Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA) không chỉ đánh dấu bước ngoặt mới trong quan hệ thương mại giữa hai nước, mà còn giúp doanh nghiệp Việt mở rộng hiện diện tại Trung Đông, Bắc Phi và xa hơn là châu Phi.
Tuy nhiên, cơ hội chỉ thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh nếu doanh nghiệp thay đổi tư duy xuất khẩu, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường và chủ động tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.
UAE từ lâu được xem là trung tâm thương mại và logistics lớn nhất Trung Đông. Với hệ thống cảng biển hiện đại, các khu thương mại tự do cùng mạng lưới vận tải kết nối hơn 400 thành phố trên thế giới, quốc gia này đóng vai trò là cửa ngõ trung chuyển hàng hóa tới 6 quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC), cũng như các thị trường Trung Đông, châu Phi và Nam Á.
Theo cam kết tại CEPA, UAE sẽ xóa bỏ hoặc cắt giảm thuế quan đối với khoảng 95% số dòng thuế của Việt Nam, tương ứng 99% giá trị xuất khẩu sang UAE. Ở chiều ngược lại, Việt Nam cũng mở cửa đối với hơn 90% dòng thuế của UAE.
Đáng chú ý, đây là hiệp định thương mại tự do đầu tiên giữa Việt Nam và một quốc gia Ả Rập, đồng thời là một trong những FTA có tiêu chuẩn cao nhất mà UAE ký kết nhằm mở rộng mạng lưới thương mại toàn cầu. Không chỉ tạo thuận lợi cho dòng chảy hàng hóa, hiệp định còn được kỳ vọng thúc đẩy đầu tư, dịch vụ, logistics và tăng cường liên kết chuỗi cung ứng giữa hai nền kinh tế.
Động lực từ hiệp định cũng được phản ánh rõ trong kết quả thương mại song phương. Theo số liệu Cục Hải quan, tổng kim ngạch thương mại hai chiều giữa hai nước trong 6 tháng đầu năm 2026 ước đạt 3,16 tỷ USD, tăng 0,2% so với cùng kỳ năm 2025, đưa UAE tiếp tục giữ vị trí đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam tại khu vực Trung Đông.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, ý nghĩa của CEPA không chỉ nằm ở việc tiếp cận một thị trường có sức mua lớn, mà còn ở khả năng tận dụng UAE như một "bệ phóng" để thâm nhập sâu hơn vào Trung Đông và các thị trường lân cận.
Theo ông Vũ Minh Tâm, Trưởng phòng Tổng hợp Chính sách, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), các quốc gia thuộc GCC hiện vẫn phụ thuộc tới 80-90% nhu cầu lương thực, thực phẩm vào nguồn cung nhập khẩu.
Đây là dư địa rất lớn cho các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như gạo, thủy sản, cà phê, hạt điều, rau quả và thực phẩm chế biến nếu doanh nghiệp đáp ứng được các tiêu chuẩn của thị trường này. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ quá trình thực thi các hiệp định thương mại tự do cho thấy ưu đãi thuế quan chỉ tạo ra lợi thế ban đầu. Khả năng biến những ưu đãi đó thành đơn hàng, thị phần và sự hiện diện bền vững trên thị trường lại phụ thuộc vào năng lực cạnh tranh của chính doanh nghiệp.
Nếu trước đây yếu tố giá cả có thể tạo nên lợi thế đáng kể thì hiện nay, chất lượng sản phẩm, khả năng truy xuất nguồn gốc, tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật, chứng nhận Halal cũng như năng lực đáp ứng ổn định các yêu cầu của đối tác mới là những yếu tố quyết định.
Chính vì vậy, giá trị cốt lõi của các FTA thế hệ mới như CEPA không chỉ dừng lại ở việc cắt giảm thuế quan. Quan trọng hơn, hiệp định tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, hoàn thiện quản trị, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Khả năng tận dụng CEPA đến đâu sẽ phụ thuộc vào năng lực thích ứng của từng doanh nghiệp. UAE là trung tâm logistics, tài chính và tái xuất hàng hóa lớn nhất khu vực Trung Đông. Hàng hóa nhập khẩu vào UAE có thể dễ dàng tiếp cận các thị trường thuộc GCC, cũng như Bắc Phi và Đông Phi thông qua mạng lưới cảng biển, hàng không và các khu thương mại tự do hiện đại.
Chính vì vậy, thay vì xuất khẩu theo từng lô hàng ngắn hạn, doanh nghiệp có thể hợp tác với các nhà nhập khẩu lớn, nhà phân phối khu vực hoặc thiết lập kho hàng tại các khu thương mại tự do như Jebel Ali (Dubai) nhằm rút ngắn thời gian giao hàng và nâng cao khả năng phục vụ khách hàng.
Mặt khác, ông Trương Xuân Trung, phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE cho biết, UAE còn là trung tâm logistics và tái xuất hàng hóa hàng đầu thế giới, khoảng 40 - 50% lượng hàng nhập khẩu được tái xuất sang khu vực khác.
Đặc biệt, cơ chế hải quan chung của GCC cho phép hàng hóa sau khi hoàn thành nghĩa vụ thuế tại một quốc gia thành viên có thể lưu chuyển sang các nước còn lại mà không phải nộp thuế lần thứ hai. Điều này giúp UAE trở thành bàn đạp để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận đồng thời nhiều thị trường trong khu vực. Tuy vậy, cơ hội luôn đi kèm thách thức bởi những diễn biến địa chính trị phức tạp tại Trung Đông đang tạo áp lực lớn lên hoạt động logistics.
Ông Đào Trọng Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), Phó Chủ tịch FIATA cho rằng, việc doanh nghiệp chuyển từ tư duy một tuyến tối ưu sang quản trị danh mục hành lang vận tải, cũng như nâng cao năng lực theo dõi hàng hóa theo từng mốc vận chuyển và rà soát lại hợp đồng logistics… sẽ là những yếu tố quan trọng để tận dụng được những lợi thế của GCC.
Để biến UAE thành "cửa ngõ" vào Trung Đông, các doanh nghiệp không chỉ cần tận dụng ưu đãi thuế quan mà còn phải chủ động nâng cấp năng lực cạnh tranh, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và xây dựng chiến lược phát triển thị trường dài hạn. Chỉ có như vậy, thì những lợi ích mà CEPA mang lại mới có thể chuyển hóa thành tăng trưởng xuất khẩu bền vững cho hàng hóa Việt Nam.
