Thị trường bánh Trung thu trên mạng đang bước vào cao điểm với đủ mẫu mã, mức giá. Đi cùng sự tiện lợi là những rủi ro về nguồn gốc, chất lượng và an toàn thực phẩm.
Chỉ cần gõ từ khóa “bánh Trung thu” trên mạng xã hội hay các sàn thương mại điện tử, người tiêu dùng dễ dàng bắt gặp hàng loạt sản phẩm được chào bán với đủ mẫu mã, mức giá. Từ bánh của các thương hiệu lớn, bánh nhập khẩu đến bánh handmade, “nhà làm”, việc mua một hộp bánh giờ đây có thể hoàn tất sau vài thao tác trên điện thoại.
Bán hàng trực tuyến giúp doanh nghiệp, cơ sở sản xuất tiếp cận người tiêu dùng nhanh hơn, đồng thời mang lại thêm lựa chọn cho khách hàng. Nhưng khi thị trường Trung thu bước vào cao điểm, đây cũng là môi trường khiến việc kiểm soát nguồn gốc, chất lượng sản phẩm trở nên phức tạp hơn.
Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia mới đây cảnh báo, bên cạnh các kênh bán hàng truyền thống, mạng xã hội và sàn thương mại điện tử tiếp tục được sử dụng để quảng bá, kinh doanh bánh Trung thu. Đặc thù của môi trường này khiến việc kiểm soát nguồn gốc, chất lượng sản phẩm gặp thêm khó khăn.
Khác với mua trực tiếp tại cửa hàng, quyết định mua bánh online phần lớn dựa trên hình ảnh, video, lời giới thiệu của người bán hoặc những đánh giá hiển thị trên nền tảng. Người mua không phải lúc nào cũng có điều kiện kiểm chứng chiếc bánh được sản xuất ở đâu, nguyên liệu có nguồn gốc thế nào hay sản phẩm được bảo quản ra sao trước khi giao đến tay mình.
Những lời giới thiệu như “bánh nhà làm”, “nguyên liệu cao cấp”, “không chất bảo quản” hay “hàng nhập khẩu” có thể tạo sức hút, nhưng bản thân những lời quảng cáo này không thay thế được thông tin về chủ thể sản xuất, nguồn gốc hàng hóa, thành phần, hạn sử dụng và điều kiện bảo quản.
Điều đó không có nghĩa bánh được bán online hay bánh handmade mặc nhiên là sản phẩm không bảo đảm chất lượng. Nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất hợp pháp đang sử dụng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử như một kênh bán hàng bình thường. Rủi ro đáng lưu ý nằm ở những sản phẩm mà thông tin về nơi sản xuất, người chịu trách nhiệm, nguồn gốc hoặc các thông tin cần thiết trên nhãn hàng hóa không rõ ràng, khó xác minh.
Thực tế kiểm tra thị trường những ngày gần đây cho thấy nguy cơ hàng không rõ nguồn gốc, hàng nhập lậu len vào thị trường Trung thu vẫn hiện hữu.
Tại Hà Nội, trong hai ngày 3 và 4/9, Đội Quản lý thị trường số 22 kiểm tra một số cơ sở, phát hiện 1.400 sản phẩm bánh ngọt không có căn cứ xác định nguồn gốc nơi sản xuất hoặc xuất xứ. Tại một cơ sở khác, lực lượng chức năng phát hiện 520 chiếc bánh nướng “MOON CAKE” do nước ngoài sản xuất nhưng không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp.
Tại Quảng Ninh, chỉ trong hai ngày 5 và 7/9, lực lượng Quản lý thị trường phát hiện 3.384 chiếc bánh Trung thu nhập lậu có xuất xứ Trung Quốc. Trong đó, một vụ phát hiện 864 chiếc, vụ còn lại 2.520 chiếc. Các chủ hàng khai mua số bánh trên trôi nổi trên thị trường để bán kiếm lời.
Những con số này chưa phản ánh riêng thị trường online, nhưng cho thấy lượng bánh không rõ nguồn gốc, nhập lậu vẫn có khả năng đi vào thị trường trong mùa tiêu thụ cao điểm. Khi hàng hóa tiếp tục được quảng bá, mua bán qua các tài khoản mạng xã hội hoặc nền tảng trực tuyến, người mua càng khó nhận biết nếu chỉ dựa vào hình ảnh và lời giới thiệu.
Công tác kiểm soát vì thế cũng đang được mở rộng từ các cơ sở sản xuất, kho hàng, điểm kinh doanh sang hoạt động thương mại điện tử. Tại Hà Nội, lực lượng chức năng tập trung kiểm tra từ nguyên liệu đầu vào, nhân bánh, phụ gia, bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm đến nguồn gốc, hóa đơn, chứng từ và hạn sử dụng của sản phẩm lưu thông trên thị trường.
Kiểm soát bánh Trung thu cũng không thể chỉ dừng ở việc sản phẩm có hóa đơn, chứng từ hay nhãn hàng hóa. Với thực phẩm, chất lượng bên trong sản phẩm mới là yếu tố trực tiếp liên quan đến sức khỏe người sử dụng.
Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đang triển khai việc kiểm nghiệm các chỉ tiêu chất lượng, an toàn thực phẩm đối với bánh Trung thu để phục vụ các đoàn kiểm tra chuyên đề năm 2026. Danh mục kiểm nghiệm gồm chì, tổng vi sinh vật hiếu khí, E. Coli, nấm mốc, Aflatoxin tổng số, Aflatoxin B1 cùng một số độc tố, vi sinh vật và chỉ tiêu dinh dưỡng khác.
Bánh Trung thu hiện cũng có hai tiêu chuẩn quốc gia chuyên biệt gồm TCVN 12940:2020 đối với bánh nướng và TCVN 12941:2020 đối với bánh dẻo. Các tiêu chuẩn đặt ra những yêu cầu liên quan đến nguyên liệu, đặc tính cảm quan, chỉ tiêu lý - hóa, vi sinh vật và những yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.
Việc kiểm tra nguồn gốc song song với kiểm nghiệm chất lượng cho thấy một chiếc bánh có bao bì bắt mắt hay hình ảnh quảng cáo hấp dẫn chưa đủ để bảo đảm an toàn. Với sản phẩm thực phẩm, thông tin về nhà sản xuất, xuất xứ, thành phần, hạn sử dụng và điều kiện bảo quản vẫn là những căn cứ quan trọng để người mua lựa chọn.
Đặc biệt khi mua bánh qua mạng, người tiêu dùng cần thận trọng với những tài khoản chỉ đăng hình ảnh sản phẩm nhưng không thể hiện rõ chủ thể kinh doanh, nơi sản xuất hoặc thông tin cần thiết để truy xuất nguồn gốc. Những sản phẩm được giới thiệu là hàng nhập khẩu nhưng thiếu thông tin xuất xứ, hóa đơn chứng từ hoặc nhãn hàng hóa theo quy định cũng tiềm ẩn rủi ro.
Bánh Trung thu là mặt hàng có tính mùa vụ cao, thời gian tiêu thụ tập trung trong vài tuần. Trong khi đó, một sản phẩm được quảng cáo trên mạng xã hội, livestream hay sàn thương mại điện tử có thể nhanh chóng tiếp cận lượng lớn khách hàng. Khoảng cách giữa người bán và người mua vì thế được rút ngắn, nhưng khoảng cách để kiểm chứng nguồn gốc một chiếc bánh đôi khi lại dài hơn.
Sự phát triển của bán hàng online đang làm thay đổi cách bánh Trung thu đến tay người tiêu dùng. Dù được mua tại cửa hàng hay chỉ sau vài thao tác trên điện thoại, yêu cầu về nguồn gốc, chất lượng và an toàn thực phẩm vẫn phải được bảo đảm như nhau.
