TPHCM hướng tới kiến tạo thể chế vượt trội qua Luật Đô thị đặc biệt

Trong nỗ lực tìm kiếm những bước đột phá nhằm xác lập không gian phát triển mới, chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh đã phối hợp Đại học Quốc gia TPHCM tổ chức hội thảo “Về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt: Chính sách đột phá và không gian phát triển cho Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới” sáng ngày 04/04/2026 nhằm tham vấn chuyên gia về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt. Sự kiện này thể hiện một bước tiến trong tiến trình hợp tác chiến lược giữa chính quyền và các đơn vị giáo dục đào tạo hàng đầu, nhằm kết hợp giữa luận cứ khoa học và thực tiễn điều hành để kiến tạo nền tảng pháp lý cho tương lai.

Phát biểu tại hội thảo, đồng chí Nguyễn Mạnh Cường - Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND TPHCM - nhấn mạnh rằng việc xây dựng luật này không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là trách nhiệm đối với sự phát triển chung của cả nước.

Thành phố hiện đang thực hiện đồng thời nhiều nhiệm vụ chính trị quan trọng, bao gồm việc tổng kết toàn diện Nghị quyết số 31-NQ/TW của Bộ Chính trị và xây dựng dự thảo nghị quyết mới thay thế để trình Trung ương trong thời gian tới. Tầm nhìn phát triển của thành phố không chỉ dừng lại ở các mốc thời gian 2030 hay 2045, mà còn hướng xa hơn đến năm 2075, thời điểm kỷ niệm 100 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Đây chính là cơ sở dữ liệu và chính trị vững chắc để thành phố nghiên cứu, lập hồ sơ đề nghị xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, một công cụ pháp lý cấp cao với kỳ vọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số một cách nhanh chóng và bền vững.

Theo Phó Chủ tịch Nguyễn Mạnh Cường, thực tế cho thấy TPHCM đang giữ vai trò là đầu tàu kinh tế khi đóng góp hơn 23% GDP và trên 30% ngân sách quốc gia. Với vị thế là trung tâm tài chính, thương mại, khoa học công nghệ và văn hóa, thành phố đóng vai trò hạt nhân dẫn dắt cho sự phát triển của khu vực và cả nước. Tuy nhiên, quy mô kinh tế ngày càng lớn lại đang tỉ lệ nghịch với hiệu quả của các khung thể chế quản trị hiện hành. Các cơ chế quản lý vốn được thiết kế dựa trên cơ sở hành chính tập trung áp dụng chung cho đa số địa phương đã không còn phản ánh đúng tính chất và tầm vóc của một siêu đô thị, nhất là sau khi thực hiện các chủ trương liên kết vùng và hợp nhất không gian kinh tế.

Phó Chủ tịch Nguyễn Mạnh Cường chỉ rõ yêu cầu đặt ra cho Luật Đô thị đặc biệt là phải vượt qua các khuôn khổ của những nghị quyết về cơ chế đặc thù trước đây. Thay vì chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện thể chế theo hướng thí điểm, thành phố cần luật hóa các quy định ở mức cao nhất để giải phóng triệt để các nguồn lực. Mục tiêu cốt lõi là chuyển dịch mạnh mẽ từ cơ chế “đề xuất - kiến nghị” sang cơ chế được trao quyền và trách nhiệm thực chất, từ quản lý hành chính đơn thuần sang quản trị một đô thị hiện đại và thông minh.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, chính quyền thành phố xác lập ba nguyên tắc nền tảng trong quá trình đề xuất thể chế đặc biệt. Nguyên tắc thứ nhất tập trung vào việc trao quyền tự chủ thực sự và toàn diện cho Hội đồng nhân dân và UBND thành phố trong các lĩnh vực quản trị đô thị. Điều này hoàn toàn phù hợp với phương châm mà Trung ương đã định hướng là “địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm”. Quyền tự chủ này sẽ tạo ra sự linh hoạt và chủ động trong việc xử lý các vấn đề phát sinh từ thực tiễn của một đô thị năng động.

Nguyên tắc thứ hai nhấn mạnh việc luật hóa những đòi hỏi từ thực tế nhưng hiện đang thiếu hành lang pháp lý để triển khai. Những vướng mắc mà thành phố đang phải đối diện hàng ngày như quản lý không gian ngầm, xử lý tài sản công hay triển khai các dự án đường sắt đô thị kết nối vùng cần được cụ thể hóa bằng các văn bản luật. Bên cạnh đó, việc hình thành các trung tâm y tế quốc tế và chính sách thu hút nhân tài cũng cần một khung pháp lý vững chắc để có thể thực thi một cách hiệu quả.

Nguyên tắc thứ ba là tiếp tục duy trì và phát huy các cơ chế, ưu thế đặc thù của thành phố thông qua những quy định pháp luật ổn định, giúp các thế mạnh này thực sự trở thành động lực phát triển lâu dài.

Phó Chủ tịch Nguyễn Mạnh Cường cho biết, TPHCM mong muốn nhận được những đóng góp có tính đột phá, thậm chí là vượt ra ngoài các khung khổ chính sách hiện tại để làm rõ mô hình thể chế đô thị đặc biệt. Các chuyên gia được khuyến khích đề xuất các cơ chế tài chính ngân sách vượt trội, tiệm cận với thông lệ quốc tế trong quản trị hiện đại. Đồng thời, thành phố cũng đặt mục tiêu mở rộng không gian phát triển theo hướng đa chiều, bao gồm không gian ngầm, không gian số và cả không gian tầm thấp theo định hướng kinh tế mới của Bộ Chính trị. Việc thiết kế các cơ chế thử nghiệm chính sách (sandbox) với các mô hình điều hành mới được xem là chìa khóa để tạo ra những bước ngoặt về thể chế trong tương lai.

Theo kế hoạch, chính quyền thành phố đang rất khẩn trương hoàn thiện các nội dung dự thảo nghị quyết mới để báo cáo Bộ Chính trị ngay trong tháng 4 này. Song song đó, các điều kiện để đề xuất xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cũng đang được chuẩn bị kỹ lưỡng thông qua các diễn đàn tham vấn khoa học. Đồng chí Nguyễn Mạnh Cường khẳng định rằng việc xây dựng luật không phải là nhiệm vụ riêng của bộ máy hành chính mà cần sự hội tụ của tư duy độc lập, kinh nghiệm quốc tế và tinh thần dấn thân từ các nhà khoa học, chuyên gia trong và ngoài nước.

Chính quyền thành phố cam kết thu nhận một cách nghiêm túc và cởi mở mọi ý kiến đóng góp, kể cả những quan điểm phản biện hay các góc nhìn khác biệt. Những tranh luận thẳng thắn dựa trên luận cứ khoa học sẽ là tiền đề để tạo ra những chính sách phù hợp, nhanh chóng đi vào cuộc sống và đáp ứng yêu cầu phát triển bức thiết hiện nay. Với tinh thần khẩn trương và trách nhiệm cao nhất, TPHCM đang nỗ lực kiến tạo một khung khổ pháp lý đủ rộng và vững chắc để vững vàng bước vào kỷ nguyên phát triển mới.