Trong khi nhiều quốc gia đánh thuế crypto dựa trên lợi nhuận hiện thực hóa, Việt Nam đang cân nhắc áp mức 0,1% trên từng giao dịch, điều này đang nhận được nhiều sự quan tâm của chuyên gia.
Bộ Tài chính đang lấy ý kiến cho Dự thảo Thông tư quy định chính sách thuế đối với hoạt động giao dịch và kinh doanh tài sản mã hóa trong giai đoạn thí điểm. Điểm đáng chú ý là việc áp dụng mức thuế 0,1% trên doanh thu chuyển nhượng đối với nhà đầu tư cá nhân – tương tự cách đánh thuế chuyển nhượng chứng khoán hiện hành.
Đây được xem là bước đi đầu tiên nhằm đưa thị trường tài sản số vào khuôn khổ pháp lý chính thức, vừa tạo hành lang minh bạch cho nhà đầu tư, vừa tăng cường công cụ quản lý của Nhà nước.
Theo Dự thảo, các hoạt động chuyển nhượng, kinh doanh tài sản mã hóa được xếp vào nhóm không chịu thuế giá trị gia tăng (VAT), nhưng phải thực hiện nghĩa vụ thuế thu nhập.
Cụ thể, đối với nhà đầu tư cá nhân, mức thuế được đề xuất là 0,1% trên doanh thu từng lần chuyển nhượng, không phân biệt cá nhân cư trú hay không cư trú. Mức này tương đồng với thuế chuyển nhượng chứng khoán đang áp dụng.
Đối với tổ chức trong nước, thuế thu nhập doanh nghiệp áp dụng ở mức 20% trên lợi nhuận thuần (giá bán trừ giá mua và các chi phí hợp lý liên quan). Tổ chức nước ngoài chịu mức 0,1% trên doanh thu từng lần chuyển nhượng. Riêng doanh nghiệp vận hành sàn giao dịch phải nộp 20% thuế trên thu nhập từ hoạt động cung cấp dịch vụ.
Các quy định này được xây dựng nhằm thực hiện Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP của Chính phủ về thí điểm thị trường tài sản mã hóa trong 5 năm, bắt đầu từ tháng 9/2025. Theo đó, nguyên tắc vận hành thị trường phải bảo đảm thận trọng, có kiểm soát và minh bạch. Mọi hoạt động từ chào bán, giao dịch đến thanh toán bắt buộc thực hiện bằng đồng Việt Nam thông qua các tổ chức trung gian được Bộ Tài chính cấp phép.
Tuy nhiên, đề xuất thuế 0,1% trên doanh thu chuyển nhượng cũng đang tạo ra những tranh luận trong giới chuyên gia và cộng đồng blockchain.
Lãnh đạo Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) cho rằng cần phân biệt rõ giữa phí giao dịch và thuế. Theo vị này, mức phí giao dịch chứng khoán 0,1% tại Việt Nam hiện đã thuộc nhóm thấp so với thế giới. Trong khi đó, nếu áp thuế 0,1% trên mỗi giao dịch tài sản số – vốn có tần suất rất lớn và thường được thực hiện tự động bằng bot – thì tổng chi phí mà nhà đầu tư phải chịu có thể trở nên rất cao.
“Các sàn giao dịch quốc tế có mức phí cao nhất cũng chỉ khoảng 0,1%, nhiều sàn còn thấp hơn. Nếu cộng thêm thuế 0,1% trên giao dịch, tổng chi phí sẽ vượt đáng kể mặt bằng chung quốc tế”, đại diện VBA nêu quan điểm.
Theo VBA, tại nhiều quốc gia, thuế thường được tính trên phần lợi nhuận đã được hiện thực hóa thay vì đánh trên từng giao dịch. Ví dụ, khi giá Bitcoin tăng nhưng nhà đầu tư chưa bán ra thì chưa phát sinh nghĩa vụ thuế; chỉ khi rút tiền và chốt lời, thuế mới được tính trên phần chênh lệch lợi nhuận. Cách làm này được cho là phù hợp với đặc thù tài sản số, nơi khối lượng và tần suất giao dịch rất lớn.
Ở góc nhìn pháp lý, luật sư Hoàng Hà, Đoàn Luật sư TP HCM cho rằng mức thuế 0,1% là “bước đi khôn ngoan và thực tế” trong giai đoạn thí điểm 2025–2030.
Theo luật sư, mức thuế này không quá nặng để khiến nhà đầu tư rời bỏ thị trường, nhưng đủ để thiết lập kỷ cương quản lý mới.
“0,1% là ngang bằng với thuế chuyển nhượng chứng khoán hiện hành, thể hiện cách tiếp cận bình đẳng giữa các loại hình tài sản đầu tư tài chính”, ông nhận định.
Luật sư Hoàng Hà phân tích, với nhà đầu tư dài hạn, đây là mức thuế rất thấp. Tuy nhiên, đối với nhà đầu tư ngắn hạn, giao dịch lướt sóng với tần suất cao, mức thuế này sẽ trở thành yếu tố đáng kể trong cấu trúc chi phí.
Quan trọng hơn, việc áp thuế được xem là tín hiệu pháp lý rõ ràng cho thấy Nhà nước thừa nhận tài sản mã hóa là một loại tài sản có giá trị và được bảo hộ theo pháp luật dân sự. Điều này góp phần xóa bỏ “vùng xám” pháp lý kéo dài nhiều năm qua, khi hoạt động đầu tư crypto tồn tại nhưng chưa có khung điều chỉnh cụ thể.
Bên cạnh đó, cơ chế thu thuế tại nguồn, thông qua các sàn giao dịch được cấp phép sẽ giúp cơ quan quản lý giám sát dòng tiền, hỗ trợ công tác phòng chống rửa tiền và tài trợ khủng bố. So với phương án yêu cầu cá nhân tự kê khai giá mua – giá bán, cách thu 0,1% trên từng giao dịch được đánh giá là đơn giản, giảm chi phí tuân thủ và hạn chế rủi ro gian lận.
Theo Luật sư Hoàng Hà, tại nhiều nước phát triển, tiền mã hóa được coi là tài sản và bị đánh thuế trên lợi nhuận. Tuy nhiên, ở các nền kinh tế đang phát triển, việc áp dụng thuế suất thấp trên doanh thu hoặc thu tại nguồn trong giai đoạn đầu là lựa chọn mang tính thực tiễn, nhằm ưu tiên khả năng quản lý.
“Cách làm thận trọng của Việt Nam có thể tạo động lực để người dân chuyển từ giao dịch tự phát, lén lút sang giao dịch trên các nền tảng được cấp phép, qua đó từng bước xây dựng thị trường minh bạch và bền vững hơn”, luật sư nhận định.
Nhiều ý kiến cũng thống nhất rằng, trong bối cảnh tài sản số ngày càng phổ biến và dòng vốn số xuyên biên giới tăng nhanh, việc thiết lập một chính sách thuế rõ ràng được xem là bước đi quan trọng để Việt Nam chủ động định hình cuộc chơi, thay vì đứng ngoài làn sóng chuyển dịch tài chính số toàn cầu.
