Ứng dụng AI giúp nâng cao hiệu quả quản lý giao thông, tạo nền tảng cho đô thị thông minh và logistics xanh. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn phải vượt qua rào cản về dữ liệu, hạ tầng và chính sách.
Chia sẻ tại Hội thảo “Di chuyển, trí tuệ nhân tạo và xã hội, củng cố tương lai giao thông vận tải tại Việt Nam”, GS TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam nhấn mạnh, giao thông vận tải không chỉ là hạ tầng kỹ thuật phục vụ đi lại mà quan trọng hơn là phương thức vận hành để lưu thông huyết mạch của nền kinh tế. Giảm các chi phí cá nhân, xã hội về giao thông là một trong những nhân tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, tăng năng lực cạnh tranh quốc gia và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam duy trì mức tăng trưởng cao trong vài năm qua, cùng với quá trình đô thị hoá, thu nhập của người dân ngày càng cải thiện đã kéo theo nhu cầu về các phương thức giao thông thuận tiện, an toàn và hiệu quả. Việc đáp ứng nhu cầu di chuyển của người dân theo hướng bền vững đòi hỏi việc tận dụng công nghệ một cách thông minh hơn và hiểu rõ các thách thức đi kèm. Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo những đổi mới trong giao thông được triển khai đồng bộ, đáp ứng được nhu cầu của các gia đình và cộng đồng tại Việt Nam, đồng thời triển khai đúng nhịp độ và trình tự để có thể mang lại lợi ích chung cho toàn xã hội.
Theo ông Nguyễn Anh Dương, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược khẳng định, việc ứng dụng AI trong giao thông không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo nền tảng cho mô hình đô thị thông minh và hệ sinh thái di chuyển thân thiện với môi trường trong tương lai.
Bên cạnh giao thông, ứng dụng AI giúp cải thiện năng lực logistics một cách mạnh mẽ. Cụ thể, chuyển đổi số trong logistics bao gồm tích hợp các công nghệ số như IoT, AI, Big Data, blockchain, điện toán đám mây vào hoạt động logistics.
Về vai trò cụ thể của AI, hỗ trợ làm trợ lý ảo AI chăm sóc khách hàng. Dự báo tuyến đường, tối ưu lịch trình, routing động, phân tích dữ liệu, dự báo nhu cầu và quản lý rủi ro
Tuy nhiên, ông Nguyễn Anh Dương đánh giá, chúng ta cũng phải đối mặt với một số rào cản gồm phân mảnh dữ liệu, chi phí đầu tư hạ tầng, chi phí chuyển đổi đối với doanh nghiệp vận tải và cả khác biệt về năng lực thể chế giữa các địa phương.
Để giải quyết vấn đề này, thúc đẩy quá trình chuyển đổi, thời gian qua Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách quan trọng liên quan đến AI, giao thông thông minh và logistics xanh.
Cụ thể, trong lĩnh vực AI, Quyết định số 127/QĐ-TTg năm 2021 phê duyệt Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo đến năm 2030. Tiếp đó, Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg ban hành danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, trong đó AI được xác định là lĩnh vực ưu tiên.
Ở lĩnh vực giao thông thông minh, Quyết định số 2692/QĐ-TTg năm 2025 phê duyệt Đề án “Ứng dụng Internet vạn vật (IoT) trong lĩnh vực giao thông thông minh”. Năm 2026, Chính phủ tiếp tục ban hành Quyết định số 456/QĐ-TTg về xây dựng trung tâm dữ liệu, quản lý, giám sát, xử lý vi phạm và điều hành giao thông giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Đối với lĩnh vực logistics, Quyết định số 2229/QĐ-TTg năm 2025 phê duyệt Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050, đặt mục tiêu thúc đẩy logistics xanh, logistics số và nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng.
Dù tiềm năng ứng dụng AI vào giao thông là rất lớn, song từ các nghiên cứu trong khu vực, ông Erlanggasakti Putra, Chuyên viên phân tích chương trình của Viện Nghiên cứu Công nghệ vì Cộng đồng (TFGI) cho rằng, có ba vấn đề mà các quốc gia phải cân nhắc trong quá trình chuyển đổi giao thông bằng AI.
Thứ nhất là sự sẵn sàng của hạ tầng. Việc nâng cấp lưới điện quốc gia, bảo đảm khả năng tiếp cận trạm sạc an toàn và xây dựng nền tảng hạ tầng số đồng bộ sẽ quyết định khả năng mở rộng của các mô hình giao thông mới.
Thứ hai là tốc độ triển khai chính sách và khả năng thích ứng của lực lượng lao động. Dù các chính sách mới có thể được ban hành nhanh chóng, quá trình đào tạo lại kỹ năng cho hàng triệu lao động trong ngành vận tải truyền thống sẽ cần nhiều thời gian hơn.
Thứ ba là câu chuyện về con người và tính bao trùm. Theo ông Putra, các công nghệ giao thông mới cần phải đủ khả năng tiếp cận với số đông, đặc biệt là người thu nhập thấp, doanh nghiệp nhỏ, người cao tuổi hay cư dân nông thôn.
“Thiết kế toàn diện có thể mất thêm thời gian ở giai đoạn đầu, nhưng đó là cách để tránh những sai lầm tốn kém và bảo đảm lợi ích của công nghệ đến được với tất cả mọi người”, ông nhấn mạnh.
Từ thực trạng này, ông Dương kiến nghị, để ứng dụng AI thành công Việt Nam cần ưu tiên xây dựng nền tảng dữ liệu di chuyển tích hợp một cách có hệ thống phục vụ phát triển đô thị thông minh. Đồng thời, hỗ trợ các đô thị nhỏ hơn và các địa phương khác ứng dụng AI phục vụ quản lý giao thông thông minh.
Cùng với đó, thiết lập các hành lang logistics dựa trên nền tảng AI. Thử nghiệm chính sách cho các dịch vụ di chuyển mới dựa trên nền tảng AI. Đặc biệt, cải thiện mức độ bao trùm của di chuyển trong bối cảnh gia tăng ứng dụng AI.
