Thiếu phòng kiểm nghiệm Cadimi khiến xuất khẩu sầu riêng chậm lại, doanh nghiệp dè dặt thu mua, kéo giá tại nhiều vùng trồng ở Đồng bằng sông Cửu Long giảm mạnh.
Tại các vùng trồng sầu riêng trọng điểm ở Đồng bằng sông Cửu Long, giá thu mua của thương lái đang giảm mạnh so với đầu năm. Theo doanh nghiệp, giá giảm không chỉ do cung cầu, mà còn chịu tác động từ rủi ro chất lượng, đặc biệt là vấn đề Cadimi khiến nhiều đơn vị phải thu hẹp hoạt động thu mua.
Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), tính đến đầu tháng 5, cả nước chỉ còn khoảng 17 đơn vị được kiểm nghiệm vàng O và khoảng 15 đơn vị kiểm nghiệm Cadimi. Việc thiếu phòng xét nghiệm khiến khâu kiểm nghiệm quá tải, gây ách tắc trong xuất khẩu; thậm chí một số đơn vị còn từ chối xét nghiệm sầu riêng đến từ các khu vực có nguy cơ nhiễm Cadimi cao.
Việc chậm trả kết quả xét nghiệm và nguy cơ hàng không đạt chuẩn cũng khiến nhiều doanh nghiệp xuất khẩu hạn chế thu mua, đặc biệt với sầu riêng từ các vùng có nguy cơ cao. Đây được xem là một trong những nguyên nhân trực tiếp kéo giá sầu riêng giảm mạnh trong thời gian gần đây.
Chia sẻ trên tờ Tiền Phong, ông Ngô Hồng Phong - Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, Bộ NN&MT cho biết cơ quan chức năng đã ghi nhận các vướng mắc liên quan đến năng lực của hệ thống kiểm nghiệm Cadimi hiện nay.
Theo ông Phong, từ ngày 1/7/2025, việc quản lý, đánh giá và chỉ định phòng thử nghiệm đã được phân cấp về địa phương. Tuy nhiên, trong giai đoạn chuyển tiếp, hệ thống vẫn phát sinh nhiều khó khăn.
“Cục đang rà soát lại toàn bộ hệ thống, đặc biệt là các phòng thuộc các đơn vị chức năng để ưu tiên huy động năng lực phục vụ kiểm nghiệm; tham mưu Bộ ban hành văn bản chỉ đạo các địa phương và đơn vị chuyên ngành nhằm tăng cường năng lực hệ thống kiểm nghiệm trong thời gian tới”, ông Phong nói.
Liên quan đến tình trạng số lượng phòng kiểm nghiệm Cadimi quá ít so với nhu cầu, lãnh đạo Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường cho biết Việt Nam đã chủ động làm việc với phía Trung Quốc.
Cụ thể, trong chuyến thăm của lãnh đạo cấp cao vừa qua, Bộ trưởng Bộ NN&MT đã đề nghị phía Trung Quốc xem xét mở rộng thêm các phòng kiểm nghiệm để đáp ứng nhu cầu khi sản lượng tăng mạnh vào vụ. Tuy nhiên, việc này thuộc thẩm quyền phía Trung Quốc nên tiến độ còn phụ thuộc vào quá trình trao đổi giữa hai bên.
Trao đổi với báo chí về nội dung này, ông Nguyễn Văn Mười - Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng vấn đề Cadimi thực chất chưa được xử lý từ gốc, đặc biệt tại khu vực miền Tây.
Theo ông Mười, dù rủi ro đã được nhận diện từ lâu nhưng đến nay ngành nông nghiệp vẫn chưa có giải pháp tổng thể và đồng bộ. Nông dân vẫn sản xuất theo quán tính, trong khi các giải pháp cải tạo đất và xử lý tồn dư chưa được chuẩn hóa thành quy trình cụ thể.
“Những mô hình xử lý trước đây như tại Tiền Giang, đến nay cũng chưa công bố kết quả. Không có quy trình, không có kết luận thì không thể nhân rộng”, ông Mười nói.
Ông cũng dẫn chứng việc Thái Lan đã phản ứng rất nhanh khi phát hiện rủi ro Cadimi, sớm đưa ra quy trình kiểm soát và xử lý đồng bộ từ vùng trồng đến xuất khẩu, qua đó giữ được uy tín thị trường.
Theo lãnh đạo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, tại một số vùng trồng, tỷ lệ mẫu có nguy cơ nhiễm Cadimi vẫn ở mức rất cao, có nơi lên tới 80 - 90%, khiến nguy cơ bị trả hàng luôn thường trực. Điều này cũng khiến doanh nghiệp dè dặt hơn trong thu mua và có xu hướng ép giá để phòng ngừa rủi ro.
Số liệu báo cáo trong quý I cho thấy, xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam đạt khoảng 1,3 tỷ USD, tăng gần 128% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, ông Nguyễn Văn Mười cũng cảnh báo không nên quá lạc quan nếu chỉ nhìn vào kim ngạch xuất khẩu trong khi sản lượng tăng mạnh hơn. Theo ông Mười, nếu ngành sầu riêng không xử lý từ gốc vấn đề an toàn thực phẩm, tăng trưởng sẽ không bền vững.
