Biến động dầu mỏ quanh eo biển Hormuz cho thấy an ninh năng lượng đã trở thành yếu tố sống còn, quyết định sức chống chịu của mỗi nền kinh tế.
Dù giá dầu thô thế giới trong phiên sáng 17/6 (giờ Việt Nam) tiếp tục điều chỉnh giảm, với giá dầu Brent lùi xuống còn khoảng 79,5 USD/thùng và giá dầu WTI về mức 76,6 USD/thùng, diễn biến này chưa phản ánh xu hướng hạ nhiệt bền vững của thị trường năng lượng toàn cầu.
Các yếu tố nền tảng của thị trường vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn. Rủi ro địa chính trị tại các khu vực sản xuất dầu trọng yếu chưa hoàn toàn được loại bỏ, trong khi chính sách sản lượng của OPEC+, tốc độ phục hồi nhu cầu năng lượng toàn cầu, cùng các biến động kinh tế vĩ mô tại Mỹ và Trung Quốc vẫn có thể tạo ra những cú sốc mới đối với nguồn cung và nhu cầu dầu mỏ.
Đằng sau những biến động giá ngắn hạn là một xu hướng lớn hơn: thế giới đang bước vào thời kỳ mà an ninh năng lượng trở thành vấn đề quan trọng không kém tăng trưởng kinh tế.
Kinh tế toàn cầu vẫn phụ thuộc rất lớn vào một số “điểm nghẽn chiến lược”. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng ngày càng liên kết chặt chẽ, một sự cố xảy ra ở Trung Đông có thể tác động đến chi phí sản xuất tại châu Âu, giá nhiên liệu ở châu Á hay lạm phát tại Mỹ.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý là dù nguy cơ xung đột Trung Đông đã giảm, nhiều tổ chức quốc tế vẫn dự báo giá dầu khó quay trở lại mức như giai đoạn 2022-2024. Nguyên nhân nằm ở sự thay đổi của cán cân cung cầu toàn cầu.
Về phía nguồn cung, các nước ngoài OPEC tiếp tục gia tăng sản lượng. Mỹ duy trì vị thế nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới. Trong khi đó, OPEC+ cũng đang từng bước điều chỉnh chính sách sản lượng nhằm bảo vệ thị phần. Nếu tuyến vận tải qua Hormuz được khôi phục hoàn toàn, thị trường sẽ đón nhận thêm lượng dầu đáng kể từ khu vực Trung Đông.
Ở chiều ngược lại, nhu cầu tiêu thụ dầu đang có dấu hiệu tăng chậm lại. Kinh tế Trung Quốc chưa phục hồi như kỳ vọng. Nhiều nền kinh tế phát triển tiếp tục đối mặt với tăng trưởng thấp. Đặc biệt, quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch đang làm giảm tốc độ tăng nhu cầu nhiên liệu hóa thạch trong dài hạn.
Công nghệ tiết kiệm năng lượng được áp dụng rộng rãi hơn. Các mục tiêu giảm phát thải carbon đang thúc đẩy doanh nghiệp và người tiêu dùng chuyển sang những nguồn năng lượng thay thế. Điều này khiến nhiều chuyên gia nhận định rằng thế giới có thể không còn bước vào những chu kỳ tăng giá dầu kéo dài như trước đây, dù các cú sốc địa chính trị vẫn sẽ xuất hiện.
Với những điều kiện hiện nay, kịch bản nhiều khả năng xảy ra là giá dầu tiếp tục dao động trong biên độ tương đối rộng nhưng thấp hơn so với giai đoạn đỉnh điểm của các cuộc khủng hoảng gần đây. Thị trường có thể ổn định hơn về dài hạn, nhưng lại biến động mạnh hơn trong ngắn hạn do các yếu tố địa chính trị.
Tác động ra sao tới Việt Nam?
Ở góc độ tích cực, giá dầu hạ nhiệt sẽ góp phần giảm áp lực lạm phát, hỗ trợ hoạt động sản xuất kinh doanh và tạo điều kiện thuận lợi cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số.
Để ứng phó với biến động giá dầu trong dài hạn, trước hết cần tăng cường năng lực dự trữ năng lượng chiến lược. Nhiều quốc gia phát triển đã xây dựng các kho dự trữ dầu quy mô lớn nhằm ứng phó với những biến động bất thường của thị trường. Đây là công cụ giúp giảm thiểu tác động của các cú sốc nguồn cung và tạo dư địa cho công tác điều hành.
Bên cạnh đó, việc đa dạng hóa nguồn cung năng lượng cần được đẩy mạnh. Thay vì phụ thuộc quá nhiều vào một số thị trường hoặc một số loại nhiên liệu nhất định, Việt Nam cần mở rộng mạng lưới đối tác và tăng tính linh hoạt trong hoạt động nhập khẩu.
Những biến động tại Hormuz hay các cuộc khủng hoảng năng lượng trong những năm gần đây cho thấy các quốc gia phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu thường dễ bị tổn thương nhất. Vì vậy, phát triển điện gió ngoài khơi, điện mặt trời, LNG, hydrogen xanh và các nguồn năng lượng mới không chỉ nhằm thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0", mà còn là giải pháp nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế.
Cuối cùng, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế điều hành thị trường năng lượng theo hướng minh bạch, linh hoạt và bám sát tín hiệu thị trường. Trong một thế giới đầy biến động, mục tiêu không phải là ngăn chặn mọi biến động giá, mà là giảm thiểu tác động tiêu cực của những biến động đó đối với doanh nghiệp và người dân.
