Luật hóa cơ chế chấm điểm lựa chọn nhà đầu tư được kỳ vọng tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn, rút ngắn thời gian triển khai dự án, đồng thời tạo cơ sở pháp lý minh bạch để lựa chọn nhà đầu tư có năng lực.
Nếu sửa đổi Luật Đấu thầu đặt trọng tâm vào việc mở rộng quyền tự chủ nhưng vẫn bảo đảm cạnh tranh thực chất, thì trong hoàn thiện chính sách đầu tư, yêu cầu đặt ra là thiết kế cơ chế lựa chọn nhà đầu tư vừa minh bạch, vừa phù hợp thực tiễn triển khai dự án. Bên cạnh việc xác định đúng đối tượng được hưởng ưu đãi, rút ngắn quy trình lựa chọn cũng là vấn đề cần được quan tâm nhằm giảm chi phí tuân thủ, khơi thông nguồn lực và nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư.
Góp ý về Dự thảo Luật, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương, Đoàn ĐBQH TP Đồng Nai, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, đề nghị nghiên cứu bổ sung hình thức chấm điểm lựa chọn nhà đầu tư đối với các dự án không sử dụng vốn ngân sách nhà nước.
Theo đề xuất, trường hợp chỉ có một nhà đầu tư nộp hồ sơ đề xuất dự án hợp lệ tại địa bàn ưu đãi đầu tư, thuộc ngành, nghề ưu đãi đầu tư thì thực hiện chấp thuận nhà đầu tư. Nếu có từ hai nhà đầu tư trở lên cùng quan tâm và nộp hồ sơ hợp lệ trong thời hạn quy định, việc lựa chọn sẽ được thực hiện thông qua chấm điểm theo các tiêu chí do Chủ tịch UBND cấp tỉnh ban hành, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Các trường hợp còn lại tiếp tục thực hiện đấu giá, đấu thầu theo quy định.
Theo đại biểu, quy trình đấu thầu kéo dài có thể làm tăng chi phí, thời gian cho cả Nhà nước và doanh nghiệp, khiến dự án chậm triển khai, giảm hiệu quả đầu tư. Trong khi đó, việc chưa có quy định rõ ràng về cơ chế chấm điểm khiến địa phương phải vận dụng linh hoạt hoặc phụ thuộc vào các nghị quyết đặc thù.
Do đó, luật hóa cơ chế này sẽ tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn để địa phương lựa chọn nhà đầu tư có năng lực, đồng thời xác định cụ thể phạm vi, tiêu chí và điều kiện áp dụng, bảo đảm công khai, công bằng trong quá trình thực hiện.
Không chỉ vấn đề lựa chọn nhà đầu tư, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương còn đề nghị mở rộng chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt đối với các cụm ngành có tính lan tỏa, gắn với chuỗi giá trị; các lĩnh vực công nghệ cao, công nghiệp hàng không, dược liệu công nghệ cao và sản xuất nông sản, thực phẩm ứng dụng công nghệ hiện đại. Đại biểu cũng kiến nghị bổ sung các dự án xanh, sử dụng năng lượng sạch, xử lý chất thải và giảm phát thải khí nhà kính vào nhóm được xem xét ưu đãi.
Đồng quan điểm, TS Nguyễn Thái Cường, Giảng viên Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, việc đa dạng hóa phương thức lựa chọn nhà đầu tư là cần thiết để đáp ứng đặc thù của từng loại dự án, nhất là những dự án có khả năng huy động nguồn lực tư nhân nhưng quy trình lựa chọn hiện hành còn mất nhiều thời gian. Tuy nhiên, cơ chế chấm điểm chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được thiết kế với tiêu chí rõ ràng, có thể kiểm chứng và áp dụng thống nhất.
Theo chuyên gia, cần phân biệt rõ trường hợp chỉ có một nhà đầu tư đáp ứng điều kiện với trường hợp có nhiều nhà đầu tư cùng quan tâm. Khi có từ hai nhà đầu tư trở lên, việc chấm điểm phải dựa trên những tiêu chí được công bố trước, gắn với năng lực tài chính, kinh nghiệm triển khai, hiệu quả sử dụng đất, đóng góp ngân sách, khả năng tạo việc làm, chuyển giao công nghệ và tác động môi trường. Kết quả đánh giá cần được lưu vết, công khai theo quy định và có cơ chế kiểm tra, giám sát độc lập.
Đặc biệt, chuyên gia lưu ý, không nên trao quyền quá rộng cho địa phương trong việc xây dựng tiêu chí mà thiếu khung nguyên tắc chung ở cấp luật. Nếu tiêu chí được thiết kế tùy nghi theo từng dự án, cơ chế chấm điểm có thể làm phát sinh rủi ro thiếu bình đẳng giữa các nhà đầu tư, thậm chí tạo thêm thủ tục thay vì rút ngắn quy trình.
Vì vậy, luật hóa cơ chế chấm điểm cần đi kèm quy định rõ về phạm vi áp dụng, trình tự thực hiện, trách nhiệm của hội đồng đánh giá và cơ chế giải quyết kiến nghị. Mục tiêu không chỉ là rút ngắn thời gian lựa chọn nhà đầu tư, mà còn phải bảo đảm cạnh tranh thực chất, sử dụng hiệu quả nguồn lực và hạn chế nguy cơ lợi dụng chính sách.
