Từ “số vốn âm” đến những sáng chế máy nông nghiệp

Từ một xưởng cơ khí nhỏ, Công ty TNHH Hát Sáng chế đã từng bước nghiên cứu, chế tạo nhiều loại máy móc phục vụ sản xuất nông nghiệp, hướng tới những sản phẩm thiết thực, dễ sử dụng, tiết kiệm chi phí và phù hợp với điều kiện thực tế của người nông dân.

Để hiểu về hành trình này, Diễn đàn Doanh nghiệp đã có buổi trao đổi cụ thể với ông Phạm Văn Hát - Giám đốc Công ty TNHH Hát Sáng chế ở Hải Phòng về cơ duyên đến với sáng chế, những khó khăn trong quá trình khởi nghiệp và những kiến nghị nhằm tạo thêm điều kiện cho các doanh nghiệp khoa học và công nghệ phát triển.

- Thưa ông, cơ duyên nào đưa ông đến với hoạt động sáng chế máy móc, đặc biệt là ứng dụng khoa học công nghệ vào phục vụ nông nghiệp?

Học hết lớp 7, tôi xin vào làm ở một xưởng cơ khí nhỏ tại quê. Chính môi trường ấy đã giúp tôi làm quen với máy móc, với tiếng búa, tiếng hàn và những nguyên lý cơ bản của cơ khí.

Chưa từng học đại học hay qua trường lớp cơ khí bài bản, tôi tự nhận mình không phải nhà khoa học. Nhưng tình yêu với nghề nông cùng trăn trở: “Làm sao để bà con nông dân quê mình đỡ vất vả hơn, giảm bớt nhọc nhằn mà vẫn có mùa vụ bội thu” đã thôi thúc tôi mày mò chế tạo, bước vào con đường sáng chế.

Năm 2007, nhận thấy tiềm năng từ đất đai quê hương, tôi mạnh dạn đầu tư xây dựng trang trại trồng rau an toàn - một hướng đi còn khá mới tại Việt Nam thời điểm đó. Thế nhưng, thị trường chưa sẵn sàng, người tiêu dùng chưa thực sự quen với khái niệm rau sạch, rau an toàn. Mô hình thất bại, tôi phải đối mặt với khoản nợ lớn.

Sau “cú ngã” ấy, năm 2010, tôi quyết định sang Israel xuất khẩu lao động để trả khoản nợ. Đồng thời, tôi muốn học hỏi xem nền nông nghiệp nước bạn như thế nào để tìm ra câu hỏi: Vì sao mình thất bại?

Vào mùa vụ, tôi phải đi rải phân trên cánh đồng Israel, tất cả đều làm bằng tay. Thấy việc lao động thủ công khá vất vả, tôi đã đề xuất với chủ trang trại và trực tiếp chế tạo thành công chiếc máy rải phân gắn sau máy cày. Ngay khi sản phẩm đầu tiên cho “ra lò” và thử nghiệm thành công, hai bố con chủ trang trại đã cầm hộp sơn đánh dấu lên chiếc máy chữ “H” như khẳng định rằng: Đây là máy do ông Hát chế tạo. Đồng thời, chủ trang trại cũng tăng lương để tôi có điều kiện chuyên tâm nghiên cứu, sáng chế. Từ đó, tôi tiếp tục chế tạo thêm một số máy móc phục vụ nông nghiệp. Cũng chính từ những thành công ấy, trong tôi bắt đầu nhen lên “ngọn lửa” sáng chế. Với tôi, điều quý giá nhất không phải là tiền bạc, mà là tôi đã tìm thấy đam mê sáng chế.

Sau thời gian làm việc tại Israel, nhận thấy làm thuê thì không thể làm giàu, mà phải làm chủ, phải tìm tòi nghiên cứu, sáng chế thì mới thực sự giúp ích được cho bà con quê hương. Bởi vậy, năm 2012, tôi quyết định trở về Việt Nam, mở xưởng cơ khí và bắt đầu hành trình khởi nghiệp tại quê hương. Từ đó, tôi dần mày mò, nghiên cứu chế tạo thêm được nhiều máy móc trong nhiều lĩnh vực khác nhau và được nhiều đối tác trong, ngoài nước đặt hàng.

- Thời gian đầu khởi nghiệp và nghiên cứu, ông đã phải đối mặt với những khó khăn, áp lực nào và điều gì đã giúp ông giữ được “ngọn lửa” sáng chế, kiên trì theo đuổi con đường mình đã chọn, từng bước khẳng định năng lực bằng những sản phẩm thiết thực cho nông nghiệp?

Những ngày đầu trở về Việt Nam mở xưởng, tôi bắt đầu gần như từ “số vốn âm”, trong khi còn phải đối mặt với những ý kiến rằng: “Ông Hát sang Israel ăn cắp ý tưởng, mang mẫu máy về làm”, vì trước khi đi, ở nhà tôi cũng chỉ trồng rau, làm các công việc cơ khí bình thường chứ nào có biết gì đến sáng chế. Tôi phải gạt bỏ tất cả những lời bàn tán ấy sang một bên, quyết tâm bắt tay vào lập nghiệp và chứng minh bằng chính sản phẩm của mình.

Những ngày đầu nghiên cứu, có thời điểm một ngày tôi phải đi đi về về giữa Hà Nội và Hải Phòng tới 4 lần để mua vật tư, thiết bị phục vụ nghiên cứu, rồi lại đổi trả ngay trong ngày. Trong khi đó, áp lực về vốn, vật tư, thiết bị và tiền trả nợ luôn đè nặng. Có những lúc tôi thực sự muốn bỏ cuộc.

Nhưng càng khó khăn, tôi càng xác định rõ rằng những sản phẩm mình làm ra phải phù hợp với điều kiện thực tế của từng vùng miền. Máy móc khi đưa vào sử dụng phải thực sự tối ưu, giải quyết được những bài toán cụ thể mà người nông dân đang gặp phải, chứ không đơn thuần là một sản phẩm công nghệ.

Đặc biệt, với bà con nông dân, điều quan trọng là thiết bị phải dễ sử dụng, không phụ thuộc vào nguồn điện, không quá phức tạp và phải giúp tiết kiệm chi phí, giảm thời gian, công sức lao động. Vì vậy, tôi luôn hướng các sản phẩm nghiên cứu, chế tạo theo tiêu chí đơn giản, hiệu quả và phù hợp với thực tế sản xuất.

Bên cạnh đó, các máy móc mà tôi nghiên cứu cũng không cần dùng đến các công nghệ phức tạp. Ví dụ, một số máy đặt hạt hiện đại có thể dùng nhiều chip, rơ-le, máy nén khí. Trong khi đó, máy đặt hạt do tôi nghiên cứu không cần chip, rơ-le, hay máy nén khí, nhưng tốc độ đặt hạt lại nhanh hơn, giá thành cũng rẻ hơn so với một số máy hiện đại khác trên thị trường.

Đến nay, tôi đã tạo ra hơn 40 loại máy nông nghiệp và làng nghề như: Robot đặt hạt; Máy phun thuốc trừ sâu; Máy gieo hạt, máy đóng bầu; Máy tẽ ngô non, máy xúc thóc; Máy thu hoạch rau mầm…

Một trong những sản phẩm nổi bật mà tôi sáng chế là robot đặt hạt đã được xuất khẩu sang nhiều quốc gia trên thế giới. Đến nay, xưởng cũng đã đi vào hoạt động ổn định và tạo công ăn việc làm ổn định cho 4 lao động với mức lương khoảng hơn 10 triệu đồng/tháng/người. Với tôi, đó cũng là một thành quả đáng trân trọng sau những ngày tháng khởi nghiệp đầy gian nan.

Bên cạnh hoạt động nghiên cứu, tôi cũng dành nhiều thời gian để hướng dẫn, chia sẻ kinh nghiệm liên quan đến máy móc nông nghiệp cho các đoàn giảng viên, sinh viên của các trường đại học và truyền lửa khởi nghiệp, nghiên cứu khoa học cho nhiều bạn trẻ.

Tôi cũng thực sự vui mừng khi những sáng chế thiết thực phục vụ bà con nông dân đã được ghi nhận. Những giải thưởng về sáng tạo, Huân chương Lao động hạng Ba do Chủ tịch nước tặng thưởng năm 2015, cùng với Bằng khen của Trung ương Hội Nông dân và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) là những sự ghi nhận rất ý nghĩa đối với tôi. Những phần thưởng ấy cũng trở thành động lực để tôi tiếp tục gắn bó với nghề, tiếp tục nghiên cứu, sáng chế và cho ra đời thêm nhiều sản phẩm thiết thực, phục vụ sản xuất nông nghiệp và bà con nông dân.

- Vậy ông có đề xuất gì để tháo gỡ những khó khăn, tạo thêm điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực khoa học và công nghệ?

Trong thời gian tới, tôi mong các cấp chính quyền tiếp tục quan tâm, có thêm những chính sách thiết thực để đồng hành cùng các doanh nghiệp khởi nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khoa học và công nghệ.

Trước hết, các doanh nghiệp khoa học công nghệ cần được quan tâm hỗ trợ bố trí quỹ đất hợp lý để xây dựng nhà máy, nơi thí nghiệm và nghiên cứu sản phẩm. Bên cạnh đó, cần có chính sách hỗ trợ về vốn ưu đãi để doanh nghiệp có điều kiện quay vòng, tái sản xuất và tiếp tục đầu tư cho nghiên cứu.

Tôi cũng mong các cơ quan có thẩm quyền hỗ trợ kết nối các doanh nghiệp để chúng tôi có thêm cơ hội gặp gỡ, trao đổi và hợp tác đầu tư. Xa hơn nữa là thúc đẩy hoạt động chuyển giao công nghệ giữa các doanh nghiệp, qua đó giúp những sản phẩm khoa học công nghệ do người Việt sáng chế có thêm cơ hội được ứng dụng, thương mại hóa và biết đến rộng rãi hơn.

Theo tôi, khi có thêm môi trường thuận lợi để những người làm sáng chế được nghiên cứu, thử nghiệm và đưa sản phẩm ra thị trường, sẽ có thêm nhiều sáng kiến được hình thành từ thực tiễn sản xuất. Qua đó, không chỉ tạo giá trị cho doanh nghiệp và người nông dân mà còn góp phần khẳng định năng lực sáng tạo của người Việt trên bản đồ khoa học công nghệ quốc tế.

- Trân trọng cảm ơn ông.