Startup Việt vượt gió ngược toàn cầu

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp về xu hướng này, bà Hoàng Thị Kim Dung, Giám đốc Việt Nam của Quỹ Genesia Ventures, chia sẻ sự lạc quan về một thế hệ khởi nghiệp mới cho nền kinh tế.

- Năm vừa qua kinh tế thế giới chứng kiến nhiều biến động, đặc biệt là căng thẳng thương mại và chính sách thuế quan từ Mỹ. Điều này đã tác động như thế nào đến dòng vốn khởi nghiệp tại Việt Nam, thưa bà?

Năm vừa qua là một giai đoạn đầy thăng trầm. Các chính sách vĩ mô từ Mỹ thực tế đã tạo ra những "làn gió ngược" không mấy tích cực, đặc biệt đối với các startup dựa vào thị trường nước ngoài hoặc nằm trong chuỗi cung ứng xuất khẩu. Khi lực lượng lao động ở khu vực sản xuất bị ảnh hưởng, thu nhập và khả năng chi tiêu của người dân cũng sụt giảm theo, tạo ra một áp lực dây chuyền lên đa số các startup.

Tuy vậy, hệ sinh thái khởi nghiệp tại Việt Nam cũng đón nhận những “cơn gió thuận”. Việt Nam đã có một loạt những chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo và cải thiện tính minh bạch tài chính trong năm qua. Việc yêu cầu mọi giao dịch phải có hóa đơn đầu vào, đầu ra, kết nối hệ thống POS với cơ quan thuế có thể gây khó khăn cho các đơn vị kinh doanh truyền thống hoặc chưa chính thống, nhưng lại là cơ hội vàng cho các startup làm chuẩn.

Ngoài ra, việc thành lập Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TPHCM và Đà Nẵng, cùng khả năng áp dụng Thông luật (Common Law) để bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, sẽ là kênh dẫn vốn cực kỳ quan trọng cho các startup biết nắm bắt cơ hội.

- Đâu là động lực để hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam bứt lên trong năm 2026 sau những năm sụt giảm trong thu hút nguồn vốn? Liệu trí tuệ nhân tạo (AI) chính là động lực mới?

Đúng là hệ sinh thái chưa thể quay lại thời kỳ "vốn rẻ" của năm 2021 với đỉnh cao 1,3 tỷ đô la. Cả nhà sáng lập lẫn nhà đầu tư đều đã trải qua một quá trình học hỏi và trở nên kỷ luật, thận trọng hơn nhiều.

Một số quỹ đầu tư vẫn kiên nhẫn và tâm huyết với thị trường Việt Nam, nhưng trạng thái hiện tại của nhiều startup là “low-key” – tức là tập trung vào làm và tạo kết quả thay vì vội vàng truyền thông. Sẽ ngày càng ít phong cách đầu tư theo kiểu "spray and pray" – tức là đầu tư bừa bãi rồi hy vọng trúng một vài công ty thành công. Với những kinh nghiệm từ thị trường, việc đầu tư có kỷ luật và lựa chọn phải cực kỳ kỹ lưỡng ngay từ đầu. Đó là cách duy nhất để duy trì niềm tin của nhà đầu tư vào thị trường Việt Nam về mặt lâu dài.

Về AI, chúng tôi nhìn nhận AI dưới hai góc độ: một là các startup làm thật, hai là sử dụng AI với mục tiêu gọi vốn. Tôi phải nhấn mạnh rằng: AI chỉ là công cụ để giải quyết một bài toán cụ thể, mang lại giá trị cho khách hàng, chứ AI không phải là một mô hình kinh doanh mới.

Các nhà sáng lập không nên tiếp cận theo kiểu "AI-first" vì FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội). Họ phải xác định được “điểm đau” của khách hàng là gì, rồi mới dùng AI để tối ưu hóa năng suất và chi phí. Hiện nay, hầu hết các startup trong danh mục của chúng tôi đều đã ứng dụng AI ở các mức độ khác nhau, từ sản phẩm đến vận hành nội bộ.
Chính phủ đã có định hướng rất rõ ràng vào các mảng trọng điểm như AI, bán dẫn, công nghệ xanh. Việt Nam đang có tốc độ phát triển cao hơn nhiều quốc gia trong khu vực, và startup của chúng ta hoàn toàn có cơ hội vươn ra thế giới.

- Theo bà, đâu là điểm yếu lớn nhất còn tồn tại ở startup Việt? Bà có mong đợi gì cho năm 2026?

Đối với startup giai đoạn sớm, bài toán lớn nhất là đội ngũ. Không có founder nào hoàn hảo, vì vậy bạn cần một đội ngũ chủ chốt có năng lực bổ khuyết cho nhau. Rất nhiều founder nhiệt huyết nhưng đơn thương độc mã, như vậy sẽ khó đi xa.

Thách thức thứ hai là quản trị. Do áp lực "cơm áo gạo tiền" và trả lương hàng ngày, nhiều founder không nhìn được bức tranh dài hạn. Nhưng nếu không chuẩn bị quản trị tốt, họ sẽ mất đi cơ hội vàng để bứt phá khi đối tác tài chính nước ngoài đến.

Với năm 2026, tôi duy trì sự lạc quan và kỳ vọng rằng nguồn nhân lực nhà sáng lập phải kiện toàn hơn để phát triển doanh nghiệp bền vững. Chúng ta cần những kỳ lân thế hệ kế tiếp để tạo ra “xương sống” cho hệ sinh thái khởi nghiệp của đất nước. Tôi tin rằng với nội lực và khả năng học hỏi tốt, người Việt hoàn toàn có thể làm được.

- Trân trọng cảm ơn bà!