Đường dây sản xuất, tiêu thụ hơn 100.000 giấy tờ giả vừa bị triệt phá đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ văn bằng, chứng chỉ, ngăn ngừa rủi ro trong tuyển dụng và hoạt động kinh doanh…
Việc Công an tỉnh Thanh Hóa triệt phá đường dây sản xuất giấy tờ giả tại Campuchia, đưa về Việt Nam tiêu thụ với số lượng lên tới hơn 100.000 giấy tờ các loại cho thấy quy mô đáng lo ngại của hoạt động làm giả tài liệu. Đặc biệt, khi những giấy tờ này được đưa ra thị trường, nguy cơ chúng xuất hiện trong hồ sơ tuyển dụng và các hoạt động đòi hỏi điều kiện chuyên môn là điều cần được cảnh báo.
Thông tin từ cơ quan công an cho biết, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa đã khởi tố 7 bị can liên quan đến đường dây làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức. Nhóm này có khoảng 15 người tham gia, sử dụng 37 trang Facebook để quảng cáo, nhận đặt làm giấy phép lái xe, văn bằng, chứng chỉ giả.
Các đối tượng tổ chức sản xuất tại Campuchia, sau đó vận chuyển giấy tờ về Việt Nam giao cho khách hàng. Kết quả điều tra bước đầu xác định, đường dây đã sản xuất, tiêu thụ hơn 100.000 giấy tờ giả, thu lợi bất chính ước tính 15 tỷ đồng.
Đáng chú ý, chỉ cần cung cấp thông tin cá nhân, hình ảnh và một khoản tiền, người mua có thể đặt làm giấy tờ giả qua mạng xã hội. Việc mua bán diễn ra mà không cần gặp trực tiếp, trong khi sản phẩm được vận chuyển đến tận tay khách hàng. Phương thức này khiến giấy tờ giả có nguy cơ tiếp tục lưu thông, sử dụng trong nhiều lĩnh vực.
Trong hoạt động tuyển dụng, văn bằng, chứng chỉ là căn cứ để doanh nghiệp đánh giá trình độ và điều kiện chuyên môn của người lao động. Một bộ hồ sơ giả có thể giúp người không đáp ứng yêu cầu được tuyển dụng vào vị trí cần trình độ, chứng chỉ nhất định. Nếu không được phát hiện, rủi ro không chỉ dừng ở chất lượng công việc mà còn có thể ảnh hưởng đến an toàn, tài sản và uy tín doanh nghiệp.
Đặc biệt, với các ngành nghề liên quan đến vận tải, xây dựng, kỹ thuật hoặc những công việc có yêu cầu bắt buộc về điều kiện hành nghề, việc sử dụng giấy phép, chứng chỉ giả có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Doanh nghiệp có thể chịu thiệt hại hoặc phát sinh trách nhiệm pháp lý nếu không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kiểm tra theo quy định áp dụng cho từng vị trí.
Thế nhưng, việc nhận diện giấy tờ giả không đơn giản. Những dấu hiệu như con dấu, chữ ký, phôi bằng chỉ giúp kiểm tra ban đầu, khó thay thế việc xác minh thông tin tại cơ quan, tổ chức có thẩm quyền cấp. Trong khi đó, không phải doanh nghiệp nào cũng có điều kiện liên hệ từng cơ sở đào tạo để kiểm chứng hồ sơ của ứng viên.
Đáng chú ý, Thông tư 10/2026/TT-BGDĐT đã quy định về quản lý văn bằng, chứng chỉ, trong đó có nội dung liên quan đến văn bằng, chứng chỉ số và cơ sở dữ liệu phục vụ tra cứu, xác minh. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để từng bước khắc phục tình trạng kiểm tra hồ sơ chủ yếu dựa vào giấy tờ do người lao động cung cấp.
Song, từ quy định đến thực tế còn phụ thuộc vào việc dữ liệu có được cập nhật đầy đủ, chính xác và doanh nghiệp có thể tiếp cận phương thức xác minh thuận tiện hay không. Nếu thông tin phân tán, thiếu đồng bộ, việc kiểm chứng vẫn có thể kéo dài, tạo khoảng trống để giấy tờ giả lọt qua khâu tuyển dụng.
Bình luận về vấn đề này dưới góc nhìn pháp lý, Luật sư Nguyễn Đức Biên – Giám đốc Công ty Luật TNHH Đại La cho rằng, hệ lụy đáng lo ngại nhất là văn bằng, chứng chỉ giả có thể che giấu sự thiếu hụt năng lực thực tế của người sử dụng. Đối với những công việc liên quan trực tiếp đến an toàn con người, chất lượng công trình hoặc dịch vụ, hậu quả có thể chỉ bộc lộ khi đã xảy ra sự cố.
“Không thể chỉ xử lý người làm giả rồi coi như đã giải quyết được vấn đề. Cần thiết lập cơ chế để văn bằng, chứng chỉ giả không còn dễ dàng được sử dụng. Trước hết, cơ quan cấp phải chịu trách nhiệm về tính chính xác và khả năng xác thực của dữ liệu. Với những vị trí có điều kiện hành nghề bắt buộc, doanh nghiệp cần có công cụ kiểm chứng trực tiếp tại nguồn, thay vì chỉ dựa vào bản sao giấy tờ do ứng viên cung cấp”, Luật sư đề xuất.
Theo Luật sư Nguyễn Đức Biên, một vấn đề khác cần khắc phục là sự thiếu liên thông giữa cơ quan cấp văn bằng, chứng chỉ với các đơn vị có nhu cầu xác minh. Cần xác định rõ đầu mối cung cấp thông tin, thời hạn phản hồi và trách nhiệm khi dữ liệu sai lệch hoặc không được cập nhật. Đồng thời, tăng cường kiểm soát hoạt động quảng cáo, mua bán giấy tờ giả trên các nền tảng trực tuyến để hạn chế nguồn cung.
“Khi việc xác minh trở nên thuận tiện, đáng tin cậy và có trách nhiệm rõ ràng, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong phòng ngừa rủi ro, còn những người sử dụng văn bằng, chứng chỉ hợp pháp cũng được bảo vệ trước tình trạng gian lận trong tuyển dụng”, Luật sư Nguyễn Đức Biên chia sẻ.
