Thể chế “mở đường” cho kinh tế tư nhân

Trao đổi với Doanh Nhân, ông Hồ Minh Hoàng - Chủ tịch Tập đoàn Đèo Cả cho biết Nghị quyết số 68-NQ/TW đang mở thêm không gian phát triển cho kinh tế tư nhân, nhưng sức cạnh tranh bền vững vẫn phải được xây dựng từ nội lực và năng lực tự chủ của doanh nghiệp.

- Trước cơ hội lớn về đầu tư hạ tầng, những thách thức nào đang đặt ra đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp tư nhân, thưa ông?

Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng cao, trong đó hạ tầng tiếp tục giữ vai trò rất quan trọng. Đây là cơ hội lớn cho doanh nghiệp nếu biết chuẩn bị và biết cách làm. Tuy nhiên, cơ hội luôn đi cùng thách thức. Trong khi yêu cầu đối với ngành ngày càng cao thì việc tiếp cận một số chính sách ưu tiên về tài chính, đào tạo nguồn nhân lực hay khoa học - công nghệ vẫn còn những khoảng trống.

Chúng ta đang nói nhiều về công nhân sử dụng công nghệ, kỹ sư sử dụng BIM, về AI và chuyển đổi số, nhưng mức độ phổ cập trong thực tế chưa được như kỳ vọng.

Tôi cho rằng chính thách thức sẽ tạo ra sự sàng lọc. Doanh nghiệp nào không chuyển mình, không chủ động ứng dụng công nghệ, số hóa quản trị, không nâng cao năng suất lao động thì sẽ khó tồn tại.
Khi doanh nghiệp đã chủ động chuẩn bị thì Nhà nước cũng cần đồng hành bằng hệ thống tiêu chuẩn, định mức kỹ thuật và hành lang pháp lý phù hợp để doanh nghiệp mạnh dạn ứng dụng khoa học công nghệ.

- Đèo Cả cũng được biết đến là doanh nghiệp kiên trì đề xuất hoàn thiện cơ chế, chính sách trong đầu tư hạ tầng. Vì sao tập đoàn dành nhiều nguồn lực cho việc này?

Thời gian qua, pháp luật đã có nhiều điều chỉnh theo hướng tích cực, thủ tục hành chính ngày càng được đơn giản hóa, thời gian và chi phí cho doanh nghiệp từng bước được tiết giảm.

Trong lĩnh vực giao thông, một trong những nội dung quan trọng được Chính phủ và cấp có thẩm quyền tháo gỡ là xử lý vướng mắc của các dự án BOT giao thông thông qua Nghị định số 122/2026/NĐ-CP, qua đó tạo hành lang pháp lý để nhà đầu tư yên tâm hơn khi cùng Nhà nước bỏ vốn phát triển kết cấu hạ tầng.
Vì sao Đèo Cả kiên trì với việc đề xuất, đóng góp xây dựng chính sách? Có thể nhìn từ dự án BOT Bắc Giang – Lạng Sơn. Khi chúng tôi tiếp cận dự án, vốn Nhà nước tham gia là 0 đồng và dự án gặp rất nhiều khó khăn. Nhưng Đèo Cả hiểu rằng phải giải được bài toán Bắc Giang – Lạng Sơn thì mới tạo tiền đề để tiếp tục mở tuyến kết nối lên cửa khẩu phía Đông Bắc, triển khai các dự án Hữu Nghị – Chi Lăng, Đồng Đăng – Trà Lĩnh.

Vì vậy, trong quá trình triển khai, chúng tôi vừa làm dự án vừa nhận diện những bất cập từ thực tế, cùng các bộ, ngành, địa phương báo cáo, đề xuất cấp có thẩm quyền điều chỉnh cơ chế.

Sự kiên trì đó đã mang lại những kết quả bước đầu. Dự án Bắc Giang – Lạng Sơn được xem xét bổ sung vốn Nhà nước để xử lý phương án tài chính. Tại Hữu Nghị - Chi Lăng, Đồng Đăng – Trà Lĩnh giai đoạn 1, quy định tỷ lệ vốn Nhà nước tham gia được điều chỉnh tăng lên.

Đó cũng là cơ sở quan trọng để nhà đầu tư tiếp tục tăng tốc các dự án trên toàn tuyến cao tốc lên đến cửa khẩu Trà Lĩnh Cao Bằng, viết tiếp khát vọng mở tuyến kết nối chiến lược đến nơi phên dậu của Tổ quốc, mở thêm không gian phát triển và tri ân đồng bào nơi cội nguồn cách mạng.

Ngược lại, với những dự án có phương án tài chính tốt như mở rộng TP HCM – Trung Lương – Mỹ Thuận, doanh nghiệp có thể huy động gần 40.000 tỷ đồng mà không sử dụng ngân sách Nhà nước.
Tôi cho rằng đó mới là cách nhìn thực tế đối với PPP: không phải dự án nào Nhà nước cũng tham gia một tỷ lệ giống nhau. Nhà nước tham gia ở mức cần thiết để dự án khả thi; còn những dự án có khả năng tự cân đối thì doanh nghiệp có cơ sở để chủ động hơn về nguồn lực.

Tuy nhiên, vẫn còn những vấn đề pháp luật cần tiếp tục hoàn thiện. Ví dụ, khi một dự án được yêu cầu rút ngắn tiến độ 3 - 6 tháng, doanh nghiệp buộc phải tăng cường nguồn lực, huy động thêm các đơn vị cùng tham gia. Nhưng nếu quy định về tổ chức tổng thầu, tỷ lệ nhà thầu phụ hay khái niệm “bán thầu” chưa thật rõ thì doanh nghiệp có thể đối mặt với rủi ro pháp lý.

Muốn doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực đi ra bên ngoài thì trước hết phải tạo điều kiện để họ trưởng thành ngay trên sân nhà, trong một hành lang pháp lý minh bạch và có thể dự báo được.

- Nhìn từ thực tiễn của Đèo Cả, ông kỳ vọng điều gì vào một môi trường kinh doanh kiến tạo, nơi các doanh nghiệp lớn không chỉ làm kinh tế mà còn gánh vác sứ mệnh quốc gia trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước?

Trong quá trình làm việc với các cơ quan quản lý Nhà nước, có những việc chúng tôi đồng thuận ngay, nhưng cũng có những vấn đề chúng tôi thẳng thắn tranh luận, phản biện, thậm chí kiến nghị điều chỉnh nếu thấy chưa phù hợp.

Tôi cho rằng mối quan hệ giữa Nhà nước và doanh nghiệp phải là mối quan hệ tương hỗ. Nhà nước cần doanh nghiệp tư nhân làm những con đường với giá thành phù hợp và chất lượng tốt. Ngược lại, doanh nghiệp cần Nhà nước kiến tạo hành lang pháp lý, cơ chế chính sách ổn định để có thể yên tâm đầu tư và phát triển.

Hơn nữa, các doanh nghiệp hạ tầng tư nhân không chỉ dừng lại ở việc làm kinh tế đơn thuần, mà còn phải biết kết nối với các lĩnh vực khác để cùng các doanh nghiệp khác tạo nên hệ sinh thái toàn diện. Đó là sự cộng hưởng giữa hạ tầng giao thông, kinh tế đô thị và chuỗi giá trị quốc gia, để doanh nghiệp cùng phát triển, đóng góp vào sự phát triển của đất nước.

- Trân trọng cảm ơn ông!