Hàng trăm dự án bất động sản tại TP HCM tiếp tục nằm trong danh sách chờ tháo gỡ pháp lý. Nhiều dự án kéo dài hàng chục năm khiến doanh nghiệp kiệt quệ, người dân mắc kẹt.
Theo thông tin mới cập nhật từ Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA), đã có thêm 120 dự án được doanh nghiệp đăng ký vào danh sách cần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trên địa bàn thành phố. Đây chủ yếu là các dự án đầu tư tư nhân, FDI và PPP tồn đọng kéo dài, trong đó không ít dự án phải dừng thi công hàng chục năm nhưng vẫn chưa tìm được lối ra pháp lý.
Thực tế này cho thấy “cục máu đông” của thị trường bất động sản không chỉ nằm ở nguồn cung mới bị ách tắc mà còn xuất hiện ở hàng loạt dự án dang dở, kéo dài qua nhiều giai đoạn thanh tra, rà soát, khiến nguồn lực đất đai bị lãng phí, doanh nghiệp sa lầy còn người dân rơi vào cảnh thấp thỏm chờ quyền lợi.
Một trong những trường hợp điển hình là Khu nhà ở chung cư cao tầng tại các lô 11.A, 11.B, 11.C và 1.E thuộc Khu đô thị mới Đông Tăng Long. Dự án do Tổng Công ty Cổ phần Đền bù giải tỏa làm chủ đầu tư, được chấp thuận chủ trương đầu tư từ năm 2009. Đến năm 2016, dự án được công nhận chủ đầu tư và chấp thuận đầu tư với tiến độ thực hiện đến năm 2020. Theo HoREA, hiện dự án đã hoàn tất các thủ tục pháp lý cần thiết, đủ điều kiện để nộp hồ sơ xin giấy phép xây dựng và triển khai khởi công.
Tuy nhiên, quá trình rà soát kéo dài liên quan đến cơ chế giao đất và phương thức thực hiện dự án khiến thủ tục giao đất, chuyển mục đích sử dụng đất vẫn chưa thể hoàn tất. Điều này khiến dự án tiếp tục “đắp chiếu” dù đã chuẩn bị xong về pháp lý.
Theo các doanh nghiệp, việc chậm xử lý kéo dài trong nhiều năm không chỉ làm tăng chi phí tài chính, chi phí cơ hội mà còn khiến quỹ đất bị bỏ hoang, gây lãng phí nguồn lực xã hội. Không ít dự án rơi vào tình trạng chủ đầu tư mất khả năng triển khai, khiến người mua nhà buộc phải tự đứng ra kiến nghị cơ quan chức năng tháo gỡ vướng mắc.
Điển hình là dự án Khu dân cư Bắc Rạch Chiếc, nơi gần 400 khách hàng đã đồng loạt ký tên gửi kiến nghị đến lãnh đạo UBND TP HCM và Sở Tài chính, đề nghị áp dụng cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 29 của Quốc hội nhằm xử lý các tồn đọng kéo dài.
Dự án này được Thủ tướng giao triển khai từ năm 2001 nhưng đến nay đã kéo dài khoảng 25 năm mà vẫn chưa thể hoàn tất. Trong suốt quá trình đó, dự án trải qua nhiều kết luận thanh tra song vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.
Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ hàng loạt sai phạm trong quá trình triển khai. Công ty Cổ phần Địa ốc 10, đơn vị thuộc Tổng Công ty Địa ốc Sài Gòn là chủ đầu tư chính bị cho là không đủ năng lực thực hiện dự án, dẫn tới việc đền bù giải phóng mặt bằng dang dở, hạ tầng kỹ thuật chưa hoàn thiện.
Không chỉ vậy, hơn 1.000 nền đất tại dự án còn được phân chia cho nhiều doanh nghiệp khác cùng tham gia thực hiện như Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Saca, Xí nghiệp Thương mại và Dịch vụ Vận tải Ô tô 6, Công ty Cổ phần Him Lam và Công ty Cổ phần Thương mại Xây dựng Kinh doanh nhà Kỳ Lâm.
Các doanh nghiệp sau đó ký hợp đồng bán nền cho người dân dù dự án chưa đủ điều kiện pháp lý. Đến nay, phần lớn khách hàng đã thanh toán tiền nhưng chưa được nhận đất hoặc chưa thể xây dựng nhà ở. Trong khi đó, dự án bị bỏ hoang kéo dài khiến hạ tầng xuống cấp nghiêm trọng.
Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại Khu dân cư Hồng Lĩnh ở Nhà Bè. Dự án được triển khai từ đầu những năm 2000 nhưng sau đó phát sinh nhiều vướng mắc liên quan đến quy hoạch, nghĩa vụ tài chính, hạ tầng kỹ thuật và thủ tục đất đai.
Sau hơn 26 năm, dự án vẫn chưa thể hoàn tất pháp lý để cấp sổ hồng cho khách hàng mua nền đất. Nhiều người đã thanh toán gần như toàn bộ giá trị hợp đồng nhưng vẫn không thể xây dựng nhà ở do thiếu thủ tục pháp lý cần thiết.
Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch HoREA cho biết tại nhiều dự án, chủ đầu tư đã “mất tích”, không còn đủ năng lực triển khai hoặc chậm thực hiện nghĩa vụ khiến người dân phải trực tiếp gửi đơn đề nghị cơ quan chức năng đưa dự án vào diện tháo gỡ.
Theo HoREA, đối với các dự án tồn đọng kéo dài, thành phố cần xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành giữa các sở, ngành và chính quyền địa phương nhằm rà soát toàn diện hiện trạng pháp lý từng dự án.
Trên cơ sở đó, cơ quan chức năng cần xác định rõ phần nào đủ điều kiện hoàn tất thủ tục, phần nào còn nghĩa vụ tài chính cần khắc phục và phần nào phải xử lý bổ sung theo quy định pháp luật.
Đáng chú ý, HoREA đề xuất đối với các dự án đã tồn tại giao dịch thực tế nhiều năm và có hạ tầng sử dụng tương đối ổn định, có thể nghiên cứu cơ chế hoàn tất nghĩa vụ tài chính theo từng giai đoạn thay vì để toàn bộ dự án tiếp tục bị “treo” vô thời hạn.
Hiệp hội cũng kiến nghị xem xét bảo vệ quyền lợi của bên thứ ba. Với những khách hàng đã hoàn thành nghĩa vụ thanh toán, cơ quan chức năng có thể cân nhắc cho phép xây dựng nhà ở và cấp sổ hồng sau khi đáp ứng các điều kiện cần thiết.
Theo giới chuyên gia, nếu không có cơ chế xử lý linh hoạt cho các dự án tồn đọng kéo dài, không chỉ doanh nghiệp mà hàng nghìn người dân sẽ tiếp tục bị “mắc kẹt” trong các dự án dang dở, còn thị trường bất động sản khó có thể phục hồi bền vững.
