Tập trung gỡ "thẻ vàng" IUU" để phát triển nghề cá bền vững

Thời gian qua, để cụ thể hóa các chỉ đạo của Trung ương, tỉnh Ninh Bình đã chủ động triển khai nhiều giải pháp mạnh mẽ. Cụ thể, thực hiện Công điện số 34/CĐ-TTg ngày 25/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ về khắc phục triệt để các tồn tại, hạn chế trong chống khai thác IUU và Quyết định số 1516/QĐ-TTg ngày 10/8/2026 ban hành

Nhận diện những "mắt xích" hổng trong quản lý và kiểm soát sản lượng

Kế hoạch hành động thực hiện các biện pháp khắc phục khuyến nghị của EC tại đợt thanh tra lần thứ 5, tỉnh đã tăng cường giám sát sản lượng hải sản qua các cảng cá. Đồng thời, địa phương cũng lên phương án giám sát, thống kê sản lượng tại các bến cá tư nhân, truyền thống trên địa bàn. Bước đầu, Văn phòng IUU tỉnh đã cơ bản kiểm tra, kiểm soát tốt tàu cá khai thác tại các điểm tập trung như cảng cá Ninh Cơ và cảng cá của Công ty TNHH Thành Vui.

Đặc biệt, Tổ công tác xác minh xử lý tàu cá mất tín hiệu kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS) của tỉnh đã được triển khai và đi vào hoạt động rất tích cực, hiệu quả. Nhờ sự phối hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa các lực lượng chức năng, tỉnh đã ra quyết định xử phạt nghiêm một số trường hợp vi phạm mất kết nối VMS trên 6 giờ khi đang hoạt động trên biển, qua đó tạo sức răn đe rõ rệt. Tỷ lệ mất kết nối khi tàu hoạt động trên biển đã giảm đáng kể trong thời gian vừa qua, trong đó tỷ lệ kết nối thiết bị VMS đối với tàu cá hoạt động trên biển đạt trên 80%.

Mặc dù đã đạt được nhiều điểm sáng, song công tác quản lý nghề cá tại Ninh Bình vẫn đối mặt với không ít thách thức cần xử lý dứt điểm. Trên thực tế, vẫn còn tình trạng tàu cá mất kết nối VMS từ trên 6 giờ đến hơn 10 ngày khi hoạt động trên biển. Công tác kiểm soát tàu cá ra vào cảng, các khu neo đậu chưa thực sự chặt chẽ; tỷ lệ giám sát và thống kê sản lượng qua các cảng cá, bến cá tư nhân, truyền thống còn thấp và chưa đồng bộ; tình trạng tàu cá chưa cập đúng cảng chỉ định theo quy định vẫn còn diễn ra. Thêm vào đó, việc ghi, nộp nhật ký khai thác và báo cáo khai thác của thuyền trưởng chưa đầy đủ, kịp thời, chính xác. Tại các địa phương có tàu cá hoạt động thường xuyên ra vào neo đậu tại bãi ngang, việc nộp nhật ký và báo cáo khai thác chưa nghiêm túc nên hiệu quả kiểm soát sản lượng khai thác chưa cao.

Qua phân tích, những hạn chế trên xuất phát từ cả nguyên nhân chủ quan lẫn khách quan. Trước hết, trình độ nhận thức về pháp luật của một số chủ tàu còn hạn chế, vẫn để xảy ra tình trạng tàu cá hết hạn đăng kiểm hoặc hết hạn an toàn thực phẩm mới liên hệ cơ quan chức năng để làm thủ tục kiểm tra, gia hạn, khiến số lượng tàu cá đủ điều kiện hoạt động thường xuyên biến động.

Ngoài ra, qua xác minh nhiều trường hợp tàu mất tín hiệu VMS trên biển cho thấy, nhiều chủ tàu không biết rõ nguyên nhân mất kết nối dù chủ tàu và thuyền trưởng vẫn bật máy, cung cấp nguồn điện đầy đủ, không tắt hay vô hiệu hóa thiết bị cả ở trong bờ lẫn ngoài khơi. Mặt khác, vẫn còn tình trạng chủ tàu, thuyền trưởng chưa có ý thức chấp hành quy định báo cáo vị trí về bờ khi tàu cá bị mất tín hiệu.

Bên cạnh nhận thức của ngư dân, công tác quản lý chuyên ngành cũng gặp khó khăn do chưa có chế tài xử phạt đối với các tàu cá mất tín hiệu VMS trong bờ. Việc xác minh một số trường hợp mất tín hiệu VMS chưa kịp thời và bị kéo dài do tàu cá chưa cập bờ, lực lượng chức năng chưa thể làm việc trực tiếp với chủ tàu hay thuyền trưởng. Song song với đó, công tác quản lý tàu cá rời cảng, nhập cảng, xuất nhập bến, nộp nhật ký khai thác, nhật ký chuyển tải, nộp báo cáo và thực hiện trên hệ thống phần mềm eCDT chưa chặt chẽ. Nguyên nhân cốt lõi là do Ninh Bình có đường bờ biển dài, nhưng hiện mới chỉ có 2 cảng cá được công bố mở tập trung tại cửa sông Ninh Cơ.

Thực tế vẫn còn nhiều tàu cá neo đậu, bốc dỡ sản phẩm tại các bến cá tự phát, bãi ngang ở các xã ven biển khác nên cơ quan chức năng chưa thể kiểm soát 100% sản lượng thủy sản bốc dỡ. Về phương thức quản lý điện tử, hiện chưa có hệ thống dùng chung để tra cứu thông tin tàu cá vi phạm hoặc có dấu hiệu vi phạm, khiến công tác kiểm tra mất nhiều thời gian do không thể tra cứu ngay tiến trình xử lý; đồng thời cũng chưa có hệ thống cập nhật thông tin tàu rời, cập cảng thống nhất để cắt giảm thủ tục, hồ sơ.

Đẩy mạnh chuyển đổi số gắn với bảo đảm sinh kế bền vững cho ngư dân

Để thực hiện nhiệm vụ trọng tâm này, giải pháp then chốt hiện nay của tỉnh Ninh Bình là đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nghề cá. Theo chỉ đạo tại Công điện số 34/CĐ-TTg, tỉnh sẽ tập trung hoàn thiện đồng bộ các cơ sở dữ liệu phục vụ chống khai thác IUU.

Trong đó, tỉnh tập trung nâng cấp và kết nối đồng bộ hệ thống giám sát tàu cá VMS, cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia VNFishbase, hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử eCDT cùng các công cụ phục vụ giám sát, đánh giá việc thực thi pháp luật tại địa phương. Việc hoàn thiện các hệ thống này không đơn thuần là ứng dụng công nghệ hiện đại mà còn tạo ra một chuỗi quản lý thống nhất, xuyên suốt từ tàu cá, cảng cá đến sản phẩm khai thác.

Thông qua đó, mọi thông tin đều được cập nhật, đối chiếu và kiểm tra trên nền tảng số, góp phần hạn chế tối đa gian lận, nâng cao tính minh bạch trong toàn bộ quá trình khai thác và tiêu thụ thủy sản.

Song song với việc tăng cường quản lý bằng công nghệ và pháp luật, Ninh Bình xác định việc quan tâm đến sinh kế của ngư dân là yếu tố quyết định sự thành công lâu dài. Cùng với việc hướng dẫn ngư dân thực hiện khai thác hải sản hợp pháp, tỉnh chú trọng mở rộng nuôi trồng thủy sản, nhất là các mô hình nuôi biển hiện đại. Việc đẩy mạnh phát triển dịch vụ hậu cần nghề cá và chế biến thủy sản không chỉ tạo thêm việc làm cho lao động ven biển mà còn giúp giảm bớt áp lực khai thác tự nhiên, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và nâng cao thu nhập ổn định cho người dân.

Trước đó, Chi cục Thủy sản – Kiểm ngư tỉnh Ninh Bình và Chi cục Kiểm ngư Vùng I tổ chức ký kết Quy chế phối hợp nhằm tăng cường hiệu quả quản lý hoạt động khai thác thủy sản trên biển, chủ động phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn các hành vi khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Việc ký kết Quy chế phối hợp có ý nghĩa thiết thực trong việc tăng cường kiểm soát tàu cá Ninh Bình hoạt động trên biển, nhất là trong công tác phòng ngừa, phát hiện sớm và ngăn chặn nguy cơ tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài. Thông qua cơ chế phối hợp thường xuyên, chặt chẽ và thống nhất giữa hai lực lượng, thông tin về tàu cá, ngư dân và các vụ việc vi phạm được trao đổi, xử lý kịp thời, góp phần hạn chế vi phạm và tái phạm trong hoạt động khai thác thủy sản.

Đây cũng là một trong những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về chống khai thác IUU, kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác thủy sản và thực hiện nghiêm các quy định về chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định. Qua đó góp phần thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp của Việt Nam trong quá trình tháo gỡ “thẻ vàng” của EC đối với thủy sản Việt Nam.