Từ những bước đi khiêm tốn ban đầu, hàng hóa mang dấu ấn chế tạo tại Việt Nam đã vươn mình, hiện diện tự hào tại hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, hướng tới cột mốc lịch sử 1.000 tỷ USD trong năm nay.
Những con số kim ngạch xuất khẩu liên tục thiết lập các cột mốc hàng trăm tỷ USD qua mỗi năm không đơn thuần là những báo cáo thống kê. Đó là minh chứng sống động cho chất lượng, sự bền bỉ, và năng lực thích ứng tuyệt vời của cộng đồng doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Chính sự hiện diện ngày càng sâu rộng và sức cạnh tranh vươn tầm ấy đã đưa hàng Việt bước vào một “sân chơi” ở đẳng cấp cao hơn. Khi thị phần mở rộng và quy mô giao thương ngày càng đồ sộ, việc lọt vào tầm ngắm hay phải đối mặt với những tiêu chuẩn kiểm soát xuất xứ khắt khe từ các đối tác lớn là hệ quả tất yếu của sự trưởng thành.
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang bước vào giai đoạn mà niềm tin không chỉ được khẳng định bằng những lời cam kết, mà bằng dữ liệu minh bạch. Khi các thị trường quốc tế ngày càng tinh tế hơn trong việc truy xuất nguồn gốc hàng hóa, một tờ Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) là chưa đủ.
Việc Hoa Kỳ xếp Việt Nam vào nhóm có nguy cơ trung chuyển hàng hóa đặt ra yêu cầu cấp bách: hàng Việt muốn tự tin hội nhập không chỉ cần nâng chất lượng sản phẩm, mà còn phải xây dựng một “tấm khiên” vững chắc hơn từ dữ liệu.
Các đối tác thương mại có xu hướng phân tích sự hợp lý của cả một chu trình tạo ra hàng hóa: Một nhà máy khó lòng tăng vọt kim ngạch xuất khẩu nếu quy mô nhân công không đổi và hóa đơn tiền điện vẫn giữ nguyên. Bất kỳ sự thiếu logic nào trong các điểm nút này đều có thể trở thành rủi ro cho hàng hóa khi thông quan.
Để bảo vệ uy tín và thành quả kinh doanh, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng một “hộ chiếu bằng chứng” - tấm khiên che chắn rủi ro ngay từ khi dây chuyền bắt đầu chạy. Bộ hồ sơ này cần bao quát các yếu tố cốt lõi.
Thứ nhất, minh bạch nguyên liệu đầu vào, hợp đồng, hóa đơn và đặc biệt là định mức vật tư chính là bằng chứng đanh thép nhất để khẳng định: doanh nghiệp làm chủ quy trình, chứ không phải một trạm trung chuyển “thay tên đổi họ” cho hàng hóa.
Thứ hai, sản xuất thực chất - trái tim của chuỗi giá trị. Sơ đồ công nghệ, lệnh sản xuất và nhật ký công đoạn chính là nhịp đập thực tế của một nhà máy đang hoạt động. Chúng vẽ nên một bức tranh sống động về cách mồ hôi, trí tuệ của người lao động và sự vận hành của máy móc Việt Nam đã “thổi” giá trị gia tăng vào nguyên liệu thô để biến chúng thành sản phẩm.
Thứ ba, dấu vết vận hành. Bằng việc số hóa và minh bạch thời gian lưu kho, chu kỳ sản xuất, doanh nghiệp cho thấy sự chuyên nghiệp trong khâu quản trị logistics. Những dấu vết này khi khớp nối hoàn hảo với nhau sẽ tạo thành một chuỗi bằng chứng thời gian thực trong quá trình tạo ra sản phẩm.
Theo PGS TS Đinh Công Hoàng, Nghiên cứu viên cao cấp Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam: “Một nền tảng phân tích rủi ro xuất xứ quốc gia cần 4 cấu phần: dữ liệu dùng chung với mã định danh thống nhất cho doanh nghiệp, cơ sở sản xuất và lô hàng; công cụ chấm điểm rủi ro theo doanh nghiệp, mã hàng, địa bàn và thời gian; quy trình kiểm tra có con người chịu trách nhiệm và bảo đảm quyền giải trình; cơ chế cảnh báo sớm, phối hợp liên ngành và trao đổi kỹ thuật với đối tác”.
