Thuế quan một lần nữa trở thành “ẩn số” của kinh tế Mỹ

Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ hủy bỏ phần lớn các mức thuế được áp đặt theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) đã làm thay đổi đáng kể bức tranh chính sách thương mại của Mỹ. Ngay sau đó, ông Trump áp đặt một mức thuế toàn cầu mới 15% đối với hàng nhập khẩu.

Với các quốc gia đối tác thương mại của Mỹ, ẩn số phía trước không chỉ là bối cảnh thương mại sẽ biến động ra sao, mà còn là ngân sách liên bang, nợ công và triển vọng tăng trưởng của Mỹ sẽ chịu tác động thế nào?

Thuế giảm nhẹ, nhưng bất định tăng cao

Trước khi bị bác bỏ, hệ thống thuế quan nhiệm kỳ 2 của ông Trump đã đẩy mức thuế hiệu dụng trung bình của Mỹ lên khoảng 16%, theo ước tính của Yale Budget Lab. Sau khi áp mức thuế toàn cầu 15% mới và tính đến các ngoại lệ, con số này giảm nhẹ xuống 13,7%.

Đáng chú ý, trong suốt năm 2025, thuế hiệu dụng đã tăng hơn 10 điểm phần trăm – mức tăng hiếm thấy trong nhiều thập kỷ. Tác động thuế quan không nghiêm trọng như nhiều nhà kinh tế từng cảnh báo, nhưng không hề nhỏ. FED New York ước tính doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ gánh hơn 90% chi phí thuế quan trong phần lớn năm 2025.

Tuy nhiên, mức thuế 15% hiện tại chỉ có thể duy trì tối đa 150 ngày do ràng buộc pháp lý của công cụ mà Nhà Trắng sử dụng. Nếu hết thời hạn mà không được thay thế, Yale Budget Lab dự báo thuế hiệu dụng trung bình có thể giảm xuống 9,1%. Điều này đồng nghĩa áp lực giá nhập khẩu sẽ hạ nhiệt đáng kể.

Ở góc độ tăng trưởng, thuế quan cao mang hai tác động trái chiều. Một mặt, nó giúp ngân sách liên bang tăng thu – yếu tố đặc biệt quan trọng khi nợ công Mỹ đang tăng nhanh. Mặt khác, thuế là một dạng thuế gián thu đánh vào tiêu dùng và đầu vào sản xuất, làm giảm sức mua và biên lợi nhuận doanh nghiệp.

Ford Motor gần đây cho biết một thay đổi bất ngờ trong chương trình miễn giảm thuế khiến hãng chịu thêm 900 triệu USD chi phí. Với các doanh nghiệp nhỏ, tác động còn trực diện hơn. Một chủ doanh nghiệp lắp ráp bàn phím chống nước tại Maryland cho biết đã trả 35.000 USD tiền thuế trong năm ngoái và đang tìm cách chuyển nguồn cung linh kiện silicon từ Trung Quốc sang Mexico để né thuế.

Tuy nhiên, chính môi trường chính sách bất ổn mới là yếu tố đáng lo ngại. Theo Gary Clyde Hufbauer, chuyên gia tại Viện Peterson về Kinh tế Quốc tế, sự bất định trong chính sách thuế quan không thuận lợi cho đầu tư và việc làm. Doanh nghiệp có xu hướng trì hoãn quyết định.

Trong bối cảnh kinh tế Mỹ vừa vượt qua một năm 2025 nhiều biến động nhưng vẫn giữ được đà tăng trưởng tốt hơn kỳ vọng, cú sốc chính sách thuế quan lần này có thể làm xói mòn niềm tin khu vực tư nhân.

Nợ công và bài toán ngân sách

Thuế quan không chỉ là công cụ thương mại mà còn là nguồn thu ngân sách đáng kể. Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) từng ước tính nếu cơ chế thuế theo IEEPA không bị hủy bỏ, chính quyền Trump có thể thu về khoảng 3.000 tỷ USD trong một thập kỷ. Yale Budget Lab đưa ra con số 2.620 tỷ USD.

Sau phán quyết của Tòa án Tối cao, ngay cả khi mức 15% được duy trì đủ 150 ngày, tổng thu ước tính giảm gần một nửa, xuống còn khoảng 1.300 tỷ USD. Nếu 15% trở thành mức thuế lâu dài, nguồn thu có thể đạt 2.200 tỷ USD – vẫn thấp hơn đáng kể so với kịch bản ban đầu.

Trong khi đó, chính quyền Trump đã thu hơn 133 tỷ USD từ các mức thuế theo IEEPA tính đến giữa tháng 12/2025. Vấn đề hoàn thuế hiện chưa được tòa án làm rõ và có thể kéo dài kiện tụng nhiều năm. Hàng trăm doanh nghiệp đã nộp đơn lên Tòa án Thương mại Quốc tế nhằm tăng khả năng đòi lại tiền.

Ở cấp hộ gia đình, tác động cũng không nhỏ. Theo Tax Foundation, trước khi bị bác bỏ, hệ thống thuế quan tương đương mức tăng thuế trung bình 1.000 USD mỗi hộ trong năm 2025 và có thể thêm 1.300 USD trong năm 2026. Sau điều chỉnh mới, gánh nặng thuế quan trung bình năm 2026 giảm còn khoảng 700 USD mỗi hộ, trong đó 250 USD đến từ mức thuế 15% tạm thời.

Tuy nhiên, khả năng người tiêu dùng được hoàn trả là rất thấp. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho rằng “người dân Mỹ có lẽ sẽ không nhìn thấy khoản tiền đó.”

Kinh tế Mỹ đứng trước ngã rẽ

Tổng thể, việc Tòa án Tối cao bác bỏ phần lớn thuế quan nhiệm kỳ hai của ông Trump không đồng nghĩa với sự kết thúc của chính sách bảo hộ. Trái lại, nó mở ra một giai đoạn mới đầy biến số.

Nếu thuế quan hạ xuống mức thấp hơn trong trung hạn, người tiêu dùng và doanh nghiệp sẽ được “giữ lại” nhiều tiền hơn, qua đó hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Nhưng đồng thời, nguồn thu ngân sách giảm sẽ khiến nỗ lực kiềm chế nợ công của Mỹ thêm khó khăn.

Ngược lại, nếu Nhà Trắng tìm cách duy trì mức thuế cao, ngân sách có thể hưởng lợi, song cái giá phải trả là áp lực chi phí, đầu tư trì hoãn và thương mại toàn cầu méo mó.

Sau một năm 2025 đầy biến động nhưng tương đối bền bỉ, kinh tế Mỹ bước vào 2026 với nền tảng tốt hơn dự báo. Song giờ đây, chính sách thuế quan một lần nữa trở thành “ẩn số” có thể định hình quỹ đạo tăng trưởng, lạm phát và tài khóa của nền kinh tế lớn nhất thế giới.