Không chỉ cần một khuôn khổ pháp lý linh hoạt hơn cho hoạt động dầu khí và năng lượng mới, doanh nghiệp còn mong muốn luật sửa đổi tạo cơ chế ưu tiên phù hợp cho dịch vụ dầu khí trong nước.
Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng diễn ra mạnh mẽ và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” đang đến gần, nhiều ý kiến từ doanh nghiệp dầu khí cho rằng việc sửa đổi Luật Dầu khí không chỉ nhằm tháo gỡ các bất cập của khung pháp lý hiện hành mà còn phải tạo động lực mới cho phát triển ngành.
Góp ý đối với Dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi), đại biểu Quốc hội Lê Ngọc Sơn – Chủ tịch Hội đồng Thành viên Petrovietnam cho rằng việc sửa đổi luật là yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng những thay đổi lớn của bối cảnh phát triển hiện nay.
Ông Sơn cho rằng giữa thời điểm xây dựng luật và bối cảnh hiện nay đã xuất hiện những thay đổi đáng kể trong tư duy quản lý. Nếu như trước đây trọng tâm là kiểm soát thì hiện nay tư duy phát triển đã chuyển mạnh sang hướng “thể chế kiến tạo phát triển”, lấy doanh nghiệp và thị trường làm trung tâm.
Đánh giá về sự cần thiết phải sửa đổi Luật Dầu khí, ông Sơn cho rằng giữa thời điểm xây dựng luật và bối cảnh hiện nay đã xuất hiện những thay đổi đáng kể trong tư duy quản lý. Nếu như trước đây trọng tâm là kiểm soát thì hiện nay tư duy phát triển đã chuyển mạnh sang hướng “thể chế kiến tạo phát triển”, lấy doanh nghiệp và thị trường làm trung tâm.
“Tư duy lập pháp năm 2022 khác rất nhiều so với hiện nay. Luật Dầu khí hiện hành vẫn mang nặng tính quản lý, kiểm soát, trong khi yêu cầu đặt ra là phải tạo không gian rộng hơn cho phát triển”, ông Sơn nhận định.
Từ thực tiễn hoạt động của ngành, Chủ tịch HĐTV Petrovietnam đề xuất luật chuyên ngành nên tập trung vào các nguyên tắc mang tính khung, còn những nội dung chi tiết nên được quy định tại các nghị định hướng dẫn để bảo đảm tính linh hoạt trong quá trình thực thi. Điều này không chỉ tạo thuận lợi cho hoạt động tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí mà còn mở rộng dư địa phát triển sang các lĩnh vực năng lượng mới, năng lượng tái tạo ngoài khơi, góp phần hiện thực hóa chiến lược khai thác hiệu quả không gian biển phục vụ phát triển đất nước.
Ông Sơn cũng bày tỏ kỳ vọng Luật Dầu khí (sửa đổi) sẽ thực sự “cởi trói” cho doanh nghiệp. Theo ông, trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu đang diễn ra nhanh chóng, nếu các rào cản về thể chế không được tháo gỡ kịp thời thì nguồn tài nguyên dầu khí của Việt Nam có nguy cơ suy giảm giá trị thương mại trong tương lai.
Không chỉ kỳ vọng một khung pháp lý cởi mở hơn cho hoạt động thăm dò, khai thác và phát triển các lĩnh vực năng lượng mới, cộng đồng doanh nghiệp dầu khí còn mong muốn Dự thảo luật tạo ra cơ chế đủ mạnh để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.
Ông Trần Hồ Bắc – Tổng Giám đốc Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC) cho rằng Dự thảo luật cần có những cơ chế mạnh mẽ hơn nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.
Theo đó, PTSC kiến nghị bốn nhóm chính sách trọng tâm gồm: ưu tiên phát triển các dịch vụ dầu khí kỹ thuật cao; xây dựng danh mục sản phẩm, dịch vụ dầu khí được ưu tiên phát triển; quy định ưu tiên sử dụng dịch vụ dầu khí trong nước; đồng thời áp dụng cơ chế tỷ lệ nội địa hóa và các hàng rào kỹ thuật phù hợp đối với lĩnh vực dịch vụ dầu khí.
Đặc biệt, liên quan đến quy định về ưu tiên sử dụng dịch vụ dầu khí trong nước tại Điều 55 Dự thảo luật, ông Trần Hồ Bắc cho biết đây là vấn đề mà cộng đồng doanh nghiệp dầu khí đã nhiều lần kiến nghị trong suốt hơn ba thập kỷ qua.
Theo ông Bắc, kinh nghiệm quốc tế cho thấy hầu hết các quốc gia có ngành công nghiệp dầu khí phát triển đều áp dụng chính sách bảo hộ hợp lý đối với doanh nghiệp nội địa. Hiện PTSC đang tham gia cung cấp dịch vụ tại ít nhất 14 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tại các thị trường này, doanh nghiệp nước ngoài muốn tham gia cung cấp dịch vụ thường phải liên danh với doanh nghiệp bản địa hoặc thành lập pháp nhân tại nước sở tại nếu muốn đóng vai trò nhà thầu chính.
Không chỉ vậy, nhiều quốc gia còn đưa ra các tiêu chí định lượng rất cụ thể về tỷ lệ sử dụng sản phẩm, dịch vụ nội địa đối với từng lĩnh vực, từng loại dự án. Đây được xem là công cụ quan trọng để thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước và giữ lại giá trị gia tăng cho nền kinh tế.
Trong khi đó, theo đại diện PTSC, hệ thống pháp luật hiện hành của Việt Nam vẫn thiếu các quy định đủ mạnh về nội địa hóa dịch vụ dầu khí. Điều này khiến doanh nghiệp trong nước gặp nhiều bất lợi ngay trên sân nhà, đồng thời làm giảm cơ hội tích lũy kinh nghiệm, công nghệ và nguồn lực để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị năng lượng toàn cầu.
Các ý kiến từ doanh nghiệp cho thấy, yêu cầu đặt ra đối với Luật Dầu khí (sửa đổi) không chỉ là tháo gỡ những vướng mắc của hoạt động khai thác dầu khí truyền thống mà còn phải kiến tạo một hành lang pháp lý đủ linh hoạt, đủ sức cạnh tranh và có tầm nhìn dài hạn. Chỉ khi đó, ngành dầu khí mới có thể phát huy vai trò là trụ cột bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời tạo nền tảng cho quá trình chuyển dịch sang các lĩnh vực năng lượng mới trong giai đoạn phát triển tiếp theo.
