Người mua tín chỉ các-bon ngày càng khắt khe, buộc thị trường chuyển dịch mạnh sang chất lượng, tiêu chuẩn quốc tế và cơ chế định giá minh bạch.
Phát biểu tại Diễn đàn “Hoàn thiện chính sách và nâng cao năng lực doanh nghiệp tham gia thị trường các-bon”, ông Saurabh Joshi - Trưởng phát triển nguồn cung & đối tác chiến lược của Climate Impact X, đã chia sẻ về xu hướng thương mại hóa tín chỉ các-bon, bao gồm kỳ vọng thị trường, cách định giá và tiêu chí thẩm định từ phía bên mua.
Theo ông, một trong những thay đổi rõ nét nhất của thị trường hiện nay là người mua ngày càng trở nên kén chọn và hiểu biết hơn trong việc lựa chọn tín chỉ các-bon. “Nếu trước đây nhu cầu chủ yếu tập trung vào số lượng, thì hiện nay các tiêu chí về chất lượng, tính minh bạch và mức độ phù hợp với mục tiêu sử dụng đang được đặt lên hàng đầu”, ông Saurabh Joshi cho biết.
Xét về tổng thể, thị trường các-bon toàn cầu duy trì mức tương đối ổn định kể từ năm 2021, với quy mô giao dịch khoảng hai trăm triệu tấn mỗi năm. Tuy nhiên, sự ổn định này không đồng nghĩa với việc thị trường đứng yên, mà ngược lại vẫn có nhiều hoạt động diễn ra, đặc biệt là sự thay đổi trong hành vi của người mua và cấu trúc giao dịch.
Một xu hướng đáng chú ý là hoạt động mua bán trên thị trường giao ngay vẫn tiếp diễn, nhưng trọng tâm đang dần chuyển sang các hợp đồng kỳ hạn. Trong năm 2025, thị trường ghi nhận sự gia tăng đột biến của các giao dịch dạng này, với sự tham gia tích cực của nhiều tập đoàn công nghệ lớn, trong đó có Microsoft. Dù doanh nghiệp này đã giảm dần quy mô mua trong thời gian gần đây, các hợp đồng kỳ hạn vẫn tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc định hình thị trường.
Bên cạnh đó, ông Joshi cũng chỉ ra sự khác biệt giữa thị trường tuân thủ và thị trường tự nguyện. Ở thị trường tuân thủ, các doanh nghiệp buộc phải tham gia theo quy định của cơ quan quản lý nhằm hạch toán và bù trừ phát thải. Trong khi đó, ở thị trường tự nguyện, doanh nghiệp có quyền lựa chọn tham gia hay không, chủ yếu nhằm thể hiện trách nhiệm xã hội và đáp ứng kỳ vọng từ cổ đông cũng như nội bộ tổ chức.
Để đáp ứng các yêu cầu này, nhiều doanh nghiệp đã chủ động mua tín chỉ theo tiêu chuẩn quốc tế, qua đó không chỉ phục vụ mục tiêu tự nguyện mà còn có thể sẵn sàng cho các yêu cầu tuân thủ trong tương lai. Việc tiệm cận các tiêu chuẩn quốc tế vì vậy trở thành yếu tố ngày càng quan trọng, khi người mua hiện nay đặc biệt quan tâm đến khả năng tín chỉ có thể được chấp nhận trong các cơ chế tuân thủ.
Theo ông Joshi, trong quá trình ra quyết định, người mua thường đặt ra một loạt câu hỏi. Trước tiên là tính hợp lệ: liệu tín chỉ đó có đủ điều kiện để sử dụng trong các chương trình tuân thủ hay không. Đây là tiêu chí được xem xét đầu tiên, trước cả các yếu tố kỹ thuật. Sau đó mới đến các tiêu chí như tính toàn vẹn môi trường, nguồn gốc tín chỉ có đến từ các cơ sở đăng ký được phê duyệt hay không, và phương pháp luận có được quốc tế công nhận rộng rãi hay không.
Một yếu tố quan trọng khác là khả năng xác minh và bảo đảm uy tín. Trong nhiều trường hợp, đặc biệt là ở thị trường tự nguyện, chính bên mua sẽ tự thẩm định và xác nhận các tiêu chí môi trường, bao gồm việc đo lường, báo cáo và kiểm chứng. Điều này khiến các tiêu chuẩn về minh bạch và độ tin cậy của tín chỉ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Ngoài ra, tính bổ sung của dự án cũng là yếu tố then chốt trong quá trình thẩm định. Bên cạnh đó là các tiêu chí liên quan đến bên thứ ba, như việc dự án có được phê duyệt, chứng nhận hoặc xếp hạng bởi các tổ chức độc lập hay không. Những yếu tố này ngày càng được người mua cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đưa ra quyết định.
Về khía cạnh giá, ông Joshi cho biết: “Thị trường đang chứng kiến xu hướng “giá nâng cao”, tức các tín chỉ có thể đạt mức giá cao hơn nếu mang lại giá trị bổ sung ngoài giảm phát thải, chẳng hạn như tác động tích cực đến môi trường hoặc cộng đồng”. Các yếu tố như đóng góp cho phát triển bền vững, hay các chứng nhận bổ sung theo tiêu chuẩn quốc tế, đều có thể ảnh hưởng đến giá bán và mức độ sẵn sàng chi trả của người mua. Đồng thời, giá tín chỉ cũng có sự khác biệt đáng kể giữa thị trường tuân thủ và thị trường tự nguyện.
Từ những xu hướng trên, ông Joshi nhấn mạnh một số kiến nghị đối với các bên tham gia thị trường. Đối với các dự án, việc thiết kế cần đảm bảo tính toàn vẹn theo tiêu chuẩn tuân thủ, ưu tiên các phương pháp được phê duyệt và xây dựng hệ thống đo lường, báo cáo, kiểm chứng (MRV) chặt chẽ. Đồng thời, cần sớm làm việc với cơ quan quản lý để đáp ứng các yêu cầu liên quan đến chuyển nhượng quốc tế, đăng ký và cấp phép theo từng thị trường.
Đối với bên mua, việc tích hợp các tiêu chí đánh giá chất lượng và tính liêm chính vào quy trình mua sắm ngay từ đầu là rất quan trọng. Thị trường nguồn cung chất lượng cao đang hạn chế, trong khi giá có xu hướng tăng, do đó việc tiếp cận sớm sẽ mang lại lợi thế đáng kể. Các tín chỉ có độ tin cậy cao ngày càng trở thành yếu tố tạo khác biệt trong hoạt động kinh doanh.
Ngoài ra, các khuôn khổ pháp lý rõ ràng được xem là chìa khóa để mở khóa dòng vốn đầu tư và nâng cao khả năng cạnh tranh của nguồn cung trên thị trường quốc tế. Những quốc gia sớm xác định tiêu chí và phê duyệt nguồn cung chất lượng cao sẽ có cơ hội chiếm lĩnh thị phần lớn hơn.
Theo ông Joshi, thị trường các-bon đang bước vào giai đoạn phát triển sâu hơn, nơi chất lượng, tính minh bạch và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn trở thành yếu tố quyết định. Điều này đòi hỏi các bên tham gia phải chuẩn bị kỹ lưỡng, từ thiết kế dự án, xây dựng hệ thống dữ liệu đến chiến lược tiếp cận thị trường, nhằm tận dụng hiệu quả cơ hội từ một thị trường đang ngày càng khắt khe nhưng cũng giàu tiềm năng.
.png "THỊ TRƯỜNG CÁC-BON: Kinh nghiệm từ Australia")
