Cùng với việc hình thành khung pháp lý cho công nghệ số, Việt Nam cần tiếp tục cụ thể hóa các quy định về tài sản số để theo kịp tốc độ phát triển của thị trường.
Việt Nam đang hình thành nền tảng pháp lý tương đối toàn diện cho các lĩnh vực công nghệ mới. Luật Công nghiệp công nghệ số đã tạo hành lang pháp lý cho sự phát triển của ngành công nghiệp công nghệ số, trong đó có việc công nhận tài sản số; Luật Trí tuệ nhân tạo thể hiện cách tiếp cận quản lý lấy con người làm trung tâm, gắn với mức độ rủi ro của từng ứng dụng.
Cùng với đó, Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg xác định trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và blockchain thuộc nhóm công nghệ chiến lược. Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP cũng mở ra cơ chế thí điểm đối với thị trường tài sản số, tài sản mã hóa, đồng thời tạo không gian thử nghiệm các dịch vụ và công nghệ mới tại Trung tâm tài chính quốc tế ở TP HCM và Đà Nẵng.
Ông Phan Vũ Tuấn, Trưởng Văn phòng Luật sư Phan Law Vietnam, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông - Điện tử TP HCM (EIC) đánh giá, việc Luật Công nghiệp công nghệ số chính thức công nhận tài sản số là một loại tài sản là bước tiến đáng chú ý, góp phần tạo cơ sở pháp lý ban đầu cho thị trường.
Tuy nhiên, theo ông Tuấn, việc công nhận về mặt nguyên tắc mới chỉ là bước khởi đầu. Thị trường vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục được làm rõ, từ phân loại tài sản, nghĩa vụ thuế, điều kiện cấp phép đến cơ chế giải quyết tranh chấp liên quan đến tài sản số.
“Cần đẩy nhanh việc cụ thể hóa các quy định, hướng dẫn, sớm đưa khung pháp lý vào vận hành thực tế, giúp doanh nghiệp chủ động đón dòng vốn quốc tế”, ông Tuấn đề xuất.
Theo ông, cơ chế thí điểm giao dịch trên thị trường tài sản số, tài sản mã hóa cùng với sandbox sẽ đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành thị trường. Tuy nhiên, đi cùng với mở cửa thử nghiệm phải là các yêu cầu đủ chặt chẽ về an toàn, minh bạch, bảo vệ nhà đầu tư và kiểm soát rủi ro.
Tuy nhiên, từ góc độ thực tiễn, khoảng cách giữa tốc độ phát triển của công nghệ và tốc độ hoàn thiện pháp luật vẫn là một điểm nghẽn đáng lưu ý. Công nghệ mới có thể nhanh chóng hình thành sản phẩm, mô hình kinh doanh và phương thức giao dịch mới, trong khi quy định pháp luật thường cần thêm thời gian để xác định bản chất, phân loại và thiết lập cơ chế quản lý phù hợp. Điều này khiến doanh nghiệp đứng trước không ít rủi ro khi đầu tư vào những lĩnh vực chưa có quy định đầy đủ, còn cơ quan quản lý cũng gặp khó khăn trong việc vừa khuyến khích đổi mới, vừa kiểm soát các rủi ro phát sinh.
Đồng tình với nhận định này, ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), cho biết thị trường mã hóa tài sản toàn cầu đang mở ra dư địa rất lớn. Tổng quy mô thị trường mã hóa tài sản hiện đạt khoảng 340 tỷ USD, trong đó mã hóa tiền tệ chiếm khoảng 300 tỷ USD, phần còn lại thuộc về các tài sản thực phi tiền tệ với khoảng 38 tỷ USD.
Boston Consulting Group ước tính quy mô thị trường này có thể đạt 16.100 tỷ USD vào năm 2030 và 18.900 tỷ USD vào năm 2033.
Theo ông Trung, Nghị quyết 05 của Chính phủ hiện đang tập trung thúc đẩy mảng mã hóa tài sản tại Việt Nam. Tuy nhiên, thực trạng pháp lý trong nước đang đi sau thị trường. Khi chưa có luật điều chỉnh chính thức, nhiều sự kiện hoặc giao dịch tài sản số phát sinh tại Việt Nam có nguy cơ dẫn tới tranh chấp và xử lý vi phạm pháp luật.
“Các tranh chấp là những câu hỏi về pháp lý, từ lừa đảo đầu tư, lợi dụng nền tảng trung gian tạo ra lợi nhuận ảo”, ông Trung chia sẻ.
Theo Chủ tịch VBA, để thị trường tài sản số phát triển bền vững, việc hoàn thiện pháp lý cần đi cùng với xây dựng cơ chế định danh, xác thực và truy xuất trách nhiệm trong giao dịch.
Ông Trung đặt kỳ vọng vào Luật Định danh và Xác thực điện tử, dự kiến được Quốc hội xem xét, thông qua vào tháng 10. Theo ông, điểm đáng chú ý là việc tích hợp các khái niệm cốt lõi như danh tính tự chủ (SSI), thông tin xác thực (VC) và bằng chứng xác thực (VP). Cơ chế định danh thế hệ mới này được kỳ vọng khắc phục một số hạn chế của phương thức chữ ký số truyền thống, đồng thời tạo nền tảng để xác thực chủ thể, tăng độ tin cậy và giảm thiểu rủi ro trong các giao dịch điện tử.
