Startup Việt chọn “ra biển lớn” từ ngày đầu, một lối đi ngược dòng nhưng đầy tính toán

Mỗi năm, sản xuất lúa tại Việt Nam tạo ra khoảng 47 triệu tấn rơm rạ. Tuy nhiên, chỉ một phần nhỏ trong số này được tận dụng cho các mục đích như trồng nấm, làm thức ăn chăn nuôi hay đệm lót nông nghiệp. Phần lớn rơm rạ còn lại bị đốt bỏ hoặc vùi xuống ruộng, gây lãng phí tài nguyên, ô nhiễm môi trường và phát thải khí nhà kính. Từ thực tế đó, ý tưởng biến rơm rạ thành mồi nhóm lửa sinh thái đã được hình thành như một cách tiếp cận mới cho bài toán phụ phẩm nông nghiệp.

Rơm có đặc tính xốp, dễ bắt cháy và duy trì lửa ổn định, phù hợp để làm mồi nhóm lửa thay thế cho các sản phẩm truyền thống từ mùn cưa, bột gỗ hay giấy vụn. Việc tận dụng rơm không chỉ giúp giảm áp lực lên tài nguyên rừng mà còn góp phần hạn chế tình trạng đốt rơm ngoài đồng ruộng, một vấn đề môi trường dai dẳng ở nhiều vùng trồng lúa.

Theo ước tính, 10.000 hộp sản phẩm Eco Firelighter sẽ giảm bớt được khoảng 26.000kg khí CO2. Sử dụng rơm để thay thế các sản phẩm từ gỗ cũng giúp giảm nhu cầu từ gỗ. Nhiều cây gỗ sẽ tiếp tục được sống để tham gia vào quá trình giảm phát thải carbon. Bên cạnh đó, việc tiêu thụ rơm cũng mang lại kinh tế cho người nông dân. Thực tế, cứ 10.000 hộp sản phẩm Eco Firelighter, người nông dân Việt Nam có thêm thu nhập khoảng 190 triệu đồng.

Tuy nhiên, điểm then chốt giúp ý tưởng này trở thành một dự án khởi nghiệp khả thi không chỉ nằm ở sản phẩm, mà ở quyết định lựa chọn thị trường phát triển ngay từ đầu. Thay vì tập trung vào thị trường nội địa, dự án hướng tới các quốc gia như Mỹ, Canada và một số nước Bắc Âu, nơi mồi nhóm lửa là sản phẩm tiêu dùng phổ biến, gắn liền với lò sưởi, đốt lửa trại, BBQ ngoài trời và các hoạt động sinh hoạt thường nhật.

Tại Việt Nam, nhu cầu sử dụng mồi nhóm lửa còn hạn chế, thói quen tiêu dùng chưa hình thành rõ ràng, trong khi người mua thường ưu tiên yếu tố giá rẻ hơn là giá trị môi trường. Điều này khiến các sản phẩm sinh thái khó đạt quy mô và khó được định giá đúng. Ngược lại, tại các thị trường phát triển, người tiêu dùng sẵn sàng trả tiền cho sản phẩm an toàn, không hóa chất và thân thiện môi trường. Đây cũng là những thị trường có quy mô lớn, được định giá hàng tỷ USD và còn nhiều dư địa tăng trưởng.

Việc đặt sản phẩm vào đúng thị trường đã giúp ý tưởng tận dụng rơm rạ thoát khỏi giới hạn của một sáng kiến môi trường mang tính thử nghiệm, để trở thành mô hình kinh doanh có khả năng sinh lời. Một cuộn rơm giá chỉ vài chục nghìn đồng, sau khi được xử lý, tạo hình và đóng gói, có thể tạo ra hàng chục hộp mồi nhóm lửa thành phẩm. Khi được phân phối qua các nền tảng thương mại điện tử quốc tế, sản phẩm đạt mức giá tương đương các loại mồi lửa sinh thái khác trên thị trường, tạo ra giá trị gia tăng gấp nhiều lần so với rơm thô.

Chính khả năng bán được giá đã giúp bài toán môi trường trở nên bền vững về mặt tài chính. Khi rơm rạ được thu mua ổn định, người nông dân có thêm nguồn thu nhập, từ đó giảm dần tình trạng đốt rơm ngoài đồng ruộng. Tác động tích cực vì thế được tạo ra ngay từ khâu sản xuất, dù thị trường tiêu thụ nằm ngoài lãnh thổ Việt Nam.

Trong quá trình phát triển, dự án cũng đối mặt với không ít thách thức khi tham gia thị trường quốc tế. Việc bán hàng qua các nền tảng toàn cầu đòi hỏi đáp ứng tiêu chuẩn nghiêm ngặt về an toàn, môi trường, bao bì và logistics. Chi phí lưu kho, quảng cáo, vận chuyển và hoàn hàng là những yếu tố “ăn mòn” lợi nhuận, buộc startup phải tối ưu quy trình và kiểm soát chặt chẽ từng khâu vận hành. Tuy vậy, chính môi trường cạnh tranh khốc liệt này lại giúp sản phẩm được chuẩn hóa và hoàn thiện nhanh hơn.

Câu chuyện mồi lửa sinh thái từ rơm rạ cho thấy một hướng đi đáng chú ý của startup Việt: khởi nghiệp từ vấn đề bản địa nhưng phát triển bằng tư duy toàn cầu. Thay vì cố gắng giải quyết mọi thứ trong phạm vi thị trường trong nước, dự án lựa chọn không gian phát triển phù hợp nhất để nuôi dưỡng ý tưởng, tạo nguồn lực tài chính và quay trở lại tạo tác động tích cực cho cộng đồng nơi xuất phát.

Trong bối cảnh nhiều startup xanh gặp khó vì thị trường nội địa chưa sẵn sàng, việc “ra biển lớn” ngay từ đầu không phải là sự mạo hiểm đơn thuần, mà là một chiến lược có tính toán. Điều này đặc biệt đúng với các ý tưởng tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, những sản phẩm có giá trị môi trường cao nhưng cần thị trường đủ lớn và đủ chấp nhận để phát triển bền vững.

Từ câu chuyện này, bài học đặt ra cho cộng đồng khởi nghiệp là: ý tưởng sáng tạo chỉ thực sự phát huy giá trị khi được phát triển đúng thị trường. Khởi nghiệp không chỉ là tạo ra sản phẩm khác biệt, mà còn là khả năng đọc đúng nhu cầu, xu hướng và sẵn sàng đưa ý tưởng đến nơi nó có thể lớn lên. Với các dự án khởi nghiệp xanh, lựa chọn thị trường không chỉ quyết định thành công kinh doanh, mà còn quyết định khả năng tạo tác động xã hội lâu dài.