp sản xuất có thể “phản xạ” nhanh, thích ứng tốt.
