Để khu vực kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực của nền kinh tế, ưu đãi thuế cần đi cùng cải cách thể chế và mở rộng không gian phát triển cho doanh nghiệp.
Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 20/2026/NĐ-CP, quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị quyết 198/2025/QH15. Một trong những nội dung được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm tại nghị định này là chính sách miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Theo quy định, doanh nghiệp nhỏ và vừa đăng ký kinh doanh lần đầu sẽ được miễn thuế TNDN trong 3 năm, kể từ thời điểm được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu. Thời gian miễn thuế được tính liên tục, bắt đầu từ năm đầu tiên doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh.
Đối với trường hợp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp được cấp trước thời điểm Nghị quyết 198 có hiệu lực (17/5/2025) nhưng vẫn còn trong thời gian được hưởng ưu đãi, doanh nghiệp sẽ tiếp tục được áp dụng chính sách miễn thuế cho thời gian còn lại theo quy định mới.
Làm rõ hơn về cách tính thời gian hưởng ưu đãi, ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas cho biết, các doanh nghiệp thành lập từ năm 2023 trở lại đây vẫn thuộc diện được miễn thuế TNDN. Tuy nhiên, do kỳ tính thuế năm 2023 và 2024 đã kết thúc, nên doanh nghiệp chỉ còn được miễn thuế cho kỳ tính thuế năm 2025.
“Thời gian ưu đãi là 3 năm, nhưng thực tế doanh nghiệp được hưởng bao lâu sẽ phụ thuộc vào thời điểm cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu”, ông Tuấn nhấn mạnh.
Cũng theo quy định tại Nghị định 20/2026, chính sách miễn thuế TNDN không áp dụng đối với doanh nghiệp được thành lập trên cơ sở chia, tách, sáp nhập, hợp nhất, chuyển đổi chủ sở hữu hoặc chuyển đổi loại hình doanh nghiệp.
Đáng chú ý, ông Lê Văn Tuấn lưu ý thêm, trường hợp người đại diện theo pháp luật hoặc chủ doanh nghiệp đã từng tham gia thành lập, góp vốn vào doanh nghiệp khác; hoặc là người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp đã giải thể chưa đủ 12 tháng, thì cũng không đủ điều kiện để hưởng ưu đãi này.
Từ góc nhìn chính sách, nhiều chuyên gia cho rằng, việc miễn thuế TNDN trong 3 năm đầu thành lập sẽ giúp doanh nghiệp mới giảm đáng kể áp lực chi phí, cải thiện dòng tiền trong giai đoạn khởi sự khi rủi ro cao nhưng nguồn lực còn hạn chế. Quan trọng hơn, chính sách này được kỳ vọng tạo cú hích cho khu vực kinh tế tư nhân, khuyến khích tinh thần khởi nghiệp, mở rộng sản xuất – kinh doanh và từng bước ươm mầm những “hạt giống” doanh nghiệp có khả năng phát triển bền vững trong tương lai.
Tuy nhiên, để khu vực kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực của nền kinh tế, ưu đãi thuế cần đi cùng cải cách thể chế và mở rộng không gian phát triển cho doanh nghiệp.
Theo TS Lê Đăng Doanh, Chuyên gia kinh tế, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, chính sách miễn, giảm thuế nếu được thiết kế và thực thi đúng cách sẽ tạo ra cú hích quan trọng cho cộng đồng doanh nghiệp. Hiệu quả của chính sách không chỉ dừng lại ở việc giảm gánh nặng chi phí cho từng doanh nghiệp, mà còn tạo ra tác động lan tỏa tới toàn bộ nền kinh tế.
Khi doanh nghiệp có điều kiện phục hồi và tăng trưởng, việc làm được duy trì, thu nhập của người lao động được cải thiện, từ đó kích thích tiêu dùng trong nước. Vòng xoáy tích cực này sẽ quay trở lại nuôi dưỡng nguồn thu ngân sách trong trung và dài hạn, thay vì làm suy giảm nguồn lực tài khóa như lo ngại thường thấy.
Tuy vậy, TS Lê Đăng Doanh nhấn mạnh, miễn, giảm thuế phải đi đúng đối tượng và gắn chặt với cải cách thể chế. Chỉ khi môi trường kinh doanh được cải thiện, thủ tục hành chính được đơn giản hóa và tính minh bạch được nâng cao, chính sách thuế mới phát huy đầy đủ hiệu quả. Khi đó, miễn, giảm thuế không phải là sự “hy sinh” nguồn thu, mà là khoản đầu tư cần thiết để tạo động lực tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế.
Ở góc nhìn dài hạn hơn, ông Nguyễn Nhật Minh, Viện Nghiên cứu Khoa học Ngân hàng cho rằng, để thực sự kích hoạt vai trò động lực của khu vực kinh tế tư nhân, điều cốt lõi là tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân có thể và dám mở rộng đầu tư ở quy mô lớn hơn. Chỉ khi doanh nghiệp đủ năng lực đầu tư dài hạn, vai trò dẫn dắt của khu vực tư nhân mới được khơi thông một cách thực chất, đúng với tinh thần của Nghị quyết 68.
Thực tế cho thấy, khu vực tư nhân hiện vẫn chủ yếu hoạt động ở quy mô nhỏ và trung bình, mức độ liên kết chuỗi còn hạn chế, khả năng dẫn dắt tăng trưởng chưa rõ nét. Nguyên nhân không xuất phát từ việc thiếu động lực thị trường, mà chủ yếu do rào cản trong tiếp cận các nguồn lực và rủi ro lớn trong quá trình triển khai dự án.
Để “kích hoạt” khu vực kinh tế tư nhân, theo ông Minh, cần tập trung vào ba điểm then chốt, trước hết là chuyển từ hỗ trợ mang tính phân tán sang tạo điều kiện cho doanh nghiệp mở rộng quy mô. Điều này đòi hỏi phải bảo đảm khả năng tiếp cận đất đai sản xuất, nguồn vốn trung – dài hạn và cơ hội tham gia các dự án lớn. Khi doanh nghiệp tư nhân có thể đầu tư dài hạn và mở rộng năng lực sản xuất, họ mới đủ sức đóng vai trò dẫn dắt tăng trưởng.
Bên cạnh đó, ông Minh cũng nhấn mạnh yêu cầu mở rộng không gian tham gia của doanh nghiệp tư nhân vào những lĩnh vực trước đây còn hạn chế, đặc biệt là hạ tầng, năng lượng, logistics và chuỗi cung ứng công nghiệp – những lĩnh vực có tác động lan tỏa lớn tới nền kinh tế. Để giảm thiểu rủi ro trong các quyết định đầu tư dài hạn, chính sách cần bảo đảm tính ổn định, nhất quán và khả năng dự báo, qua đó củng cố niềm tin cho doanh nghiệp tư nhân mạnh dạn mở rộng sản xuất – kinh doanh.
