THỊ TRƯỜNG CÁC-BON: Đảm bảo tính liêm chính để nâng tầm giá trị tín chỉ

Trao đổi tại Diễn đàn "Hoàn thiện chính sách và nâng cao năng lực doanh nghiệp tham gia thị trường các-bon", ông Win Sim Tan, Đại diện khu vực Verra cho biết, để phát triển một dự án tín chỉ các-bon có tính toàn vẹn cao, cần tập trung vào quy trình phát triển, từ việc lựa chọn phương pháp luận cho đến khi phát hành tín chỉ, và lưu ý về chất lượng và tính toàn vẹn.

Hiện Verra đang xây dựng các phương pháp luận và tiêu chuẩn cho các hoạt động giảm phát thải, thường là các hoạt động xanh, thân thiện với khí hậu như giảm phá rừng, trồng rừng… Đồng thời quản lý các chương trình chứng nhận để các hoạt động này có thể tiếp cận nguồn tài chính khí hậu. Bên cạnh đó Verra cũng làm việc với chính phủ và khu vực tư nhân nhằm thúc đẩy việc ứng dụng các chương trình này vào hành động khí hậu và phát triển bền vững.

Để phát triển một dự án theo tiêu chuẩn các-bon đã được xác minh, ông Win Sim Tan cho biết, quy trình này gồm 7 bước, chia thành hai giai đoạn chính là đăng ký dự án và phát hành tín chỉ.

Trong giai đoạn đầu, ông Win Sim Tan nói, bước đầu tiên là lựa chọn phương pháp luận phù hợp khi không phải hoạt động nào cũng có thể tạo ra tín chỉ các-bon. Do đó, dự án phải dựa trên các phương pháp luận đã được phê duyệt và công bố như Phương pháp luận VCS do Verra xây dựng, hoặc phương pháp luận CDM của Liên Hợp Quốc thuộc Cơ chế Phát triển Sạch theo Nghị định thư Kyoto.

Sau khi lựa chọn được phương pháp phù hợp, ông Win Sim Tan cho biết, các doanh nghiệp cần xem xét các quy trình triển khai, bắt đầu từ việc đăng ký.

Ở bước này, doanh nghiệp chỉ cần nộp bản dự thảo tài liệu thiết kế dự án với các thông tin cơ bản. Ông Tan cho rằng: "Đây là bước quan trọng để thu hút nhà đầu tư. Một khi dự án được niêm yết trên hệ thống của Verra, các nhà đầu tư sẽ cảm thấy tự tin hơn khi rót vốn hỗ trợ dự án".

Tuy nhiên, việc được niêm yết không có nghĩa là dự án có thể phát hành tín chỉ ngay. Bước tiếp theo là hoàn thiện tài liệu và thuê đơn vị kiểm toán độc lập để thực hiện thẩm định nhằm xác định các tài liệu, dữ liệu hoặc thông tin đã nộp có hợp pháp hay không.

Về mặt thương mại, các doanh nghiệp thuê có thể thuê các đơn vị kiểm toán trong nước để tối ưu chi phí thấp hơn. Để hỗ trợ việc này, ông Tan nói, Verra đang triển khai Chương trình Giám sát Hiệu suất VBB để doanh nghiệp có thể cân đối giữa chi phí và chất lượng khi chọn đơn vị kiểm toán.

Sau khi vượt qua thẩm định, dự án sẽ được đăng ký chính thức. Ông Win Sim Tan cho biết, đây là cột mốc rất quan trọng khi dự án được công nhận và có thể bắt đầu triển khai hoạt động, đồng thời đủ điều kiện để phát hành tín chỉ các-bon.

Trong quá trình triển khai, ông Tan cho rằng, dự án tiến hành triển khai các hoạt động và bắt đầu quy trình giám sát. Hiện hầu hết các tài liệu đều có mẫu sẵn, cũng như định dạng và bảng biểu cụ thể để dự án báo cáo tiến độ và thành quả.

Sau khi các hoạt động đã được thực hiện, các doanh nghiệp cần mời kiểm toán viên một lần nữa để tiến hành bước thẩm tra tại thực địa để xác minh dữ liệu. Được biết, đây là quy trình lặp lại mỗi khi dự án muốn phát hành tín chỉ các-bon.

Tuy nhiên, ông Win Sim Tan nói thêm rằng, thông qua hệ thống Giám sát, Báo cáo và Thẩm tra kỹ thuật số, dữ liệu có thể được kết nối trực tiếp với hệ thống, giúp giảm phụ thuộc vào kiểm toán tại chỗ. Các dự án có thể yêu cầu phát hành tín chỉ bất cứ khi nào họ muốn, thay vì phải đợi 1-2 năm triển khai rồi mới thẩm tra.

Cuối cùng, sau khi báo cáo xác minh được nộp và kiểm tra, tín chỉ các-bon sẽ được phát hành và hiển thị công khai trên hệ thống đăng ký. Tất cả thông tin về số lượng tín chỉ, người mua và mục đích sử dụng đều minh bạch.

Khi tính đến chất lượng và tính toàn vẹn của tín chỉ các-bon, ông Tan nhận định, trong thực tế, có nhiều “la bàn” để đánh giá chất lượng. Thứ nhất là các nguyên tắc cốt lõi về các-bon (CCP) do Hội đồng Liêm chính thị trường carbon (ICVCM) ban hành.

Thứ hai là tiêu chuẩn của Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế ICAO đối với tín chỉ sử dụng trong ngành hàng không.

Và thứ ba là các chứng nhận bổ sung như CCB (Khí hậu, Cộng đồng và Đa dạng sinh học) hoặc SD VISta (Tiêu chuẩn Tác động Phát triển bền vững) nếu các dự án có lợi ích cho cộng đồng.

Ông Win Sim Tan cho biết, hiện nay đã có danh sách các phương pháp luận được công nhận đạt tiêu chuẩn chất lượng cao để các doanh nghiệp sử dụng có thể yên tâm về tính toàn vẹn.

Ông Tan cũng nhấn mạnh, có hai điểm mấu chốt cần cân nhắc khi phát triển dự án, bao gồm thực hiện báo cáo tiền khả thi và xác định thị trường mục tiêu ngay từ đầu để dùng đúng phương pháp luận cho phép để tránh rơi vào tình trạng “tài sản mắc kẹt”, tức là có tín chỉ nhưng không bán được.