Nhiều ý kiến cho rằng, nếu thiếu hạ tầng sạc, cơ chế xử lý pin và giải pháp đồng bộ ngoài thuế, mục tiêu phát triển giao thông xanh sẽ khó đạt hiệu quả như kỳ vọng.
Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi năng lượng và hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, chính sách thuế đối với xe điện tiếp tục là một trong những nội dung được quan tâm khi Quốc hội khóa XVI thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số luật thuế. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, ưu đãi thuế chỉ là điều kiện cần, chưa đủ để hình thành một hệ sinh thái giao thông xanh bền vững.
Đóng góp ý kiến, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng đánh giá, việc tiếp tục ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xe điện chạy bằng pin dưới 24 chỗ là phù hợp với mục tiêu chuyển đổi xanh, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đồng thời tạo sự ổn định chính sách cho thị trường.
Tuy nhiên, bà Nga nhấn mạnh, hiệu quả của chính sách này phụ thuộc rất lớn vào các điều kiện đi kèm như hạ tầng trạm sạc, khả năng đáp ứng của lưới điện phân phối, năng lực xử lý pin thải và mức độ nội địa hóa sản xuất. Theo hồ sơ đánh giá tác động của Dự thảo Luật, việc thúc đẩy xe điện có thể kéo theo nguy cơ quá tải cục bộ lưới điện, phát sinh thách thức trong xử lý pin sau sử dụng, đồng thời làm giảm thu ngân sách khoảng 10.000 tỷ đồng mỗi năm.
“Sau khi luật được thông qua, Chính phủ cần triển khai đồng bộ các giải pháp ngoài thuế để chính sách không chỉ dừng lại ở kích cầu tiêu dùng mà còn thực sự thúc đẩy hình thành hệ sinh thái giao thông xanh bền vững”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề xuất.
Cùng nhìn nhận này, đại biểu Đoàn Hùng Vũ, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp cũng lưu ý đến rủi ro môi trường từ pin xe điện khi hư hỏng hoặc hết hạn sử dụng. Theo ông, chính sách ưu đãi thuế cần đi kèm với việc phát triển hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là hệ thống trạm sạc, cũng như thúc đẩy chuyển giao công nghệ sản xuất pin thân thiện với môi trường.
Đại biểu nhấn mạnh sự cần thiết phải sớm ban hành quy định bắt buộc các doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu xe điện thực hiện thu hồi, tái chế pin đã qua sử dụng; đồng thời xây dựng hệ thống thu gom, xử lý chuyên nghiệp và đẩy mạnh nghiên cứu các loại pin thế hệ mới an toàn hơn.
Ở góc độ thực tiễn, đại biểu Phạm Văn Hòa, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp cho rằng, việc sử dụng xe điện hiện vẫn chủ yếu tập trung tại các đô thị lớn, trong khi nhiều địa phương khác người dân chưa thực sự mặn mà. Một trong những nguyên nhân là hệ thống trạm sạc còn thiếu và phân bố chưa đồng đều, gây bất tiện cho người sử dụng.
Bên cạnh đó, một số quy định hiện hành như hạn chế đỗ xe điện tại tầng hầm chung cư hoặc không cho phép sạc pin tại đây ở một số đô thị lớn cũng đang trở thành rào cản trong quá trình phổ cập phương tiện này.
Đại biểu Phạm Văn Hòa đồng thời cảnh báo về nguy cơ ô nhiễm môi trường từ pin xe điện sau khi hết hạn sử dụng nếu không có giải pháp xử lý phù hợp, có thể gây ra những tác động tiêu cực lâu dài.
Ngoài ra, ông cũng đặt vấn đề về tính công bằng trong chính sách thuế giữa xe điện và xe sử dụng nhiên liệu truyền thống. Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp đã đầu tư lớn vào lĩnh vực xe xăng, việc tập trung ưu đãi cho xe điện có thể tạo ra sự chênh lệch đáng kể, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ cạnh tranh không lành mạnh.
“Cần làm rõ việc giảm thuế có thực sự mang lại lợi ích cho người tiêu dùng hay phần lớn lợi ích đang thuộc về doanh nghiệp”, đại biểu Phạm Văn Hòa nêu quan điểm.
Các ý kiến cho thấy, ưu đãi thuế là một công cụ quan trọng để thúc đẩy thị trường xe điện, song để chính sách phát huy hiệu quả, cần được đặt trong tổng thể các giải pháp đồng bộ về hạ tầng, công nghệ, môi trường và thị trường. Chỉ khi đó, mục tiêu phát triển giao thông xanh mới có thể đi vào thực chất, thay vì dừng lại ở những ưu đãi mang tính khuyến khích đơn lẻ.
