Ngày 29/5/2026, VIAC ra mắt Hội đồng chuyên gia nhằm giải quyết các tranh chấp FinTech và tài sản số có cấu trúc phức tạp tại Việt Nam.
Ngày 29/05/2026, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) cùng Hội Luật gia Việt Nam (VLA) và Câu lạc bộ Luật sư Thương mại Quốc tế (VBLC) đã ra mắt Hội đồng Chuyên gia Tranh chấp FinTech & Kinh tế số VIAC. Sự ra mắt Hội đồng này diễn ra trong thực tế ngành tài chính đang trải qua những thay đổi lớn về công nghệ. Ông Nguyễn Khánh Ngọc - Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam nhận định, sự xuất hiện của các mô hình tài chính số, tài sản số và giao dịch xuyên biên giới tạo ra các dạng tranh chấp mới có cấu trúc phức tạp hơn. Các phương thức truyền thống bộc lộ những giới hạn khi đối mặt với các thuật toán và hệ thống dữ liệu phi tập trung.
GS TS Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch VIAC khẳng định, tranh chấp trong lĩnh vực tài chính ngày càng phức tạp, yêu cầu cơ chế giải quyết có tính chuyên môn hóa cao. Sự dịch chuyển sang kinh tế số đòi hỏi hạ tầng pháp lý phải tương xứng với tốc độ phát triển của thị trường. Việc thành lập Hội đồng chuyên gia là bước chuẩn bị nguồn lực chuyên môn cho các lĩnh vực gắn với tài chính, công nghệ và kinh tế số. Hội đồng này giữ vai trò then chốt trong việc hỗ trợ các trọng tài viên hiểu sâu các nghiệp vụ tài chính hiện đại. Ông Nguyễn Khánh Ngọc phân tích trọng tài và phương thức giải quyết tranh chấp thay thế (ADR) phù hợp đặc thù giao dịch tài chính hiện đại nhờ tính linh hoạt và bảo mật. Thực trạng thị trường cho thấy niềm tin của nhà đầu tư phụ thuộc lớn vào khả năng xử lý các xung đột phát sinh một cách minh bạch.
VIAC thực hiện ký kết thỏa thuận hợp tác với Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI) và Hiệp hội Blockchain và tài sản số Việt Nam (VBA). Hoạt động này nhằm mục đích phối hợp giải quyết các tranh chấp liên quan đến tài chính, FinTech và tài sản số. Hệ sinh thái này tạo ra mạng lưới hỗ trợ đa tầng cho các hoạt động đầu tư.
Hiện VIFC-HCMC đang thực hiện thí điểm sandbox cho các sản phẩm tài chính thương mại ứng dụng blockchain và token hóa tài sản. Ông Hoàng Huy Trường - Trưởng ban Pháp chế Cơ quan điều hành VIFC-HCMC cho rằng, các thử nghiệm này giúp cơ quan quản lý nhận diện sớm rủi ro. Tuy có khung pháp lý, nhà đầu tư vẫn dè dặt nếu không dự báo được tranh chấp được giải quyết ở đâu, bằng ngôn ngữ nào và theo luật nào. Theo ông Hoàng Huy Trường, niềm tin thể chế là yếu tố quyết định sức hấp dẫn của một trung tâm tài chính. Một môi trường pháp lý thiếu khả năng dự báo sẽ đẩy dòng vốn sang các thị trường khác có hạ tầng tư pháp hoàn thiện hơn.
Thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở sự thiếu hụt nhân lực thực tế. Hệ thống không thể vận hành tốt nếu thiếu đội ngũ thẩm phán và trọng tài viên có tư duy xử lý theo chuẩn mực quốc tế. Việc hiểu về blockchain hay smart contract yêu cầu sự kết hợp giữa kiến thức luật học và am hiểu kỹ thuật sâu sắc.
Hiện trạng cho thấy sự rời rạc trong hệ thống, đòi hỏi xây dựng cơ chế phối hợp giữa Tòa án chuyên biệt và Trung tâm trọng tài. Các thiết chế này chưa hoàn toàn liên thông, gây khó khăn cho việc thi hành phán quyết. Sự thiếu đồng bộ giữa cơ quan quản lý và thiết chế giải quyết tranh chấp là một “điểm gãy” cần được khắc phục.
Để nâng cao năng lực cạnh tranh, việc đẩy mạnh xây dựng hạ tầng số cho giải quyết tranh chấp là yêu cầu cấp thiết. Ông Hoàng Huy Trường kiến nghị thiết lập cổng nộp hồ sơ trực tuyến, tổ chức phiên họp trực tuyến và quản trị điện tử hồ sơ vụ việc. Hạ tầng này giúp giảm chi phí giao dịch và tăng tính minh bạch cho quy trình tố tụng. Tính công nghệ của thiết chế giải quyết tranh chấp là yếu tố cạnh tranh quan trọng trong không gian tài chính quốc tế.
LS Trần Tuấn Phong - Chủ nhiệm CLB Luật sư Thương mại Quốc tế Việt Nam (VBLC) đề xuất, cần một cơ chế giải quyết tranh chấp linh hoạt và chuyên môn hóa hơn để đáp ứng sự phát triển của finTech. Việc cho phép thẩm phán và luật sư nước ngoài tham gia tố tụng tại Tòa án chuyên biệt là tín hiệu mạnh mẽ về sự hội nhập.
Sự hiện diện của Hội đồng chuyên gia tranh chấp fintech và kinh tế số VIAC là mắt xích quan trọng để hoàn thiện niềm tin cho các nhà đầu tư vào Việt Nam. Sự phối hợp giữa các hiệp hội chuyên ngành như VAFI, VBA cùng các tổ chức pháp lý sẽ tạo ra hệ sinh thái hỗ trợ chuyên nghiệp. Việc hoàn thiện hạ tầng giải quyết tranh chấp chính là hạ tầng bảo đảm niềm tin cho các nhà đầu tư chiến lược.
