Trước yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và hiện đại, nhiều ý kiến cho rằng, Luật Thủ đô (sửa đổi) cần thực sự trở thành công cụ thể chế mang tính dẫn dắt, thay vì bổ sung một số quy định riêng lẻ.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được xây dựng gồm 9 Chương, 36 Điều. Một trong những điểm đáng chú ý của Dự thảo là định hướng tăng cường phân quyền cho chính quyền thành phố.
Theo đó, nhiều thẩm quyền từ Trung ương sẽ được giao cho Hà Nội, nhằm giúp thành phố có thêm sự chủ động trong giải quyết các vấn đề của một đô thị đặc biệt. Từ tổ chức bộ máy, quản lý nhân sự, chính sách thu nhập, đến phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Hà Nội được đề xuất có không gian quyết định rộng hơn để đáp ứng yêu cầu phát triển trong thực tiễn.
Cụ thể, Dự thảo phân cấp hàng trăm thẩm quyền cho chính quyền Thủ đô, trong đó phần lớn được giao cho HĐND và UBND thành phố.
Cách tiếp cận này được đánh giá là phù hợp với yêu cầu quản trị hiện đại, khi một đô thị lớn như Hà Nội cần có đủ thẩm quyền để xử lý nhanh các vấn đề phát sinh, thay vì phụ thuộc vào nhiều tầng nấc xin ý kiến như trước.
Đánh giá về Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), không ít ý kiến cho rằng, Nghị quyết 258/2025/QH15 đã phân cấp cho Thủ đô nhiều nhiệm vụ và nội dung quan trọng. Vì vậy, việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này cần cụ thể hóa các cơ chế đặc thù và triển khai những dự án lớn nhằm đảm bảo tính ổn định, bền vững lâu dài. Tinh thần chủ đạo là phân cấp, phân quyền tối đa theo phương châm: “Hà Nội quyết, Hà Nội làm và Hà Nội chịu trách nhiệm”.
Cho ý kiến về Dự thảo Luật (sửa đổi) mới đây, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, lần này sửa đổi Luật là một bước tiến lịch sử mang tầm nhìn 100 năm giúp Hà Nội thực sự trở thành đầu tàu của cả nước.
Theo Chủ tịch Quốc hội, phải tập trung phân quyền tối đa và tự chủ toàn diện cho TP Hà Nội. Đây là bước đột phá lớn nhất so với Luật năm 2024, nhằm giải quyết điểm nghẽn, thủ tục hành chính kéo dài, tạo không gian sáng tạo cho quản trị đô thị đặc biệt.
“Tuy nhiên, việc cần tính toán các quy định để bảo đảm tính kiểm soát, tránh rủi ro có thể dẫn đến lạm quyền hoặc xung đột pháp lý ở một số lĩnh vực, nhất là lĩnh vực đất đai, môi trường. Do đó, cần bổ sung điều khoản về công khai, những nội dung cần thiết phải lấy ý kiến nhân dân, báo cáo cấp có thẩm quyền; thêm cơ chế đánh giá, hậu kiểm trách nhiệm của các cơ quan chuyên môn…”, Chủ tịch Quốc hội lưu ý.
Thẩm tra sơ bộ Dự án Luật này vừa qua, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Hoàng Thanh Tùng cũng cho biết, Thường trực Ủy ban và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024; đưa thể chế, pháp luật về Thủ đô trở thành lợi thế cạnh tranh khu vực và quốc tế để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững và thực hiện tốt vai trò, sứ mệnh tiên phong của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Theo ông Tùng, việc trao quyền cho chính quyền Thủ đô được ban hành các quy định có nội dung khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên là một cơ chế phân quyền rất mạnh, có thể tạo dư địa linh hoạt trong quản trị đô thị và cho phép thử nghiệm các chính sách mới phù hợp với điều kiện phát triển đặc thù của Thủ đô.
Và để bảo đảm việc phân quyền mạnh nhưng vẫn giữ được kỷ cương, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đại diện cơ quan thẩm tra cũng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện một số nội dung như: làm rõ phạm vi lĩnh vực được phép ban hành quy định khác với quy định của cơ quan Nhà nước cấp trên, chỉ nên giới hạn trong những lĩnh vực gắn với yêu cầu quản trị đô thị đặc thù hoặc cần thử nghiệm chính sách mới; quy định rõ nguyên tắc, điều kiện và quy trình ban hành các văn bản này, bao gồm yêu cầu đánh giá tác động chính sách và tham vấn các cơ quan, tổ chức có liên quan…
Về các nội dung phân quyền cho Thủ đô trong các lĩnh vực, ông Tùng cũng cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và các cơ quan tham gia thẩm tra cơ bản tán thành các nội dung phân quyền cho TP Hà Nội trên các lĩnh vực như Chính phủ trình.
Theo các quy định của Dự thảo Luật, Thủ đô không chỉ “thực thi chính sách” mà được giao vai trò “thiết kế chính sách” ở tầm cao hơn để đáp ứng mục tiêu, yêu cầu, kỳ vọng phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới.
Cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát toàn bộ các quy định về phân quyền trong Dự thảo Luật theo các nguyên tắc việc phân quyền phải bảo đảm yêu cầu 6 rõ là “rõ người, rõ việc, rõ quy trình (trách nhiệm), rõ thời gian, rõ sản phẩm (kết quả) và rõ hiệu quả”.
“Phân quyền phải có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với bối cảnh thực tiễn phát triển của Thủ đô và phải gắn với khả năng cân đối ngân sách, năng lực thực thi của chính quyền thành phố; phân quyền phải gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình”, ông Tùng nêu rõ.
