Hàng loạt dự án chậm triển khai, bỏ hoang đất sau nhiều năm sẽ đối mặt nguy cơ bị thu hồi trong bối cảnh dữ liệu đất đai đang được số hóa và công khai mạnh hơn.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường mới đây đã có văn bản yêu cầu các địa phương rà soát, công khai các dự án chậm đưa đất vào sử dụng, trong bối cảnh dữ liệu đất đai được số hóa sâu rộng, tạo nền tảng giám sát minh bạch.
Theo Cục Quản lý đất đai, việc cấp giấy chứng nhận lần đầu đã đạt khoảng 97,6% diện tích cần cấp, cho thấy quá trình xác lập quyền sử dụng đất gần như hoàn tất. Song song, hệ thống cơ sở dữ liệu địa chính đã ghi nhận khoảng 43,5 triệu thửa đất; hơn 62,3 triệu thửa đã được đồng bộ lên cơ sở dữ liệu quốc gia trên tổng số khoảng 105,9 triệu thửa đất. Trong đó, hơn 50,6 triệu thửa đã được cấp giấy chứng nhận.
Đáng chú ý, hơn 69,7 triệu thửa đất đã được cấp mã định danh. Việc này không chỉ nâng cao mức độ số hóa mà còn tạo điều kiện theo dõi, kiểm soát quá trình sử dụng đất theo từng dự án cụ thể, từ đó giúp phát hiện các trường hợp chậm đưa đất vào sử dụng hoặc sử dụng sai mục đích.
Trên nền tảng dữ liệu ngày càng hoàn chỉnh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định xử lý các dự án chậm triển khai, dự án “treo” là nhiệm vụ trọng tâm nhằm tránh lãng phí nguồn lực đất đai.
Khung pháp lý hiện hành đã có những quy định rõ ràng. Luật Đất đai 2024 nêu rõ nguyên tắc lập quy hoạch, đồng thời quy định cụ thể các trường hợp thu hồi đất. Theo đó, dự án không đưa đất vào sử dụng trong 12 tháng liên tục hoặc chậm tiến độ 24 tháng sẽ được gia hạn tối đa 24 tháng và phải thực hiện nghĩa vụ tài chính bổ sung. Hết thời gian gia hạn mà vẫn không triển khai, Nhà nước sẽ thu hồi đất và không bồi thường.
Từ quy định này, các địa phương được yêu cầu rà soát từng dự án, làm rõ nguyên nhân, phân định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan. Những dự án vi phạm sẽ bị thu hồi, trong khi các dự án còn khả năng triển khai sẽ được xem xét tháo gỡ vướng mắc nhưng phải đảm bảo tính minh bạch.
Điểm nhấn đáng chú ý là yêu cầu công khai thông tin. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải đăng tải danh sách các dự án không đưa đất vào sử dụng trong 12 tháng, chậm tiến độ 24 tháng, các dự án được gia hạn hoặc chậm do nguyên nhân bất khả kháng trên cổng thông tin điện tử. Dữ liệu này đồng thời được tích hợp lên hệ thống của Bộ và cơ quan quản lý đất đai.
Trong bối cảnh hàng chục triệu thửa đất đã được số hóa và đồng bộ, việc công khai này được kỳ vọng sẽ gia tăng giám sát xã hội, hạn chế tình trạng “ôm đất” chờ tăng giá hoặc để hoang hóa kéo dài.
Thực tế tại Hà Nội cho thấy động thái siết kỷ luật đang được triển khai cụ thể.
Mới đây, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu đã ký ban hành thông báo về việc thu hồi 10.030,9m2 đất tại khu dân dụng Bắc Phú Cát (xã Hòa Lạc) do Công ty cổ phần Constrexim - Meco (trước đây là Công ty cổ phần Xây lắp cơ giới và Đầu tư thương mại Constrexim) quản lý.
UBND TP Hà Nội cho biết lý do thu hồi khu đất trên vì doanh nghiệp không hoàn thành nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, đã bị cưỡng chế nhưng không chấp hành, vi phạm Luật Đất đai 2024. Doanh nghiệp được gia hạn sử dụng đất 24 tháng song hết thời hạn vẫn không triển khai dự án và không có nguyên nhân bất khả kháng.
Song song, Hà Nội cũng đang rà soát, xử lý dứt điểm 341 dự án vốn ngoài ngân sách có sử dụng đất chậm triển khai. Các nhà đầu tư được yêu cầu báo cáo chi tiết về tiến độ thực hiện, tình trạng pháp lý, khó khăn vướng mắc, năng lực tài chính và phương án triển khai trong thời gian tới.
Đáng chú ý, yêu cầu báo cáo không chỉ dừng ở việc cập nhật tiến độ mà còn phải làm rõ trách nhiệm của nhà đầu tư đối với việc chậm triển khai, đồng thời đưa ra cam kết tiến độ với mốc thời gian cụ thể, khả thi.
Những trường hợp không gửi báo cáo, báo cáo không đúng hạn hoặc không chứng minh được năng lực và cam kết thực hiện sẽ bị áp dụng biện pháp thu hồi hoặc dừng dự án. Nhà đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật và cơ quan quản lý về tính trung thực của thông tin cung cấp.
Ở góc độ doanh nghiệp, theo ông Phạm Đức Toản, CEO EZ Property, quy định thu hồi dự án chậm triển khai trong Luật Đất đai 2024 đã cụ thể hơn khi xác định rõ thời hạn 24 - 48 tháng. Các dự án cũng được phân loại từng trường hợp vì thực tế nhiều dự án chậm tiến độ do vướng giải phóng mặt bằng, điều chỉnh quy hoạch hoặc tổng mức đầu tư, tức là những nguyên nhân khách quan có thể xem xét gia hạn.
Với trường hợp các chủ đầu tư yếu năng lực, cố tình “ôm đất”, cơ quan quản lý cần mạnh tay thu hồi để tránh lãng phí tài nguyên và tình trạng “xí phần” rồi sang nhượng lại dự án. Ông Toản ủng hộ quy định thu hồi dự án “treo”, đồng thời đề xuất giao lại cho các nhà đầu tư có năng lực trong bối cảnh thị trường thiếu nguồn cung.
Cùng quan điểm, ông Lê Đình Chung, CEO SGO Homes nhận định việc thu hồi dự án chậm triển khai là cần thiết vì đất đai là tài sản quốc gia, nếu doanh nghiệp xin dự án nhưng không thực hiện sẽ gây lãng phí nguồn lực.
Tuy nhiên, ông Chung cho rằng cơ quan quản lý cần nhìn nhận ở cả hai phía. Một mặt, phải xem xét các vướng mắc pháp lý, đặc biệt là tình trạng nhiều doanh nghiệp đã được chấp thuận chủ trương đầu tư nhưng không thể triển khai do chậm giải phóng mặt bằng hoặc thủ tục hành chính. Mặt khác, cần đánh giá năng lực tài chính, khả năng triển khai của doanh nghiệp.
Theo CEO SGO Home, nếu nguyên nhân thuộc về pháp lý thì Nhà nước cần tháo gỡ, còn nếu do năng lực thì chủ đầu tư phải chủ động huy động vốn, M&A hoặc liên doanh để triển khai dự án.
