Con đường để đưa hàng Việt đi xa hơn là mục tiêu của xúc tiến xuất khẩu trực tuyến hàng Việt ra toàn cầu qua thương mại điện tử.
Bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) chia sẻ tại lễ công bố sáng kiến “Beyond Vietnam - Hàng Việt cất cánh” - chương trình do Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) và TikTok Shop, với sự đồng hành của Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương) vừa tổ chức tại TP Hồ Chí Minh.
Theo bà Lê Hoàng Oanh, một sản phẩm Việt Nam có thể bắt đầu từ một làng nghề, một vùng nguyên liệu, một xưởng sản xuất hay một doanh nghiệp nhỏ. Nhưng ngày nay, sản phẩm ấy hoàn toàn có thể được người tiêu dùng ở một thị trường rất xa Việt Nam biết đến chỉ qua một video, một phiên livestream hay một câu chuyện được kể đúng lúc. Đó chính là cơ hội mà thương mại điện tử đang mở ra cho hàng Việt.
Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương nhận định, dư địa để doanh nghiệp Việt tận dụng thương mại điện tử nhằm tiếp cận người tiêu dùng quốc tế vẫn còn rất lớn. Trong bối cảnh đó, TikTok Shop với thương mại khám phá đã và đang mang tới thêm một phương thức tiếp cận thị trường đáng chú ý: Doanh nghiệp có thể chủ động tạo ra nhu cầu, kể câu chuyện thương hiệu và tiếp cận những nhóm khách hàng mới thông qua nội dung.
"Chúng tôi kỳ vọng các doanh nghiệp sẽ tận dụng tối đa những ưu điểm của mô hình này để thúc đẩy xuất khẩu trực tuyến và nâng cao sự hiện diện của thương hiệu Việt Nam trên thị trường toàn cầu", bà cho biết.
Phác thảo về bức tranh thương mại điện tử toàn cầu, ông Đỗ Quốc Hưng, Quyền Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài khẳng định, hiện nay, xuất khẩu vẫn là một trong những động lực chính của tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, lĩnh vực xuất khẩu đang gặp rất nhiều khó khăn do chi phí trung gian ngày càng tăng và những biến động trên thị trường quốc tế, dẫn đến thời gian chốt đơn hàng và thời gian đưa hàng hóa đến tay người tiêu dùng ngày càng kéo dài.
Trong bối cảnh đó, đã và đang xuất hiện những phương thức và cơ hội mới để doanh nghiệp, nhà sản xuất tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu, đó chính là thương mại điện tử xuyên biên giới.
Năm 2025, quy mô của thị trường thương mại điện tử xuyên biên giới toàn cầu năm 2025 ước tính đạt con số hơn 800 tỷ đô la Mỹ. Trong đó, Việt Nam mới ghi nhận kim ngạch thương mại điện tử xuyên biên giới là 5,5 tỷ USD, với giá trị xuất khẩu là 2 tỷ USD. Dự kiến đến năm 2031, quy mô này có thể tăng lên mức 13 tỷ USD.
"Trước những cơ hội mới, Việt Nam có vị thế rất thuận lợi để tận dụng, bởi đang ở trong top 10 thế giới về tăng trưởng thương mại điện tử và top 3 của ASEAN. Việt Nam có lợi thế từ 17 Hiệp định thương mại tự do, sở hữu nền sản xuất chế biến, chế tạo phát triển, cùng với các chiến lược, chính sách và định hướng rõ ràng của cơ quan quản lý nhà nước. Đặc biệt là kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030, định hướng Việt Nam trở thành trung tâm xuất khẩu về thương mại điện tử xuyên biên giới của khu vực", Quyền Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài nhấn mạnh.
Phân tích các nhóm mặt hàng thông dụng trên thương mại điện tử cũng cho thấy dư địa để xúc tiến xuất khẩu của Việt Nam còn rất lớn. Đối với nhóm dệt may và giày dép, Hoa Kỳ nhập khẩu khoảng 120 đến 130 tỷ USD mỗi năm, trong khi Việt Nam mới xuất khẩu được 17 - 18 tỷ USD, chiếm khoảng 20%, nghĩa là còn 80% thị phần để mở rộng. Ở nhóm đồ gỗ nội thất, Hoa Kỳ nhập khẩu khoảng 70 đến 80 tỷ USD, Việt Nam mới chiếm 10% thị phần, tương đương 8 đến 9 tỷ đô la Mỹ, để ngỏ 90% dư địa gia tăng.
Ở nhóm nông sản thực phẩm, Hoa Kỳ nhập khẩu từ 180 đến 200 tỷ USD, nhưng Việt Nam chỉ mới chiếm chưa đến 2%, tương đương gần 4 tỷ đô la Mỹ. Hay với các mặt hàng chăm sóc cá nhân, Hoa Kỳ nhập khẩu khoảng 90 tỷ USD, nhưng Việt Nam chiếm chưa tới 1% thị phần. Những ví dụ này cho thấy dư địa tăng trưởng xuất khẩu trực tuyến là rất lớn...
Việc tăng cường xuất khẩu trực tuyến sang Hoa Kỳ không chỉ có dư địa lớn mà còn hết sức thuận lợi, vì người tiêu dùng Hoa Kỳ có sức mua cao và thói quen tiêu dùng trực tuyến rất lớn, ông Hưng cho biết.
Tương tự như vậy với thị trường Trung Quốc, các nhóm hàng thông dụng trên thương mại điện tử và các số liệu chỉ ra dư địa cho hàng xuất khẩu Việt Nam còn rất lớn, ở cả ngành hàng thủ công mỹ nghệ, trà, gỗ, cà phê, may mặc, trái cây.... Chưa kể để xuất khẩu trực tuyến qua Trung Quốc, theo lãnh đạo Vụ phát triển thị trường nước ngoài, Việt Nam có rất nhiều lợi thế so với các nước láng giềng nhờ vị trí địa lý gần gũi. Điều này giúp tối ưu hóa thời gian vận chuyển, chi phí vận chuyển và tăng tốc độ quay vòng vốn so với các đối thủ cạnh tranh. Hơn nữa, Việt Nam và Trung Quốc đều tham gia Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc, giúp hơn 98% các mặt hàng trong thương mại song phương hưởng mức thuế 0%. Thói quen tiêu dùng và thị trường thương mại điện tử xuyên biên giới tại Trung Quốc cũng rất phát triển, tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp Việt đẩy mạnh xuất khẩu trực tuyến sang thị trường này...
Tiềm năng và cơ hội rất lớn, nhưng đi kèm với đó là những thách thức đối với doanh nghiệp khi tham gia xuất khẩu trực tuyến. Thách thức đầu tiên là sự hạn chế, thiếu hụt về năng lực số và đặc biệt là nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu xuất khẩu trực tuyến. Thứ hai là năng lực tuân thủ các tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu. Bên cạnh đó là các thách thức về các tiêu chuẩn mà các mặt hàng xuất khẩu phải đáp ứng, hay thách thức về năng lực quản lý logistic...
Với “Beyond Vietnam - Hàng Việt cất cánh”, các nhà tổ chức chương trình căn cứ trên thực tiễn và dư địa thị trường, trong giai đoạn đầu, định hướng tập trung hỗ trợ doanh nghiệp tiến vào Hoa Kỳ và Trung Quốc - hai trong số những thị trường tiêu dùng và thương mại điện tử lớn nhất thế giới, đồng thời là nơi hành vi khám phá và mua sắm thông qua nội dung đã hình thành rõ nét.
Tại Hoa Kỳ, TikTok hiện đang có hơn 200 triệu người dùng. TikTok Shop chính thức ra mắt tại thị trường này vào tháng 9/2023 và đang thay đổi cách người dùng khám phá và mua sắm mỗi ngày với hệ sinh thái mua sắm sôi động xoay quanh nội dung, nhà sáng tạo và cộng đồng. Nghiên cứu do TikTok Shop phối hợp cùng GlobalData được công bố mới đây cho thấy hai phần ba người dùng TikTok Shop tại Hoa Kỳ đã khám phá một thương hiệu mà trước đó họ chưa từng biết đến trên nền tảng.
Đặc biệt, 72% số thương hiệu mới được khám phá là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Gần 90% người dùng từng khám phá một thương hiệu mới đã mua sản phẩm của thương hiệu đó chỉ trong vòng một tháng. Những dữ liệu này cho thấy một cơ hội đáng chú ý đối với các doanh nghiệp Việt: Với thương mại điện tử khám phá mức độ nhận biết thương hiệu ban đầu không còn là điều kiện tuyệt đối để sản phẩm có cơ hội tiếp cận người mua.
Trong khi đó, thị trường thương mại qua livestream tại Trung Quốc là một ví dụ điển hình cho thấy mua sắm dựa trên nội dung đang định hình lại hành vi người tiêu dùng ở quy mô lớn. Theo Sách trắng về Phát triển Thương mại Điện tử Livestream 2025 do Tổng cục Quản lý Thị trường Nhà nước Trung Quốc và Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc phối hợp công bố, tổng giá trị giao dịch hàng hoá qua livestream tại Trung Quốc đã vượt 5 nghìn tỷ NDT (tương đương khoảng 740 tỷ đô) trong năm 2025, tương đương gần một phần ba tổng doanh số bán lẻ trực tuyến; đồng thời, quy mô người dùng của ngành đạt 660 triệu người.
Bà Trần Thị Tân, Giám đốc Trách nhiệm Xã hội và Hợp tác Chiến lược, TikTok Shop; đồng thời là Giám đốc dự án “Beyond Vietnam - Hàng Việt cất cánh”, chia sẻ: “Cách một thương hiệu có thể bước ra thị trường quốc tế đang thay đổi. Thương mại điện tử nói chung đã thay đổi một phần cấu trúc của xuất khẩu truyền thống. Thương mại điện tử khám phá đang tạo ra thêm một bước thay đổi nữa.
Cùng với phát triển nhanh chóng của mô hình thương mại điện tử khám phá tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp Việt đã tích luỹ những năng lực mới về xây dựng nội dung, livestream và hợp tác với nhà sáng tạo, từ đó giúp tăng tương tác với người tiêu dùng và chuyển đổi doanh số. “Beyond Vietnam - Hàng Việt cất cánh” hướng tới việc biến những năng lực này thành lợi thế khi doanh nghiệp Việt bước ra thị trường quốc tế."
Trong năm 2026, “Beyond Vietnam - Hàng Việt Cất Cánh” đặt mục tiêu đào tạo và nâng cao năng lực xuất khẩu số cho khoảng 500 doanh nghiệp Việt; tổ chức tư vấn chuyên sâu và đồng hành 1:1 với 50 doanh nghiệp có mức độ sẵn sàng xuất khẩu cao; và hỗ trợ tối thiểu 10 doanh nghiệp đạt 1.000 đơn hàng đầu tiên thông qua thương mại điện tử khám phá tại thị trường quốc tế.
Tầm nhìn đến năm 2028, sáng kiến sẽ mở rộng quy mô đào tạo lên 2.000 doanh nghiệp, đồng thời từng bước xây dựng một nhóm doanh nghiệp Việt có khả năng vận hành thương mại điện tử khám phá bền vững tại thị trường nước ngoài, làm chủ các năng lực về nội dung, hợp tác với nhà sáng tạo, vận hành và xây dựng thương hiệu tại thị trường bản địa. Song song đó, chương trình cũng hướng tới từng bước mở rộng cơ hội tiếp cận các thị trường quốc tế phù hợp trong hệ sinh thái TikTok Shop, đặc biệt tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, dựa trên mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp, điều kiện vận hành và mô hình thương mại tại từng thị trường.
